Áp lực lớn trong xử lý phế thải xây dựng ở Hà Nội đến năm 2030

2026-06-03

Áp lực lớn trong xử lý phế thải xây dựng ở Hà Nội đến năm 2030

Hà Nội đang đối mặt với thách thức lớn trong việc xử lý hàng triệu tấn phế thải xây dựng mỗi năm. Dù đã có quy hoạch chi tiết đến năm 2030 với tầm nhìn đến 2050, nhiều bãi xử lý phế thải vẫn chưa được triển khai, trong khi lượng rác thải xây dựng ngày càng tăng nhanh, gây áp lực lớn lên hệ thống xử lý hiện có.

Áp lực xử lý cả triệu tấn phế thải xây dựng ở Hà Nội

Bối cảnh

Theo quy hoạch xử lý chất thải rắn của Hà Nội đến năm 2030, thành phố dự kiến bố trí 26 bãi xử lý phế thải xây dựng trên diện tích khoảng 108 ha, phân bố tại ba khu vực chính là phía Bắc, Nam và Tây. Tuy nhiên, sau hơn một thập kỷ, phần lớn các bãi này vẫn chưa thể triển khai do nhiều rào cản về pháp lý, quỹ đất và chi phí giải phóng mặt bằng.

Việc xử lý phế thải xây dựng là một phần quan trọng trong quản lý môi trường đô thị, nhất là với tốc độ phát triển nhanh chóng của Hà Nội. Các dự án giao thông lớn, xây dựng hạ tầng mở rộng các đường vành đai, cầu vượt sông Hồng... đang tạo ra khối lượng phế thải khổng lồ, khiến nhu cầu xử lý ngày càng cấp bách.

Diễn biến chính

Hiện tại, bãi chôn lấp tại Vân Nội (huyện Đông Anh cũ) đã dừng tiếp nhận phế thải từ năm 2021. Năm bãi khác được phê duyệt đầu tư tại các huyện Hoài Đức, Đan Phượng và Thường Tín chưa thể triển khai do vướng mắc về hành lang thoát lũ, quy định đê điều và chi phí giải phóng mặt bằng quá lớn. Một số dự án đã phải xin dừng lại.

Hai dự án tại Đông Anh và Mê Linh đang trong quá trình làm thủ tục nhưng kéo dài nhiều năm vì tranh chấp đất đai, giải phóng mặt bằng và lựa chọn nhà đầu tư. Trong khi đó, 16 bãi còn lại trong quy hoạch vẫn chưa được phê duyệt chủ trương đầu tư, chủ yếu do khó khăn về quỹ đất, vốn đầu tư lớn và công nghệ chôn lấp không hấp dẫn doanh nghiệp.

Đáng chú ý, Hà Nội đang tiến hành giải phóng mặt bằng cho 1.428 dự án, trong đó có nhiều công trình giao thông trọng điểm như 4 cầu vượt sông Hồng (Hồng Hà, Mễ Sở, Vân Phúc và Ngọc Hồi), các đường vành đai từ 1 đến 4, mở rộng quốc lộ 1, quốc lộ 6 và đường nối đại lộ Thăng Long với cao tốc Hà Nội - Hòa Bình. Tốc độ giải phóng mặt bằng nhanh cũng đồng nghĩa với việc lượng phế thải xây dựng tăng mạnh.

Theo tính toán của Sở Nông nghiệp và Môi trường, mỗi ngày Hà Nội phát sinh khoảng 2.100 tấn chất thải rắn xây dựng trong điều kiện bình thường, bằng khoảng một phần ba so với chất thải sinh hoạt. Tuy nhiên, với tốc độ phát triển hiện nay, lượng phế thải có thể tăng lên gấp 4-5 lần, tức khoảng 10.000 tấn mỗi ngày. Trong khi đó, 4 điểm xử lý phế thải ở xã Nguyên Khê, phường Yên Sở, phường Phúc Lợi và xã Thư Lâm chỉ có thể tiếp nhận và xử lý khoảng 1.670 tấn/ngày, dẫn đến tình trạng quá tải nghiêm trọng.

Tại bãi nghiền phế thải xây dựng gần nút giao Pháp Vân - Cầu Giẽ (phường Yên Sở), diện tích 6,5 ha đã bị lấp đầy hoàn toàn. Các xe tải và máy xúc liên tục được huy động để di dời cốt liệu tồn đọng nhằm tiếp nhận thêm phế thải mới. Cách đó hơn 20 km, bãi chôn lấp Nguyên Khê (huyện Đông Anh cũ) cũng đang dần đầy, dù vẫn còn một phần diện tích nhỏ có thể chứa thêm.

Phân tích & Ý nghĩa

Việc xử lý phế thải xây dựng tại Hà Nội đang gặp nhiều rào cản, trong đó có cả yếu tố pháp lý và thực tiễn. Luật Bảo vệ môi trường 2014 cùng các nghị định, thông tư liên quan yêu cầu phân loại chất thải xây dựng ngay tại nguồn, tức là tại công trường xây dựng phải có khu vực riêng để phân loại và thiết bị nghiền tái chế. Tuy nhiên, sau khi Luật Bảo vệ môi trường 2020 có hiệu lực từ năm 2022, Thông tư hướng dẫn trước đó hết hiệu lực nhưng các quy định mới chưa cụ thể về trách nhiệm phân loại tại công trường.

Thực tế tại các công trình xây dựng đô thị, mặt bằng hạn chế khiến việc phân loại chất thải tại chỗ gần như không khả thi. Phế thải thường bị đổ lẫn lộn giữa bê tông, gạch, đất, kim loại và bùn thải, gây khó khăn cho các cơ sở xử lý khi phải phân loại lại, làm tăng chi phí và giá thành sản phẩm tái chế.

Theo chuyên gia Nguyễn Văn Hoan từ Viện Chuyên ngành Xi măng bê tông, chất lượng vật liệu đầu vào không đồng đều khiến phần lớn vật liệu tái chế chỉ dùng để san lấp hoặc làm nền đường, giá trị gia tăng thấp. Hơn nữa, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật cho vật liệu tái chế còn thiếu sót, chưa hoàn thiện các tiêu chuẩn quan trọng như cát tái chế, vật liệu san lấp từ bùn đất hay bê tông nhựa sử dụng cốt liệu tái chế.

Doanh nghiệp muốn đầu tư vào lĩnh vực tái chế phế thải xây dựng cũng gặp nhiều khó khăn do thủ tục phức tạp, quy hoạch đất đai chưa rõ ràng và yêu cầu đánh giá tác động môi trường nghiêm ngặt với các đơn vị xử lý có quy mô lớn. Việc mất nhiều năm để hoàn tất thủ tục đầu tư, đất đai và môi trường khiến nhiều nhà đầu tư e ngại.

Kết luận

Áp lực xử lý phế thải xây dựng ở Hà Nội đang ngày càng lớn do tốc độ phát triển đô thị nhanh và khối lượng chất thải tăng cao. Mặc dù đã có quy hoạch chi tiết nhưng nhiều bãi xử lý vẫn chưa được triển khai do vướng mắc về pháp lý, quỹ đất và chi phí. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, tiêu chuẩn kỹ thuật và quy hoạch đất đai là cần thiết để tháo gỡ nút thắt, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư và nâng cao hiệu quả xử lý, tái chế phế thải xây dựng, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững cho Thủ đô.