Cách các nước thu tiền bản quyền âm nhạc từ quán cà phê, nhà hàng khác Việt Nam

Cách các nước thu tiền bản quyền âm nhạc từ quán cà phê, nhà hàng khác Việt Nam

Việc quán cà phê, nhà hàng phải trả tiền bản quyền âm nhạc khi phát nhạc phục vụ khách không chỉ là quy định tại Việt Nam mà còn là thực tế phổ biến trên thế giới. Tuy nhiên, nhiều chủ cơ sở kinh doanh vẫn băn khoăn vì họ đã mua đĩa CD hoặc đăng ký các dịch vụ nghe nhạc trực tuyến như Spotify, Apple Music. Vậy tại sao vẫn phải trả thêm tiền bản quyền? Cách tính phí ở các nước khác nhau ra sao? Đây là những câu hỏi được nhiều người quan tâm.

Bối cảnh

Theo Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam, việc sử dụng âm nhạc trong kinh doanh, như phát nhạc tại quán cà phê hay nhà hàng, thuộc quyền tài sản của chủ sở hữu tác phẩm. Điều này có nghĩa là chủ cơ sở phải xin phép và trả tiền bản quyền cho tác giả, nhạc sĩ hoặc tổ chức đại diện. Việc mua đĩa CD hay đăng ký dịch vụ nghe nhạc trực tuyến chỉ cho phép người dùng nghe nhạc cho mục đích cá nhân, không bao gồm quyền phát nhạc công cộng trong kinh doanh.

Quy định này dựa trên Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật, một hiệp ước quốc tế với hơn 180 quốc gia thành viên, trong đó có Việt Nam. Công ước này bảo vệ quyền của tác giả trong việc cho phép trình diễn công cộng tác phẩm của mình bằng bất kỳ phương tiện nào.

Diễn biến chính

Ở Việt Nam, tiền bản quyền âm nhạc được tính dựa trên diện tích kinh doanh của quán, theo Nghị định 17/2023 và sửa đổi bởi Nghị định 134/2026. Công thức tính chung là:

Hệ số điều chỉnh được tính theo phương pháp lũy tiến dựa trên diện tích thực tế (m2) của cơ sở kinh doanh. Ngoài ra, mức phí còn được điều chỉnh theo phân loại đô thị, với Hà Nội và TP HCM phải trả 100%, các đô thị khác được chiết khấu từ 20-90%. Mức trần tiền bản quyền mỗi năm là 8 lần lương cơ sở, tương đương 20,24 triệu đồng.

Tương tự Việt Nam, Hàn Quốc cũng áp dụng mức phí dựa trên diện tích kinh doanh được cấp phép. Theo Ủy ban Bản quyền Hàn Quốc (KCC), các quán có diện tích từ 50 m2 đến dưới 100 m2 đóng 4.000 won một tháng (khoảng 818.000 đồng một năm), còn cơ sở từ 1.000 m2 trở lên đóng 20.000 won một tháng (gần 4,1 triệu đồng một năm). Khu vực nông thôn được áp dụng mức phí thấp hơn, và quán dưới 50 m2 được miễn phí.

Trong khi đó, nhiều quốc gia không dựa vào diện tích mà sử dụng các tiêu chí khác để tính phí bản quyền âm nhạc. Tại Mỹ, thị trường bản quyền âm nhạc được quản lý bởi nhiều tổ chức quyền biểu diễn (PRO) như ASCAP, BMI, SESAC. Chủ quán phải mua giấy phép từ nhiều tổ chức này để phát nhạc hợp pháp. Mức phí được tính dựa trên sức chứa tối đa của cơ sở, với công thức quy đổi diện tích sang số người nếu không có số liệu chính thức.

Tại Anh, thủ tục được đơn giản hóa khi gom tất cả các loại bản quyền vào một giấy phép duy nhất gọi là TheMusicLicence. Mức phí hàng năm gồm phí cố định theo diện tích quán và phí phụ thuộc số lượng loa. Ví dụ, quán dưới 400 m2 phải trả mức sàn 195,4 bảng Anh một năm (hơn 6,8 triệu đồng), mức phí tăng dần theo diện tích. Ngoài ra, số lượng và loại loa cũng ảnh hưởng đến mức phí cuối cùng.

Phân tích & Ý nghĩa

Việc phân biệt rõ hai quyền trong âm nhạc là rất quan trọng để hiểu vì sao chủ quán cà phê, nhà hàng phải trả tiền bản quyền dù đã mua đĩa CD hay đăng ký dịch vụ nghe nhạc trực tuyến. Khoản tiền mua đĩa hoặc thuê bao chỉ cho phép nghe nhạc cá nhân, không bao gồm quyền phát nhạc công cộng phục vụ khách hàng. Trong khi đó, tiền bản quyền là khoản chi trả cho quyền sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh, được pháp luật bảo hộ nhằm đảm bảo quyền lợi cho tác giả và chủ sở hữu.

Cách tính phí bản quyền ở mỗi quốc gia phản ánh sự khác biệt về pháp luật, văn hóa kinh doanh và mức độ phát triển thị trường âm nhạc. Việt Nam và Hàn Quốc chọn cách tính dựa trên diện tích kinh doanh, phù hợp với quy mô và đặc điểm các quán. Mỹ và Anh lại ưu tiên tiêu chí sức chứa và số lượng thiết bị phát nhạc để phản ánh sát hơn hiệu quả thương mại thực tế.

Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, việc hiểu rõ các quy định về bản quyền âm nhạc cũng rất cần thiết, nhất là với những ai kinh doanh nhà hàng, quán cà phê. Mỗi quốc gia có luật riêng, và việc tuân thủ không chỉ tránh rủi ro pháp lý mà còn góp phần tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, thúc đẩy môi trường kinh doanh lành mạnh.

Kết luận

Việc thu tiền bản quyền âm nhạc tại các quán cà phê, nhà hàng là thực tế phổ biến trên thế giới, không chỉ riêng Việt Nam. Mỗi nước có cách tính phí và cơ chế thu khác nhau, dựa trên các tiêu chí như diện tích, sức chứa hay số lượng thiết bị phát nhạc. Hiểu rõ bản chất hai khoản tiền – mua nhạc cá nhân và trả tiền bản quyền kinh doanh – giúp chủ quán tránh hiểu lầm và tuân thủ pháp luật một cách chính xác.

Hình ảnh từ bài viết

Một nhà hàng tại phường Hai Bà Trưng, Hà Nội. Ảnh: Phương Anh

Một quán cà phê tại phường Gia Định, TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần

Nguồn