Cần xóa bỏ mô hình sinh lợi từ sự lệch chuẩn của các 'giang hồ mạng'
Hiện tượng các "giang hồ mạng" với những nội dung gây sốc, chửi bới, đấu tố, khoe tiền hay thách thức trên mạng xã hội đang ngày càng thu hút sự chú ý của công chúng. Nhưng liệu sự chú ý này có phải là điều tích cực hay chỉ tạo ra một vòng lặp lợi nhuận dựa trên sự lệch chuẩn? Chúng ta hãy cùng phân tích chi tiết cơ chế và tác động của hiện tượng này.
Bối cảnh
Trong thời đại mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, những nội dung gây tranh cãi, thậm chí lệch chuẩn về đạo đức hay pháp luật thường dễ dàng thu hút lượt xem, bình luận và chia sẻ. Đây là một hiện tượng phổ biến không chỉ ở Việt Nam mà còn trên toàn thế giới, khi mà sự chú ý của công chúng trở thành một loại tài nguyên quý giá, có thể chuyển hóa thành sức ảnh hưởng và từ đó là tiền bạc.
Thuật ngữ "giang hồ mạng" dùng để chỉ những cá nhân hoặc nhóm người trên mạng xã hội thường xuyên tạo ra các nội dung gây sốc, thách thức xã hội, nhằm thu hút sự quan tâm và tăng lượng người theo dõi. Họ không chỉ đơn thuần là người dùng mạng xã hội mà còn là những "idol" với sức ảnh hưởng lớn, có thể kinh doanh, quảng cáo và kiếm tiền từ hoạt động này.
Diễn biến chính
Quá trình hình thành và phát triển của "giang hồ mạng" bắt đầu từ việc một cá nhân tạo ra nội dung gây chú ý, thu hút người xem và người theo dõi. Để duy trì sự quan tâm này, họ tiếp tục tạo ra các nội dung mang tính "drama", gây tranh cãi hoặc thậm chí gây sốc hơn. Đây chính là mắt xích đầu tiên trong chuỗi vận hành của mô hình này.
Khi sức ảnh hưởng trên mạng xã hội được chuyển hóa thành lợi ích kinh tế, các "giang hồ mạng" bắt đầu tận dụng điều này để kinh doanh, quảng cáo hoặc bán hàng. Ví dụ điển hình là vụ án liên quan đến nhân vật Phú Lê, trong đó cơ quan chức năng đã mở rộng điều tra về các hoạt động sản xuất, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm, cùng các dấu hiệu liên quan đến kế toán, hóa đơn và lừa dối khách hàng. Doanh thu bán lẻ sản phẩm Loramen được xác định lên đến hơn 11,6 tỉ đồng trong một giai đoạn điều tra.
Điều này cho thấy một cơ chế vận hành rõ ràng: gây sốc để thu hút sự chú ý, từ sự chú ý chuyển thành người theo dõi, và từ đó tạo ra lợi ích kinh tế. Mức độ gây sốc hôm nay có thể trở thành mức bình thường của ngày mai, buộc người làm nội dung phải ngày càng cực đoan hơn để giữ chân khán giả. Người xem cũng đóng vai trò quan trọng trong vòng lặp này, dù họ có thể xem vì tò mò, phẫn nộ hay cảnh báo người khác, nhưng tất cả đều góp phần làm nội dung lan truyền rộng rãi.
Phân tích & Ý nghĩa
Điều đáng chú ý là một "giang hồ mạng" không chỉ là một cá nhân xuất hiện trước máy quay mà phía sau đó là một hệ sinh thái chuyên nghiệp với ê kíp thực hiện các hoạt động quay, dựng, quản trị, phân phối nội dung, bán hàng và quảng cáo. Việc quản lý hiện tượng này do đó cần được tiếp cận toàn diện, không chỉ nhìn vào người xuất hiện mà còn phải xem xét cả hệ thống vận hành phía sau.
Các nền tảng mạng xã hội đóng vai trò then chốt trong việc phân phối nội dung. Thuật toán của các nền tảng này có thể không cố ý tạo ra "giang hồ mạng", nhưng nếu những nội dung gây tranh cãi có khả năng tạo tương tác mạnh và được khuếch đại nhanh, thì trách nhiệm của các nền tảng trong việc kiểm soát cũng cần được đánh giá tương xứng. Việc giáo dục pháp luật nếu chỉ dừng lại ở việc kêu gọi "đừng thần tượng giang hồ mạng" là chưa đủ. Quan trọng hơn là nâng cao năng lực số cho người dùng, giúp họ hiểu được cơ chế thu hút sự chú ý và tác động của mỗi lượt xem, bình luận, chia sẻ trong việc lan truyền nội dung.
Để hạn chế sự phát triển của các "giang hồ mạng" mới, cần xóa bỏ cơ chế sinh lợi từ sự lệch chuẩn. Điều này đồng nghĩa với việc phải lần theo dòng tiền phía sau sức ảnh hưởng, bao gồm doanh thu từ bán hàng, livestream, quảng cáo, hợp đồng thương mại và nghĩa vụ thuế. Các nhãn hàng khi lựa chọn hợp tác với người có sức ảnh hưởng cũng cần nâng cao ý thức và trách nhiệm, bởi hình ảnh thương hiệu sẽ gắn liền với người đó. Nếu một nhân vật đã nhiều lần thể hiện hành vi lệch chuẩn mà vẫn được thương mại hóa, thì trách nhiệm thẩm định của nhãn hàng và các bên trung gian cần được xem xét kỹ lưỡng.
Về phía các nền tảng mạng xã hội, bài toán không chỉ là cấm thuật toán đề xuất các clip xấu mà còn phải có trách nhiệm cao hơn trong việc hạn chế khuếch đại nội dung vi phạm, lưu vết xử lý và hợp tác với cơ quan chức năng theo quy định pháp luật.
Kết luận
Hiện tượng "giang hồ mạng" phản ánh một mô hình sinh lợi dựa trên sự lệch chuẩn và tranh cãi trên mạng xã hội. Để kiểm soát và hạn chế hiện tượng này, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa người dùng, các nền tảng mạng xã hội, cơ quan quản lý và các nhãn hàng. Việc nâng cao năng lực số cho cộng đồng và minh bạch dòng tiền phía sau sức ảnh hưởng là những bước đi quan trọng để xóa bỏ cơ chế sinh lợi từ sự lệch chuẩn này.
Hình ảnh từ bài viết
Phú Lê thường xuyên khoe khoang trên mạng xã hội - Ảnh: Tư liệu
Xóa bỏ mô hình sinh lợi từ sự lệch chuẩn của các 'giang hồ mạng' - Ảnh 2.
Cần xóa bỏ mô hình sinh lợi từ sự lệch chuẩn của các 'giang hồ mạng'