Dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz có thể không bao giờ trở lại như trước
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu khí huyết mạch của thế giới, nhưng giờ đây đang đứng trước nguy cơ gián đoạn kéo dài do căng thẳng chính trị và quân sự. Liệu nguồn cung năng lượng toàn cầu có thể phục hồi như trước khi xung đột bùng nổ? Người ta đang đặt câu hỏi về tương lai của tuyến đường biển quan trọng này.
Bối cảnh
Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, là cửa ngõ chiến lược nối Vịnh Ba Tư với các vùng biển quốc tế. Đây là tuyến vận chuyển dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) quan trọng bậc nhất thế giới, với khoảng 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu đi qua đây trước khi xảy ra xung đột. Trước đây, quyền tự do hàng hải qua Hormuz chưa từng bị thách thức nghiêm trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại quốc tế và ổn định thị trường năng lượng.
Tuy nhiên, từ ngày 28/2, khi cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động leo thang, Iran gần như phong tỏa tuyến đường biển này nhằm đáp trả. Động thái này đã gây ra đợt gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử, tạo sức ép lên Mỹ trong việc tìm kiếm thỏa thuận nhằm giảm thiểu rủi ro cho kinh tế toàn cầu.
Diễn biến chính
Iran dường như tận dụng đòn bẩy kiểm soát Hormuz để củng cố vị thế trong khu vực. Các lãnh đạo Trung Đông tin rằng Iran đã thực tế kiểm soát eo biển này, bất chấp các thỏa thuận chính trị. Ông Amos Hochstein, cựu cố vấn cấp cao về năng lượng và an ninh quốc gia dưới thời Tổng thống Mỹ Joe Biden, nhận định trên CNBC rằng: "Dù chuyện gì xảy ra, Iran vẫn sẽ kiểm soát eo biển này trong tương lai gần. Thỏa thuận ghi gì cũng không còn quá quan trọng. Mọi người trong khu vực đều tin như vậy".
Trước chiến sự, lưu lượng tàu chở dầu qua Hormuz có thể đã đạt mức đỉnh. Theo bà Helima Croft, Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu tại RBC Capital Markets, bất kỳ kịch bản nào cho phép Iran tiếp tục kiểm soát và ảnh hưởng đến hoạt động tại eo biển đều sẽ khiến lưu lượng tàu giảm đáng kể.
Hiện các chủ tàu phải cân nhắc nguy cơ giao tranh bất ngờ tại Vịnh Ba Tư, một khu vực vốn đã nhiều bất ổn. Các tàu thương mại phương Tây có thể ngần ngại đi qua Hormuz vì lo ngại vi phạm các lệnh trừng phạt của Mỹ nếu khu vực này vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Iran.
Ông Richard Meade, Tổng biên tập tạp chí Lloyd’s List – một trong những tạp chí thương mại lâu đời nhất ngành vận tải biển thế giới – nhận định lưu lượng tàu có thể chỉ hồi phục khoảng 60-70% so với trước. Các tàu liên quan đến Trung Quốc sẽ di chuyển thuận lợi hơn, trong khi tàu phương Tây có thể phải ký các thỏa thuận song phương với Iran để được phép đi qua.
Phân tích & Ý nghĩa
Cuộc khủng hoảng tại Hormuz cho thấy bất ổn địa chính trị có thể gây gián đoạn lâu dài các điểm nghẽn thương mại quan trọng. Tình hình tương tự từng xảy ra tại Biển Đỏ, nơi lưu lượng tàu giảm hơn một nửa sau các cuộc tấn công của lực lượng Houthi đồng minh Iran nhằm đáp trả Israel. Mặc dù lực lượng này đã ngừng tấn công từ cuối năm ngoái, lưu lượng tàu vẫn chưa trở lại mức trước khủng hoảng.
Điều này cho thấy các chủ tàu và thị trường vận tải biển phải thích nghi với thực tế mới, khi các điểm nghẽn hàng hải chiến lược có thể bị gián đoạn lâu dài mà không cần lực lượng hải quân lớn. Hormuz còn đặc biệt quan trọng hơn Biển Đỏ vì không có tuyến đường biển thay thế tương đương. Trong khi tàu có thể đi vòng qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi để tránh Biển Đỏ, thì Hormuz là điểm nghẽn duy nhất nối Vịnh Ba Tư với thế giới bên ngoài.
Để giảm thiểu rủi ro, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đang sử dụng hệ thống đường ống chuyển hướng hàng triệu thùng dầu mỗi ngày từ Vịnh Ba Tư sang các cảng xuất khẩu ở Biển Đỏ và vịnh Oman. Tuy nhiên, các đường ống này chưa thể thay thế hoàn toàn Hormuz, đặc biệt với LNG – sản phẩm cần vận chuyển bằng đường biển.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nhận định tầm quan trọng của Hormuz sẽ giảm dần sau chiến sự, khi các quốc gia vùng Vịnh xây thêm các tuyến đường ống để tránh phụ thuộc vào eo biển này. Tuy nhiên, vai trò sản xuất và cung ứng năng lượng của các nước trong khu vực vẫn không giảm.
Kết luận
Những diễn biến tại eo biển Hormuz đang làm thay đổi sâu sắc thị trường năng lượng toàn cầu và vận tải biển quốc tế. Việc Iran kiểm soát eo biển này không chỉ gây gián đoạn nguồn cung dầu khí mà còn đặt ra nhiều thách thức về an ninh và thương mại lâu dài. Các chủ tàu, đặc biệt là tàu phương Tây, sẽ phải thích nghi với thực tế mới, trong khi các quốc gia vùng Vịnh nỗ lực tìm kiếm các giải pháp thay thế để duy trì dòng chảy năng lượng quan trọng cho thế giới.
Hình ảnh từ bài viết
Một tàu di chuyển qua eo biển Hormuz nhìn từ phía Oman ngày 8/4. Ảnh: AFP
Dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz có thể không bao giờ trở lại như trước