Hai cổ vật Linga, Yoni được đề nghị công nhận bảo vật quốc gia
Hai cổ vật Linga và Yoni của văn hóa Chăm vừa được Hội đồng thẩm định cấp tỉnh Lâm Đồng thông qua hồ sơ đề nghị công nhận bảo vật quốc gia. Đây là những hiện vật quý giá không chỉ về mặt khảo cổ mà còn mang ý nghĩa văn hóa, lịch sử sâu sắc, khiến nhiều người đặt câu hỏi về giá trị và vai trò của chúng trong đời sống tinh thần của cư dân cổ xưa.
Bối cảnh
Linga và Yoni là hai biểu tượng cổ xưa trong tín ngưỡng Ấn Độ giáo, tượng trưng cho bộ phận sinh dục nam và nữ, biểu hiện cho sự sáng tạo, sinh sôi nảy nở và phồn thịnh. Ở Việt Nam, đặc biệt tại khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, các hiện vật Linga, Yoni được tìm thấy thường liên quan đến văn hóa Chămpa, một nền văn minh từng phát triển rực rỡ từ thế kỷ thứ 2 đến thế kỷ 19.
Việc công nhận các cổ vật này là bảo vật quốc gia không chỉ nhằm bảo tồn giá trị lịch sử, nghệ thuật mà còn góp phần khẳng định vai trò của các di tích khảo cổ trong việc nghiên cứu văn hóa, tôn giáo và lịch sử của cư dân cổ vùng Nam Tây Nguyên nói riêng và Việt Nam nói chung.
Diễn biến chính
Ngày 11 tháng 9, tại cuộc họp thẩm định hồ sơ khoa học, 100% chuyên gia và thành viên Hội đồng thẩm định cấp tỉnh Lâm Đồng đã nhất trí thông qua hồ sơ đề nghị công nhận hai cổ vật Linga - Yoni Mương Mán và Linga thạch anh là bảo vật quốc gia.
Linga - Yoni Mương Mán được phát hiện năm 2007 tại xã Mương Mán, huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận cũ, nay thuộc xã Hàm Kiệm, tỉnh Lâm Đồng. Hiện vật này có niên đại từ nửa cuối thế kỷ 8, được chế tác từ sa thạch hạt mịn màu xám đen, có kích thước dài 51 cm, rộng 35 cm, cao 7 cm và nặng 27,6 kg. Bộ Linga - Yoni liền khối, còn nguyên vẹn, thể hiện trình độ điêu khắc và kỹ thuật chế tác đá tinh xảo của cư dân Chămpa xưa, đồng thời phản ánh sự giao lưu văn hóa giữa Chămpa và Ấn Độ giáo.
Bên cạnh đó, Linga thạch anh được phát hiện năm 1993 tại phế tích kiến trúc số 4 thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Khảo cổ Cát Tiên. Hiện vật có niên đại khoảng thế kỷ 8, dài 25 cm, đường kính giữa thân 9,2 cm, đường kính chân 7,5 cm và nặng 3,435 kg. Đây là Linga lớn nhất trong nhóm hiện vật cùng chất liệu được biết đến và là Linga hình trụ tròn duy nhất bằng thạch anh được chế tác hoàn chỉnh theo quy chuẩn. Việc phát hiện trực tiếp tại di tích giúp khẳng định tính xác thực về nguồn gốc và bối cảnh lịch sử của hiện vật.
Phân tích & Ý nghĩa
Hai cổ vật Linga và Yoni không chỉ có giá trị về mặt khảo cổ học mà còn mang ý nghĩa sâu sắc trong nghiên cứu lịch sử, tôn giáo và văn hóa. Chúng phản ánh sự tiếp biến văn hóa giữa cư dân Chămpa và Ấn Độ giáo, cho thấy sự giao lưu, ảnh hưởng lẫn nhau trong đời sống tinh thần và nghệ thuật của các nền văn minh cổ đại.
Đặc biệt, Linga thạch anh tại Cát Tiên góp phần làm rõ vai trò của khu di tích trong đời sống tôn giáo của cư dân cổ Nam Tây Nguyên, một vùng đất có lịch sử phong phú và đa dạng các nền văn hóa. Việc công nhận hai hiện vật này là bảo vật quốc gia sẽ giúp tăng cường công tác bảo tồn, nghiên cứu và phát huy giá trị di sản văn hóa, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của di tích khảo cổ và các hiện vật lịch sử.
Kết luận
Việc Hội đồng thẩm định cấp tỉnh Lâm Đồng nhất trí đề nghị công nhận hai cổ vật Linga - Yoni Mương Mán và Linga thạch anh là bảo vật quốc gia đánh dấu bước tiến quan trọng trong công tác bảo tồn di sản văn hóa Việt Nam. Đây là minh chứng cho sự phong phú và đa dạng của nền văn hóa Chămpa cũng như sự giao thoa văn hóa sâu sắc với Ấn Độ giáo, góp phần làm sáng tỏ lịch sử và nghệ thuật của cư dân cổ vùng Nam Tây Nguyên.
Hình ảnh từ bài viết
Linga thạch anh (bên trái) và Linga - Yoni Mương Mán. Ảnh: Trung Hoà
Hai cổ vật Linga, Yoni được đề nghị công nhận bảo vật quốc gia