Làn sóng IPO doanh nghiệp bán lẻ: Tỉ lệ thành công và thất bại ra sao?
Thị trường chứng khoán Việt Nam đang chứng kiến một làn sóng IPO mới của các doanh nghiệp tiêu dùng - bán lẻ, thu hút sự chú ý lớn từ nhà đầu tư. Tuy nhiên, liệu việc lên sàn có đồng nghĩa với thành công ngay lập tức? Thực tế diễn biến giá cổ phiếu sau IPO cho thấy bức tranh khá đa dạng và không phải doanh nghiệp nào cũng đạt được kỳ vọng ban đầu.
Bối cảnh
IPO (Initial Public Offering) là quá trình doanh nghiệp lần đầu phát hành cổ phiếu ra công chúng để huy động vốn và niêm yết trên sàn chứng khoán. Ở Việt Nam, nhóm doanh nghiệp tiêu dùng - bán lẻ luôn thu hút sự quan tâm lớn bởi tính ổn định và tiềm năng tăng trưởng trong bối cảnh tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng.
Trong những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp bán lẻ lớn như FPT Retail (FRT), Thế Giới Di Động (MWG), Masan (MSN) đã thực hiện IPO, tạo nên làn sóng mới trên thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, không phải cổ phiếu nào cũng tăng giá sau khi lên sàn, tạo nên sự phân hóa rõ nét trong nhóm này.
Diễn biến chính
Theo thống kê từ Tuổi trẻ Online, trong số 9 cổ phiếu tiêu dùng - bán lẻ gồm FRT, CTF (City Auto), DGW (Thế giới số), MWG, TLG (Thiên Long), MSN, PNJ (Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận), PET (Dịch vụ Tổng hợp Dầu khí) và HAX (Dịch vụ Ô tô Hàng Xanh), có tới 5 cổ phiếu ghi nhận mức tăng trưởng tích cực sau khoảng 250 phiên giao dịch đầu tiên.
- HAX dẫn đầu với mức tăng khoảng 230%.
- MWG tăng 93%.
- PNJ tăng 65%.
- CTF tăng 62%.
- MSN tăng 36,56%.
Ngược lại, 4 cổ phiếu còn lại trải qua giai đoạn giảm giá mạnh, thậm chí được xem là “vỡ kỳ vọng” ngay sau IPO:
- DGW giảm tới 56,83%.
- FRT giảm 40,26%.
- TLG giảm 32%.
- PET giảm 27,68%.
Điều này cho thấy việc IPO không phải lúc nào cũng đem lại hiệu quả tăng giá cổ phiếu ngay lập tức, đặc biệt với nhóm bán lẻ, nơi kỳ vọng tăng trưởng thường được đẩy lên rất cao trước khi lên sàn.
Ví dụ điển hình là FRT, lên sàn vào tháng 4 năm 2018, sau IPO cổ phiếu này liên tục giảm và mất gần 2 năm mới tạo đáy vào năm 2020, trong bối cảnh đại dịch COVID-19 gây áp lực lớn lên ngành bán lẻ. Tuy nhiên, từ vùng đáy đó, FRT đã bước vào chu kỳ tăng trưởng mạnh mẽ nhờ sự bùng nổ của chuỗi Long Châu và tái định giá mô hình kinh doanh, hiện thị giá đã tăng khoảng 4 lần so với giá chào sàn ban đầu.
Phân tích & Ý nghĩa
Những diễn biến trên cho thấy thành công sau IPO phụ thuộc nhiều vào năng lực mở rộng mô hình kinh doanh và câu chuyện tăng trưởng dài hạn của doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào hiệu ứng niêm yết ngắn hạn. Việc cổ phiếu giảm giá sau IPO không phải là hiếm, đặc biệt trong các ngành có tính cạnh tranh cao và biến động thị trường lớn như bán lẻ.
Đáng chú ý, làn sóng IPO mới đang hình thành với mô hình “spin-off” – tức là các doanh nghiệp được tách ra từ tập đoàn mẹ để niêm yết riêng lẻ. Điện Máy Xanh (ĐMX) là một ví dụ điển hình, dự kiến chào bán 179,5 triệu cổ phiếu, tương đương 16,3% vốn điều lệ, với giá 80.000 đồng/cổ phiếu. ĐMX cũng cam kết trả cổ tức tối thiểu 50% lợi nhuận sau thuế, với mức cổ tức dự kiến 4.000 đồng/cổ phiếu, tương đương lợi suất khoảng 5%.
Ông Bùi Văn Huy – Giám Đốc Khối Nghiên cứu Đầu tư CTCP FIDT nhận định đây là lần đầu tiên thị trường chứng khoán Việt Nam chứng kiến nhiều doanh nghiệp tiêu dùng có độ phủ lớn đồng loạt lên sàn, tạo ra sự đa dạng hàng hóa nhưng cũng đặt ra áp lực lớn về khả năng hấp thụ dòng tiền của thị trường.
Ông cũng lưu ý rằng nhiều thương vụ IPO hiện được định giá dựa trên kỳ vọng tương lai thay vì hiệu quả hiện tại, trong bối cảnh lãi suất chưa hạ, điều này có thể khiến mức định giá bị điều chỉnh trong tương lai.
Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Anh Quân – Chuyên gia Nghiên cứu và Tư vấn đầu tư CTCP Chứng khoán DNSE cho rằng thị trường chưa thực sự thuận lợi cho một chu kỳ IPO bùng nổ do thanh khoản suy yếu và dòng tiền tập trung vào nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn. Theo ông, các doanh nghiệp mới lên sàn cần có câu chuyện tăng trưởng hấp dẫn, minh bạch và mức định giá IPO hợp lý để thu hút dòng tiền.
Kết luận
Làn sóng IPO của các doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam đang tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức. Thành công sau IPO không chỉ dựa vào hiệu ứng niêm yết mà phụ thuộc sâu sắc vào năng lực phát triển mô hình kinh doanh và khả năng tăng trưởng bền vững. Với mô hình “spin-off” ngày càng phổ biến, nhà đầu tư cần thận trọng đánh giá kỹ lưỡng câu chuyện doanh nghiệp và mức định giá để tránh rủi ro “vỡ kỳ vọng”.
Hình ảnh từ bài viết
Vẫn có những doanh nghiệp bán lẻ giảm sâu trong năm đầu tiên lên sàn - Ảnh: HỮU HẠNH
cổ phiếu - Ảnh 2.
Làn sóng IPO doanh nghiệp bán lẻ: Tỉ lệ thành công và thất bại ra sao?