143 ngày cụ Huỳnh Thúc Kháng giữ Quyền Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Năm 1946, khi đất nước vừa giành được độc lập sau Cách mạng Tháng Tám, chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa còn non trẻ và đối mặt nhiều thử thách. Trong thời gian Chủ tịch Hồ Chí Minh vắng mặt để tham gia đàm phán tại Pháp, cụ Huỳnh Thúc Kháng được giao trọng trách Quyền Chủ tịch nước. Trong 143 ngày, cụ đã điều hành công việc chính phủ, xử lý nhiều sự kiện quan trọng, góp phần giữ vững chính quyền cách mạng.
Bối cảnh
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập, nhưng chính quyền mới còn rất non trẻ và phải đối mặt với nhiều khó khăn. Chính phủ liên hiệp lúc này gồm nhiều lực lượng chính trị khác nhau, trong đó có các đảng phái và nhân sĩ không đảng phái. Việc Chủ tịch Hồ Chí Minh mời cụ Huỳnh Thúc Kháng, một nhân sĩ uy tín, không thuộc đảng phái nào, tham gia bộ máy lãnh đạo là một bước đi quan trọng nhằm củng cố sự đoàn kết và nâng cao uy tín cho chính quyền mới.
Ngày 2 tháng 3 năm 1946, cụ Huỳnh Thúc Kháng được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Nội vụ, phụ trách các lĩnh vực trọng yếu như tổ chức và củng cố chính quyền; đảm bảo an ninh, trật tự; điều phối bộ máy nhà nước; xây dựng nền móng cho chính quyền cách mạng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đây là những nhiệm vụ then chốt trong giai đoạn đầu xây dựng nhà nước mới.
Diễn biến chính
Cụ Huỳnh Thúc Kháng vốn là một học giả lớn, từng đỗ tiến sĩ dưới triều Nguyễn nhưng từ chối làm quan để tham gia phong trào Duy Tân cùng các nhà yêu nước như Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp. Ông cũng từng làm Chủ nhiệm kiêm Chủ bút báo Tiếng Dân trong 16 năm. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng giới thiệu cụ trước Quốc hội là người có đạo đức và danh vọng được toàn dân biết đến.
Sau Hiệp định Sơ bộ ngày 6 tháng 3 năm 1946, Pháp bắt đầu đưa 15.000 quân vào miền Bắc thay thế quân Tưởng để giải giáp quân Nhật. Tuy nhiên, các lực lượng đối lập vũ trang vẫn tiếp tục hoạt động chống phá, gây sức ép lớn lên chính quyền cách mạng non trẻ.
Ngày 29 tháng 5 năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 82 giao cho Bộ trưởng Nội vụ Huỳnh Thúc Kháng thay mặt ký các công văn thường nhật và chủ tọa Hội đồng Chính phủ trong thời gian ông vắng mặt. Trước khi lên máy bay sang Pháp, Bác Hồ căn dặn: "Tôi vì nhiệm vụ quốc dân giao phó phải đi xa ít lâu. Ở nhà trăm sự khó khăn nhờ cậy ở cụ cùng anh em giải quyết cho, mong cụ dĩ bất biến, ứng vạn biến". Từ ngày 31 tháng 5 năm 1946, cụ Huỳnh chính thức đảm nhiệm vai trò Quyền Chủ tịch nước.
Tháng 7 năm 1946, chính quyền cách mạng đứng trước âm mưu đảo chính do Đại Việt quốc dân đảng chỉ đạo tổ chức "Thanh niên diệt cộng" nhằm lật đổ chính phủ. Nha Công an phát hiện cơ sở in ấn tại số 132 phố Đuy-vi-nhô (nay là phố Bùi Thị Xuân) hoạt động liên tục để in tài liệu chuẩn bị cho cuộc bạo động.
Đại diện chính thức của Pháp tại Việt Nam, Jean Sainteny, đề nghị cho quân Pháp diễu binh quanh Hồ Gươm nhân ngày Quốc khánh Pháp 14/7, đi qua khu vực Bắc Bộ Phủ - trụ sở chính phủ. Quyền Chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng và Bộ trưởng Quốc phòng Võ Nguyên Giáp kiên quyết từ chối, chỉ cho phép duyệt binh trong thành phố và vườn hoa Canh Nông, theo đúng Hiệp định Sơ bộ.
Ngày 12 tháng 7 năm 1946, lực lượng công an do ông Lê Hữu Qua chỉ huy bí mật đột nhập cơ sở in ấn, bắt giữ hơn 20 người và thu giữ toàn bộ tài liệu chuẩn bị cho cuộc bạo động. Bản thảo do Trương Tử Anh, Đảng trưởng Đại Việt quốc dân đảng, ký có ghi chú "Ném vào chỗ lính da đen" - ám chỉ kế hoạch dùng lựu đạn tấn công lính Âu-Phi trong đoàn diễu binh để đổ lỗi cho chính phủ, tạo cớ cho quân Pháp bao vây và đánh úp trụ sở chính phủ, đồng thời tuyên bố đảo chính lập chính phủ mới.
Phân tích & Ý nghĩa
Trong bối cảnh chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa còn non trẻ, việc cụ Huỳnh Thúc Kháng được giao trọng trách Quyền Chủ tịch nước là một giải pháp quan trọng để duy trì sự ổn định và củng cố chính quyền. Cụ không chỉ giữ vững trật tự xã hội mà còn trực tiếp ngăn chặn âm mưu đảo chính nguy hiểm, bảo vệ sự toàn vẹn của chính quyền cách mạng trong thời điểm Chủ tịch Hồ Chí Minh vắng mặt.
Hành động kiên quyết của cụ Huỳnh và các lực lượng công an đã đập tan âm mưu bạo động, góp phần giữ vững nền tảng chính trị và an ninh cho đất nước trong giai đoạn đầu đầy khó khăn. Điều này cũng thể hiện sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành và lãnh đạo trong việc xử lý các tình huống phức tạp, đồng thời giữ vững tinh thần đoàn kết trong nội bộ chính quyền.
Kết luận
Trong 143 ngày giữ chức Quyền Chủ tịch nước, cụ Huỳnh Thúc Kháng đã thể hiện vai trò lãnh đạo kiên định, xử lý nhiều vấn đề hệ trọng, từ củng cố chính quyền đến ngăn chặn âm mưu đảo chính. Giai đoạn này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc giữ vững nền móng cho chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, góp phần vào sự nghiệp cách mạng và độc lập của dân tộc.
Hình ảnh từ bài viết
Tượng chân dung Quyền Chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng tại Nhà lưu niệm ở xã Thạnh Bình, TP Đà Nẵng. Ảnh: Nguyễn Đông
Cặp kính và chiếc đồng hồ bỏ túi gắn bó với cụ Huỳnh Thúc Kháng, được trưng bày tại Nhà lưu niệm ở xã Thạnh Bình. Ảnh: Nguyễn Đông
Học sinh Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng tại xã Thạnh Bình đến Nhà lưu niệm để tìm hiểu về thân thế, sự nghiệp của cụ Huỳnh. Ảnh: Nguyễn Đông
143 ngày cụ Huỳnh Thúc Kháng giữ Quyền Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa