159 Ngày 'Thần Tốc' Xây Dựng Luật Phát Triển Đô Thị: Từ Ý Tưởng Đến Thực Thi
Chỉ trong vòng 159 ngày, Luật Phát triển đô thị đã được xây dựng và thông qua, một tiến độ được xem là rất nhanh so với thông thường. Nhưng điều đáng chú ý không chỉ là tốc độ, mà còn là cách thức xây dựng luật mới, với sự tham gia đồng bộ của nhiều bên liên quan từ Trung ương đến địa phương, chuyên gia, doanh nghiệp và người dân. Liệu đây có phải là bước ngoặt trong cách làm luật tại Việt Nam?
Bối cảnh
Ngày 13 tháng 3 năm 2026, chủ trương xây dựng Luật Đô thị đặc biệt dành cho TP.HCM được đề xuất nhằm giải quyết những bất cập trong quản lý và phát triển đô thị tại thành phố lớn nhất Việt Nam. Ngày 18 tháng 3, Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM thành lập Ban Chỉ đạo nghiên cứu, đề xuất xây dựng luật. Đến ngày 24 tháng 8, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị với 465 đại biểu tán thành.
Thông thường, việc xây dựng một đạo luật quan trọng như vậy có thể kéo dài nhiều năm, nhưng lần này chỉ mất chưa đầy nửa năm. Điều này phản ánh sự quyết tâm đổi mới thể chế, cũng như sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan và các bên liên quan trong quá trình xây dựng luật.
Diễn biến chính
Điều đặc biệt là 159 ngày không phải là thời gian để nghĩ ra một luật mới từ đầu, mà là để tập hợp, chắt lọc và luật hóa những kinh nghiệm, trí tuệ và thực tiễn đã tích lũy qua nhiều năm phát triển của TP.HCM. Những nghị quyết, cơ chế thí điểm, cũng như các vấn đề đã được nhận diện trong thực tiễn quản lý đô thị đều được xem xét kỹ lưỡng.
Quá trình xây dựng luật không diễn ra theo cách truyền thống là một cơ quan soạn thảo rồi gửi đi lấy ý kiến. Thay vào đó, Trung ương, Chính phủ, Quốc hội, TP.HCM, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, hiệp hội, người dân và các địa phương cùng tham gia song song. Mỗi bên đều đóng góp những góc nhìn, phản biện và đề xuất cụ thể.
- Người làm thực tiễn chỉ ra điểm nghẽn trong quản lý.
- Doanh nghiệp phản ánh những rào cản làm mất thời gian, cơ hội.
- Chuyên gia đề xuất các phương án cải tiến.
- Thành phố chắt lọc thành chính sách khả thi và hiệu quả.
Quá trình này được tổ chức đồng thời nhiều công đoạn: tổng kết chính sách cũ song song với xây dựng chính sách mới; soạn thảo luật cùng lúc tham vấn chuyên gia; làm việc với các bộ ngành và hoàn thiện hồ sơ. Đây là cách làm đổi mới, tránh sự trì trệ do quy trình tuần tự truyền thống gây ra.
Luật cũng trải qua nhiều lần chỉnh sửa. Ví dụ, ngày 11 tháng 5, dự thảo còn 11 chương, 77 điều; đến ngày 28 tháng 7 giảm còn 5 chương, 68 điều và mở rộng phạm vi từ luật đô thị đặc biệt dành riêng cho TP.HCM thành luật phát triển đô thị chung cho nhiều địa phương.
Phân tích & Ý nghĩa
Luật Phát triển đô thị đánh dấu sự chuyển đổi tư duy quản lý từ "luật để quản lý" sang "luật để kiến tạo phát triển". TP.HCM và các đô thị lớn không còn phải liên tục xin cơ chế đặc thù mà có khuôn khổ pháp lý đủ rộng, đủ ổn định để chủ động quyết định, thiết kế chính sách và chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình.
Việc phân quyền, phân cấp không nhằm tạo thêm quyền trên giấy tờ, mà để giúp địa phương quyết định nhanh hơn, sát thực tế hơn và tạo ra kết quả thiết thực. Trao quyền đi kèm trách nhiệm rõ ràng, tránh tình trạng đặc quyền không minh bạch.
Đáng chú ý, ngày luật được thông qua không phải là kết thúc mà là bắt đầu một cuộc chạy đua mới trong tổ chức thực thi. Ngay từ ngày 13 tháng 8, khi Quốc hội chưa biểu quyết, TP.HCM đã thành lập tổ công tác chuẩn bị các văn bản thực hiện, thể hiện tinh thần chủ động, không chờ đợi.
Điều này rất quan trọng vì nếu luật mất nhiều thời gian để triển khai sau khi ban hành, thì tốc độ lập pháp sẽ không còn ý nghĩa với người dân và doanh nghiệp. Luật phải được đánh giá qua những thay đổi cụ thể như môi trường sống cải thiện, thủ tục hành chính giảm bớt, nguồn lực được khai thông nhanh hơn và đóng góp phát triển chung của thành phố.
Kết luận
Hành trình xây dựng Luật Phát triển đô thị trong 159 ngày là minh chứng cho khả năng đổi mới thể chế và phương thức làm chính sách tại Việt Nam. Tuy nhiên, thách thức lớn hơn là biến tốc độ lập pháp thành tốc độ phát triển thực tế, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp. Đây là bài học quý giá cho các dự án luật khác trong tương lai.
Hình ảnh từ bài viết
Luật Phát triển đô thị được xem là "bệ phóng thể chế" mở ra không gian phát triển mới cho TP.HCM - Ảnh: HÀ PHƯƠNG
PGS.TS Phạm Thị Thanh Xuân, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển công nghệ ngân hàng, Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐH Quốc gia TP.HCM - Ảnh: TL
Luật cuối cùng phải được đo bằng những thay đổi rất cụ thể mà người dân, doanh nghiệp được thụ hưởng. Trong ảnh: Người dân TP.HCM vui chơi tại công viên số 1 Lý Thái Tổ - Ảnh: QUANG ĐỊNH
159 Ngày 'Thần Tốc' Xây Dựng Luật Phát Triển Đô Thị: Từ Ý Tưởng Đến Thực Thi