23 năm giải mã vai trò người chỉ huy biệt động Sài Gòn trong trận Tết Mậu Thân
Cuối tháng 1 năm 2026, Chính phủ Việt Nam chính thức công nhận 49 chiến sĩ biệt động Sài Gòn hy sinh trong năm 1968 là liệt sĩ, sau gần 60 năm chờ đợi. Trong số đó, chỉ có liệt sĩ mang bí danh Út Nhỏ được xác định đầy đủ thân nhân và vai trò trong trận đánh lịch sử vào Tòa Đại sứ Mỹ rạng sáng mùng 2 Tết Mậu Thân 1968.
Bối cảnh
Trận Tết Mậu Thân 1968 là một trong những sự kiện quan trọng của cuộc chiến tranh Việt Nam, đánh dấu bước ngoặt khi lực lượng cách mạng tiến hành đồng loạt các cuộc tấn công trên toàn miền Nam, trong đó có cuộc đột kích vào Tòa Đại sứ Mỹ tại Sài Gòn. Biệt động Sài Gòn là lực lượng đặc biệt hoạt động bí mật trong lòng địch, chịu nhiều hy sinh và đóng vai trò then chốt trong các chiến dịch này.
Tuy nhiên, do tính chất bí mật và sự thiếu hụt tài liệu, nhiều thông tin về lực lượng biệt động, đặc biệt là các chỉ huy trong trận đánh, vẫn còn mơ hồ và chưa được xác minh rõ ràng. Điều này khiến việc công nhận liệt sĩ và ghi nhận công lao của họ gặp nhiều khó khăn trong suốt nhiều thập kỷ.
Diễn biến chính
Ông Hồ Duy Hùng, 79 tuổi, cựu điệp báo và phi công từng hoạt động trong quân đội Việt Nam Cộng hòa giai đoạn 1968-1971, là người góp phần làm sáng tỏ bí ẩn này. Năm 2003, trong một khóa học tiếng Anh với giáo viên người Mỹ từng là lính thủy đánh bộ tham chiến tại Sài Gòn, ông đã có cơ hội tiếp cận các thông tin quý giá về trận đánh Tòa Đại sứ Mỹ.
Nhờ sự giúp đỡ của người thầy, ông Hùng đã nhận được bộ hồ sơ gồm 5 trang tài liệu giải mật năm 2002 từ Trung tâm Thẩm vấn quân sự hỗn hợp (Combined Military Interrogation Center) – cơ quan tình báo do Mỹ thành lập năm 1965 để thẩm vấn tù binh. Hồ sơ tổng hợp lời khai của ông Ngô Văn Giang, chỉ huy chung đội biệt động, cùng các nguồn tin khác, ghi lại chi tiết diễn biến trận tấn công từ ngày 28 đến 31/1/1968.
- Đêm 28/1/1968, chiến sĩ mang bí danh Út Nhỏ, cấp bậc đại úy, trực tiếp vận chuyển số lượng lớn vũ khí gồm hai súng B40, tám khẩu AK, ba khẩu K-54, 1.000 viên đạn và 20 kg thuốc nổ đến điểm tập kết tại ấp Trảng Dầu, xã An Tịnh, huyện Trảng Bàng, tỉnh Hậu Nghĩa (nay thuộc khu vực giáp ranh TP HCM - Tây Ninh).
- Ông cùng đồng đội ngụy trang vũ khí trong chiếu tre và giỏ mây chứa cà chua để tránh bị phát hiện, sau đó vận chuyển về Sài Gòn bằng xe tải và phân tán đến nhiều địa điểm bí mật.
- Tối 30/1/1968, nhóm tấn công tập trung tại gara ở khu vực Đa Kao - Tân Định để nhận nhiệm vụ cuối cùng. Từ 0h đến 2h50 ngày 31/1, Út Nhỏ cùng người tên Bảy Tuyến phổ biến kế hoạch tác chiến và cấp phát vũ khí cho đồng đội.
- Út Nhỏ chỉ huy một tổ 6-7 người tấn công cổng chính Tòa Đại sứ Mỹ và giữ cổng sau khi đột nhập, trong khi Ba Vân chỉ huy tổ khác đánh vào cổng phụ và tổ chức phòng thủ.
- Khoảng 3h sáng, các chiến sĩ chia làm nhiều mũi tiến công vào khuôn viên Tòa Đại sứ Mỹ. Quân đội Mỹ phản kích nhanh và điều trực thăng hỗ trợ. Theo lời kể trong hồ sơ, Út Nhỏ cùng nhiều đồng đội trúng đạn, còn Ba Vân bị thương nặng và bị bắt.
Phân tích & Ý nghĩa
Tài liệu giải mật không chỉ xác nhận vai trò hậu cần vận chuyển vũ khí của Út Nhỏ mà còn khẳng định ông trực tiếp lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ và chỉ huy một mũi tấn công quan trọng trong trận đánh. Điều này giúp làm sáng tỏ vị trí chỉ huy bên cạnh Ba Vân, góp phần hoàn thiện bức tranh lịch sử về lực lượng biệt động Sài Gòn.
Quá trình xác minh thân nhân của Út Nhỏ cũng kéo dài nhiều năm do đặc thù hoạt động bí mật của lực lượng biệt động, khi các chiến sĩ đều sử dụng bí danh, không khai báo thông tin cá nhân nhằm bảo đảm an toàn. Đến giữa tháng 12/2025, Câu lạc bộ Truyền thống kháng chiến Khối vũ trang Biệt động Quân khu Sài Gòn - Gia Định mới xác định được thân nhân của ông là Bùi Văn Ráng, sinh năm 1928 tại Long An, từng tập kết ra Bắc và trở lại miền Nam hoạt động cách mạng.
Kết luận
Việc giải mã vai trò và thân nhân của người chỉ huy biệt động Sài Gòn trong trận Tết Mậu Thân sau 23 năm là minh chứng cho sự kiên trì và trách nhiệm trong việc bảo tồn lịch sử, đồng thời tôn vinh công lao của những người đã hy sinh thầm lặng. Đây cũng là bước tiến quan trọng trong việc ghi nhận công lao của lực lượng biệt động, góp phần làm sáng tỏ những trang sử hào hùng của dân tộc.
Hình ảnh từ bài viết
Bối cảnh trận đánh vào tòa Đại sứ Mỹ vào Tết Mậu Thân năm 1968, khiến 15 chiến sĩ biệt động Sài Gòn hy sinh. Ảnh: Tư liệu
Ông Hồ Duy Hùng bên tài liệu giải mật sau 34 năm của Trung tâm thẩm vấn quân sự hỗn hợp về trận đánh vào tòa Đại sứ Mỹ. Ảnh: Đình Văn
Chân dung của chỉ huy trưởng trận đánh tòa Đại sứ Mỹ - Bùi Văn Ráng (Út Nhỏ). Ảnh: Tư liệu
23 năm giải mã vai trò người chỉ huy biệt động Sài Gòn trong trận Tết Mậu Thân