30 năm Dung Quất: Hành trình từ vịnh biển nghèo đến trung tâm công nghiệp quốc gia
Ba thập kỷ đã trôi qua kể từ khi Khu công nghiệp (KCN) Dung Quất được thành lập, vùng đất ven vịnh nước sâu từng là những doi cát bạc màu nay đã trở thành một trong những trung tâm công nghiệp trọng điểm của Việt Nam. Liệu bạn có biết, hành trình phát triển của Dung Quất bắt đầu từ đâu và đã trải qua những bước ngoặt nào để trở thành biểu tượng công nghiệp quốc gia?
Bối cảnh
Vào những năm đầu thập niên 1990, Quảng Ngãi vẫn là một tỉnh thuần nông với nguồn lực hạn chế. Trong khi các vùng kinh tế lớn của Việt Nam đã hình thành ở hai đầu đất nước, miền Trung vẫn thiếu một cực tăng trưởng đủ mạnh để thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực. Với hơn 130km bờ biển và đặc biệt là vịnh Dung Quất có nước sâu, kín gió, đây được xem là điều kiện thuận lợi để xây dựng cảng nước sâu kết hợp với khu công nghiệp.
Ý tưởng này được hình thành dựa trên các khảo sát khoa học và sự quyết tâm của các thế hệ lãnh đạo Trung ương và tỉnh Quảng Ngãi nhằm thoát nghèo và phát triển kinh tế. Đặc biệt, chuyến thị sát của Thủ tướng Võ Văn Kiệt ngày 19-9-1994 đã mở ra bước ngoặt khi Thủ tướng ví Dung Quất như một "nàng tiên" chưa được đánh thức, tiềm năng lớn nhưng chưa được khai phá.
Diễn biến chính
Ngày 30-7-1995, Dung Quất được chọn làm nơi xây dựng khu lọc dầu số 1 của Việt Nam, đánh dấu bước đầu cho chiến lược phát triển công nghiệp quốc gia. Trước đó, vùng đất phía đông huyện Bình Sơn, gồm các xã như Bình Thạnh, Bình Đông, Bình Hải, Bình Trị, chủ yếu là đất cát bạc màu, sản xuất nông nghiệp còn nhiều khó khăn, người dân sống trong cảnh thiếu thốn.
Để xây dựng nhà máy lọc dầu, cảng biển và khu công nghiệp, hàng nghìn hộ dân đã phải di dời, thậm chí có người phải chuyển cả mồ mả tổ tiên. Đây là sự đánh đổi lớn nhưng người dân đã đặt niềm tin vào tương lai phát triển của quê hương. Năm 1996, KCN Dung Quất chính thức thành lập, và đến năm 2005, Khu kinh tế (KKT) Dung Quất ra đời trên cơ sở mở rộng KCN, tạo điều kiện phát triển đa ngành.
Ngày 22-2-2009, sản phẩm xăng dầu thương phẩm đầu tiên được xuất xưởng từ Nhà máy lọc dầu Dung Quất, đánh dấu sự khởi đầu cho ngành lọc hóa dầu Việt Nam. Tính đến giữa năm 2026, nhà máy đã sản xuất gần 110 triệu tấn sản phẩm, doanh thu đạt gần 1,95 triệu tỉ đồng và nộp ngân sách hơn 265.000 tỉ đồng, đáp ứng khoảng 30-35% nhu cầu xăng dầu cả nước.
Không chỉ dừng lại ở lọc dầu, Dung Quất còn phát triển đa dạng các ngành công nghiệp khác như luyện kim, cơ khí chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, năng lượng và logistics. Các doanh nghiệp lớn như Doosan Vina, VSIP Quảng Ngãi và Hòa Phát đã góp phần tạo nên hệ sinh thái công nghiệp đa ngành tại đây với khoảng 300 dự án còn hiệu lực, tổng vốn đầu tư hơn 17 tỉ USD, trong đó có hơn 60 dự án đầu tư nước ngoài (FDI).
Phân tích & Ý nghĩa
Dung Quất là minh chứng rõ nét cho sự chuyển mình của một vùng đất nghèo thành trung tâm công nghiệp hiện đại. Việc xây dựng cảng nước sâu với độ sâu từ 19 đến 21 mét cho phép tiếp nhận tàu trọng tải đến 200.000 DWT, tạo lợi thế cạnh tranh lớn trong vận tải và logistics. Năm 2025, lượng hàng hóa qua cảng đạt khoảng 50 triệu tấn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương và quốc gia.
Định hướng phát triển hiện nay của Dung Quất không còn chạy theo số lượng dự án mà tập trung vào chất lượng, công nghệ cao và sức lan tỏa. Các dự án ưu tiên là công nghiệp mũi nhọn, công nghiệp hỗ trợ và công nghiệp tuần hoàn, nhằm tạo liên kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp và phát huy hiệu quả quỹ đất. Đây cũng là bước đi phù hợp với xu hướng phát triển công nghiệp xanh, năng lượng tái tạo và kinh tế tuần hoàn mà tỉnh Quảng Ngãi đang hướng tới.
Kết luận
Từ một "nàng tiên" chưa được đánh thức, Dung Quất đã trở thành trung tâm công nghiệp quan trọng của Việt Nam sau 30 năm phát triển. Hành trình này không chỉ là câu chuyện về sự thay đổi kinh tế mà còn là minh chứng cho sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp và người dân trong việc kiến tạo tương lai. Với định hướng phát triển bền vững và hiện đại, Dung Quất hứa hẹn tiếp tục là điểm sáng trong bản đồ công nghiệp quốc gia.
Hình ảnh từ bài viết
30 năm Dung Quất: Từ vịnh biển nghèo đến trung tâm công nghiệp quốc gia - Ảnh 2.
Chiều 29-7-1995, Thủ tướng Võ Văn Kiệt về thăm tỉnh Quảng Ngãi. Trong ảnh: Thủ tướng xem quy hoạch tổng thể xây dựng TP Vạn Tường phục vụ cho Khu công nghiệp Lọc hóa dầu và cụm cảng Dung Quất - Ảnh NGUYỄN ĐĂNG LÂM
Một góc vịnh Dung Quất hôm nay - Ảnh: TRẦN MAI
Ông Nguyễn Kim Hiệu - nguyên Phó bí thư Tỉnh ủy, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh, nguyên Trưởng Ban Quản lý KCN Dung Quất - vẫn nhớ vùng đất phía đông Bình Sơn khi ấy, nay là KKT Dung Quất - Ảnh: TRẦN MAI
30 năm Dung Quất: Từ vịnh biển nghèo đến trung tâm công nghiệp quốc gia - Ảnh 6.
Nhà máy lọc dầu Dung Quất là nhà máy lọc dầu đầu tiên của quốc gia - Ảnh: BSR
Thủ tướng Võ Văn Kiệt nghe tiến sĩ Trương Đình Hiển báo cáo về vịnh nước sâu Dung Quất ngày 19-9-1994 - Ảnh: NGUYỄN ĐĂNG LÂM
Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quốc hội cắt băng trong lễ đón dòng sản phẩm đầu tiên của Nhà máy lọc dầu Dung Quất - Ảnh: NGUYỄN ĐĂNG LÂM
Từ những giọt dầu đầu tiên vào năm 2009, đến nay Nhà máy lọc dầu Dung Quất vẫn tiếp tục hành trình cung cấp năng lượng cho quốc gia - Ảnh: TRẦN MAI
Tổng Bí thư Đỗ Mười vẫy tay chào cán bộ và nhân dân xã Bình Thuận (nay là xã Vạn Tường) khi qua cầu tre đi thị sát ven biển Dung Quất vào năm 1996 - Ảnh: NGUYỄN ĐĂNG LÂM
30 năm Dung Quất: Hành trình từ vịnh biển nghèo đến trung tâm công nghiệp quốc gia