600 tàu chờ qua eo biển Hormuz sau thỏa thuận Mỹ - Iran
Eo biển Hormuz là một trong những tuyến đường biển quan trọng nhất thế giới, nơi vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu mỏ toàn cầu cùng với phần lớn khí đốt tự nhiên. Tuy nhiên, từ cuối tháng 2, khu vực này bị phong tỏa do xung đột giữa Israel, Mỹ và Iran. Mới đây, thỏa thuận ngừng chiến đã được ký kết, mở ra hy vọng cho việc nối lại giao thương qua eo biển này. Vậy thực tế diễn ra ra sao và điều này ảnh hưởng thế nào đến thị trường năng lượng toàn cầu?
Bối cảnh
Eo biển Hormuz nối liền Vịnh Ba Tư (Perský záliv) và Vịnh Oman, là tuyến đường biển chiến lược quan trọng bậc nhất thế giới. Khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu và phần lớn khí đốt tự nhiên được vận chuyển qua đây. Từ cuối tháng 2, khu vực này bị phong tỏa sau các cuộc tấn công do Israel và Mỹ phát động nhằm vào Iran, với mục tiêu ngăn chặn Tehran phát triển vũ khí hạt nhân. Tổng thống Mỹ Donald Trump từng nhấn mạnh việc này nhằm đảm bảo an ninh khu vực và toàn cầu.
Việc phong tỏa eo biển Hormuz đã làm gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, khiến giá dầu tăng mạnh và tạo ra nhiều bất ổn kinh tế. Đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều quốc gia và doanh nghiệp vận tải biển phải tìm kiếm các tuyến đường thay thế dài hơn và tốn kém hơn, ví dụ như vòng qua châu Phi.
Diễn biến chính
Ngày 10 tháng 6 vừa qua, Mỹ và Iran đã ký một thỏa thuận nhằm chấm dứt các cuộc xung đột và mở lại eo biển Hormuz. Theo kế hoạch, bản ghi nhớ sẽ được ký chính thức vào ngày thứ Sáu tại Thụy Sĩ, cùng ngày Tổng thống Trump thông báo sẽ mở cửa lại eo biển. Tuy nhiên, việc mở lại hoàn toàn còn phụ thuộc vào các công tác kỹ thuật như rà phá mìn và kiểm tra an ninh tuyến đường biển.
Đáng chú ý, theo hãng tin Reuters, ngày thứ Hai vừa qua, tàu chở khí hóa lỏng Disha đã đi qua Hormuz với hàng hóa cho công ty Ấn Độ Petronet, đánh dấu chuyến tàu đầu tiên qua lại sau thỏa thuận. Trước đó, vẫn có một số tàu thỉnh thoảng đi qua, nhưng rất hạn chế.
Hiện tại, có khoảng 600 tàu đang chờ được phép rời khỏi Vịnh Ba Tư để đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, các chủ tàu và doanh nghiệp vận tải vẫn rất thận trọng, họ cần các thông tin chi tiết về tuyến đường an toàn và xác nhận đã được rà phá mìn hoàn toàn. Ngoài ra, chi phí bảo hiểm cho tàu và hàng hóa cũng là vấn đề lớn do khu vực từng có nguy cơ chiến tranh cao, khiến giá vận chuyển tăng lên đáng kể.
Giám đốc tập đoàn vận tải biển Pháp CMA CGM, ông Rodolphe Saadé, nhận định rằng không thể kỳ vọng eo biển Hormuz sẽ trở lại trạng thái bình thường như trước khi xảy ra chiến tranh. Nhiều doanh nghiệp đã chọn tuyến đường vòng qua châu Phi, dù dài và tốn kém hơn, nhằm tránh rủi ro.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc phong tỏa eo biển Hormuz kéo dài đã gây ra nhiều hệ quả kinh tế nghiêm trọng. Giá dầu tăng vọt làm tăng áp lực lên lạm phát toàn cầu, có thể làm chậm lại đà tăng trưởng kinh tế. Các quốc gia phụ thuộc vào nguồn năng lượng nhập khẩu từ vùng Vịnh Ba Tư bị ảnh hưởng nặng nề, trong đó có các nước EU và cả cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, bởi chi phí sinh hoạt và kinh doanh liên quan đến năng lượng sẽ tăng theo.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo rằng cuộc xung đột đã làm suy yếu kinh tế các nước trong khu vực và làm giảm triển vọng phục hồi sau các cuộc khủng hoảng trước đó. Tác động cụ thể còn tùy thuộc vào thời gian kéo dài xung đột, mức độ thiệt hại hạ tầng và chuỗi cung ứng. IMF cũng nhấn mạnh các nước thu nhập thấp sẽ bị tổn thương nặng nhất, khi giá thực phẩm và phân bón tăng cao, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu lương thực và cần sự hỗ trợ quốc tế nhiều hơn.
Kết luận
Thỏa thuận Mỹ - Iran mở ra cơ hội nối lại hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz, một tuyến đường biển chiến lược quan trọng toàn cầu. Tuy nhiên, việc mở cửa lại hoàn toàn còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố kỹ thuật và an ninh, khiến các doanh nghiệp vận tải vẫn giữ thái độ thận trọng. Tình hình này tiếp tục ảnh hưởng đến thị trường năng lượng và kinh tế toàn cầu, đồng thời tác động gián tiếp đến chi phí sinh hoạt và kinh doanh của cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu.
600 tàu chờ qua eo biển Hormuz sau thỏa thuận Mỹ - Iran