Agrofert đã nhận tiền, Séc chưa được thanh toán, ngân sách nhà nước chịu rủi ro
Tập đoàn Agrofert, một trong những tập đoàn lớn nhất Séc, đã nhận được khoản tiền hỗ trợ từ Quỹ can thiệp nông nghiệp nhà nước. Tuy nhiên, khoản tiền này vẫn chưa được Cộng đồng châu Âu thanh toán lại cho Séc, khiến ngân sách nhà nước phải gánh chịu rủi ro tài chính. Vậy sự việc này diễn ra như thế nào và ảnh hưởng ra sao đến nền kinh tế cũng như cộng đồng doanh nghiệp tại Séc?
Bối cảnh
Quỹ can thiệp nông nghiệp nhà nước Séc (Státní zemědělský intervenční fond) là cơ quan chịu trách nhiệm cấp phát các khoản trợ cấp nông nghiệp, trong đó có các khoản hỗ trợ từ Quỹ phát triển nông thôn châu Âu (European Agricultural Fund for Rural Development). Theo cơ chế, quỹ này sẽ chi trả trước cho các doanh nghiệp, sau đó mới gửi hồ sơ thanh toán lên Ủy ban châu Âu (EC) để được hoàn trả một phần hoặc toàn bộ số tiền đã chi.
Trong trường hợp của Agrofert, khoản trợ cấp từ Quỹ phát triển nông thôn trị giá 3,18 triệu euro (tương đương 76,9 triệu korun) đang bị tạm dừng thanh toán từ phía EU. Tuy nhiên, các khoản thanh toán trực tiếp theo diện đất canh tác vẫn được tiếp tục chi trả bình thường.
Diễn biến chính
Quỹ can thiệp nông nghiệp vẫn tiếp tục xử lý các hồ sơ và chi trả tiền cho Agrofert, bất chấp việc EU tạm dừng thanh toán khoản hỗ trợ nói trên. Người phát ngôn của quỹ, bà Eva Češpiva, khẳng định: "Đối với chúng tôi, không có thay đổi gì trên diện rộng".
Ủy ban châu Âu đã ngừng thanh toán các khoản chi phí cho quý hai năm nay và công bố tổng số tiền bị tạm dừng, nhưng không tiết lộ danh sách chi tiết các khoản thanh toán hay các công ty liên quan. Mặc dù quỹ can thiệp nông nghiệp có dữ liệu chi tiết, nhưng không công khai thông tin này.
Ủy ban châu Âu cũng đã gửi thư yêu cầu các cơ quan Séc cung cấp thêm thông tin liên quan. Việc tạm dừng này có thể kéo dài tối đa sáu tháng, và nếu có thỏa thuận với Séc, có thể gia hạn thêm ba tháng nữa. Nếu EU công nhận các khoản chi phí, tiền sẽ được hoàn trả; nếu không, khoản 77 triệu korun sẽ trở thành chi phí của ngân sách nhà nước Séc. Về việc liệu quỹ có đòi lại tiền từ Agrofert hay không, bà Češpiva cho biết hiện còn quá sớm để dự đoán.
Quỹ bắt đầu xử lý và chi trả hồ sơ cho Agrofert từ cuối tháng tư, dựa trên ý kiến pháp lý của công ty luật Portos, theo đó việc chuyển giao tập đoàn vào quỹ tín thác (svěřenský fond) là hợp pháp theo luật Séc. Tuy nhiên, Portos cũng thừa nhận Ủy ban châu Âu có thể có quan điểm khác.
"Ngay từ đầu, chúng tôi đã dự đoán rằng Ủy ban châu Âu sẽ muốn kiểm tra vụ việc theo các quy định của EU. Quy trình hiện tại không đưa ra kết luận pháp lý cuối cùng. Có thể dự đoán rằng việc tạm dừng thanh toán các khoản trợ cấp không có quyền lợi rõ ràng từ ngân sách EU sẽ không được hủy bỏ cho đến khi có kết luận cuối cùng," Jaromír Císař, đối tác của Portos, chia sẻ với Novinky.
Phân tích & Ý nghĩa
Trước đây, quỹ can thiệp nông nghiệp từng áp dụng cách tiếp cận thận trọng hơn. Năm 2019, dưới thời Bộ trưởng Nông nghiệp Martin Šebestyán (đảng SPD), quỹ đã tạm dừng 28 dự án đầu tư của Agrofert để tôn trọng quan điểm của Ủy ban châu Âu. Các công ty đã kiện ra tòa nhưng không nhận được tiền.
Tháng 5 năm nay, Ủy ban châu Âu yêu cầu các cơ quan Séc không gửi chi phí liên quan đến các công ty của ông Andrej Babiš (An-đrây Ba-bít) cho đến khi làm rõ xung đột lợi ích. Đến đầu tháng 6, EC yêu cầu quỹ phải bao gồm tất cả các khoản đã chi trả trong báo cáo quyết toán.
Trong khi đó, các khoản trợ cấp nông nghiệp theo diện quyền lợi rõ ràng, như khoản 204 triệu korun chi trả cho hoạt động năm 2025, đã được thanh toán cho Agrofert vào tháng 5. Đây là khoản tiền được cấp tự động theo tiêu chí đã định trước và không bị ảnh hưởng bởi tranh chấp.
Agrofert khẳng định họ tuân thủ luật pháp và các quy định về trợ cấp. Ông Andrej Babiš cũng tuyên bố không sở hữu tập đoàn và không hưởng lợi từ nó.
Kết luận
Việc Ủy ban châu Âu tạm dừng thanh toán một phần trợ cấp cho Agrofert đặt ra thách thức tài chính cho ngân sách nhà nước Séc, khi tiền đã được chi trả trước nhưng chưa được hoàn lại từ EU. Tranh chấp này cũng phản ánh sự phức tạp trong việc áp dụng luật xung đột lợi ích và quản lý trợ cấp nông nghiệp tại Séc, có thể ảnh hưởng đến các doanh nghiệp và chính sách hỗ trợ nông nghiệp trong tương lai.
Agrofert đã nhận tiền, Séc chưa được thanh toán, ngân sách nhà nước chịu rủi ro