Aleš Svoboda: Phi công Séc chuẩn bị thực hiện loạt thí nghiệm trong không gian
Ai sẽ là người đại diện cho Cộng hòa Séc bay vào vũ trụ và mang theo những nghiên cứu khoa học quan trọng? Đó chính là Aleš Svoboda, phi công chiến đấu xuất sắc, người vừa được chính phủ Séc xác nhận sẽ tham gia chuyến bay trên tàu vũ trụ SpaceX Crew Dragon. Nhưng nhiệm vụ của anh không chỉ là lái tàu, mà còn giám sát nhiều thí nghiệm khoa học đòi hỏi môi trường vi trọng lực đặc biệt chỉ có trong không gian.
Bối cảnh
Chuyến bay của Aleš Svoboda là kết quả của một quá trình dài chuẩn bị và lựa chọn kỹ càng. Séc, thành viên Liên minh châu Âu (EU) từ năm 2004, đang nỗ lực phát triển các hoạt động không gian nhằm thúc đẩy nghiên cứu và đổi mới công nghệ. Việc đưa phi công Séc lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) không chỉ là thành tựu cá nhân mà còn là bước tiến quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế dựa trên công nghệ cao của quốc gia.
Để chuẩn bị cho chuyến bay, các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp tư nhân của Séc đã gửi tới 70 đề xuất thí nghiệm khoa học. Qua các vòng đánh giá của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) và ủy ban trong nước, 13 thí nghiệm được chọn để thực hiện trên ISS, tận dụng môi trường vi trọng lực không thể tái tạo trên Trái Đất.
Diễn biến chính
Aleš Svoboda, 39 tuổi, là phi công chiến đấu của Quân đội Cộng hòa Séc, phục vụ tại căn cứ không quân chiến thuật số 21 ở Čáslav. Anh đã tích lũy hơn 1.300 giờ bay trên các loại máy bay chiến đấu như JAS-39 Gripen và L-159. Năm 2011, anh từng giành giải nhất trong cuộc thi bay nhào lộn trên máy bay không động cơ, chứng tỏ kỹ năng bay điêu luyện.
Svoboda tốt nghiệp Đại học Quốc phòng, chuyên ngành kỹ thuật hàng không và tên lửa, với luận án tiến sĩ về ảnh hưởng của dòng chảy không ổn định đến đặc tính khí động học của cánh máy bay. Trong sự nghiệp quân sự, anh đã tham gia nhiều khóa huấn luyện chuyên sâu trong và ngoài nước, đồng thời tham gia các hoạt động liên minh NATO.
Quá trình lựa chọn phi hành gia của ESA rất khắt khe, với hơn 22.500 ứng viên đăng ký. Sau sáu vòng tuyển chọn, bao gồm kiểm tra hồ sơ, đánh giá chức năng tâm lý vận động, kiểm tra làm việc nhóm và sức khỏe, Svoboda đã được chọn vào đội dự bị tháng 11 năm 2022. Anh mô tả các vòng thi như sau:
- Vòng đầu tiên: sàng lọc hồ sơ và thư động lực từ hơn 22.000 người xuống còn khoảng 1.400.
- Vòng hai: kiểm tra khả năng tâm lý vận động như trí nhớ, định hướng không gian tại Hamburg.
- Vòng ba: đánh giá khả năng làm việc nhóm và xử lý áp lực trong nhóm nhỏ.
- Vòng bốn: kiểm tra y tế kéo dài một tuần.
- Vòng năm: phỏng vấn với ban giám khảo ESA và chuyên gia nhân sự.
- Vòng sáu: phỏng vấn cuối cùng với tổng giám đốc ESA và các lãnh đạo cấp cao.
Năm 2023, công ty tư nhân Axiom đề xuất các quốc gia châu Âu có phi hành gia dự bị cơ hội bay lên ISS với chi phí khoảng 1,5 tỷ Kč. Ban đầu, chính phủ Séc từ chối vì lý do tài chính. Tuy nhiên, đến tháng 6 năm 2024, chính phủ đã phê duyệt "Con đường không gian của Séc", xác nhận kế hoạch đưa Svoboda lên ISS trong vòng 5 năm tới, đồng thời khởi động chương trình đào tạo phi hành gia chuyên nghiệp cho anh.
Phân tích & Ý nghĩa
Chuyến bay của Aleš Svoboda không chỉ là sự kiện cá nhân mà còn mang ý nghĩa lớn đối với ngành khoa học và công nghệ của Séc. Các thí nghiệm trên ISS sẽ giúp các nhà nghiên cứu tận dụng điều kiện vi trọng lực để khám phá những hiện tượng vật lý, sinh học không thể thực hiện trên Trái Đất. Điều này có thể mở ra các ứng dụng mới trong y học, vật liệu và công nghệ cao.
Đồng thời, dự án "Con đường không gian của Séc" thể hiện sự hợp tác giữa chính phủ và khu vực tư nhân, nhằm thúc đẩy chuyển đổi nền kinh tế sang các ngành có giá trị gia tăng cao. Với vai trò giám sát thí nghiệm và thực hiện các phép đo sinh lý, Svoboda sẽ góp phần nâng cao vị thế khoa học của Séc trên trường quốc tế.
Kết luận
Aleš Svoboda là minh chứng cho sự kết hợp giữa kỹ năng quân sự xuất sắc và trình độ khoa học cao, được chọn lựa kỹ càng để đại diện cho Séc trong sứ mệnh không gian quan trọng. Chuyến bay của anh không chỉ mở ra cơ hội nghiên cứu mới mà còn đánh dấu bước tiến chiến lược của Séc trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ.
Aleš Svoboda: Phi công Séc chuẩn bị thực hiện loạt thí nghiệm trong không gian