Áp lực tiền lương khiến người lao động ngại kết hôn và hoãn sinh con

Áp lực tiền lương khiến người lao động ngại kết hôn và hoãn sinh con

Áp lực về thu nhập đang trở thành rào cản lớn đối với nhiều người lao động trong việc lập gia đình và sinh con. Liệu tiền lương có đang là nguyên nhân khiến các kế hoạch quan trọng của đời người bị trì hoãn? Khảo sát mới nhất từ Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam hé lộ nhiều điều đáng suy ngẫm về thực trạng này.

Bối cảnh

Trong bối cảnh kinh tế và chi phí sinh hoạt ngày càng tăng cao, vấn đề tiền lương trở thành tâm điểm quan tâm của người lao động. Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã công bố kết quả khảo sát trong kỳ đàm phán lương tối thiểu năm 2027 của Hội đồng Tiền lương quốc gia ngày 23 tháng 6. Khảo sát được thực hiện trong tháng 3-4 với 2.000 lao động tại gần 200 doanh nghiệp ở 7 tỉnh, thành phố lớn.

Kết quả phản ánh rõ nét áp lực tài chính đang đè nặng lên người lao động, ảnh hưởng trực tiếp đến các quyết định lớn trong cuộc sống như kết hôn và sinh con. Đây là những vấn đề không chỉ mang tính cá nhân mà còn có tác động xã hội sâu rộng.

Diễn biến chính

Theo khảo sát, 55% lao động độc thân cho biết áp lực tiền lương là nguyên nhân chính khiến họ chưa lập gia đình. Nhiều người cảm thấy thu nhập hiện tại chưa đủ để đảm bảo cuộc sống ổn định, đặc biệt khi chi phí sinh hoạt, nhà ở và nuôi dạy con cái ngày càng tăng cao.

Tổ chức công đoàn nhận định tiền lương không chỉ ảnh hưởng đến chi tiêu hàng ngày mà còn quyết định khả năng mua nhà, tích lũy và chuẩn bị tài chính cho tương lai. Khi thu nhập chỉ đủ trang trải cuộc sống, nhiều lao động phải lùi các kế hoạch lớn của đời sống cá nhân.

Áp lực tài chính cũng tác động rõ đến quyết định sinh con. Trong nhóm đã kết hôn, 73% cho biết tiền lương hiện tại ảnh hưởng đến kế hoạch sinh thêm con. Chi phí học tập, chăm sóc sức khỏe và nuôi dạy con ngày càng cao khiến nhiều gia đình lựa chọn trì hoãn.

Chi phí giáo dục tiếp tục là một trong những gánh nặng lớn nhất. Có 55% lao động cho biết tiền lương chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu học tập của con cái. Nhiều người phải sử dụng tiền tiết kiệm, vay mượn hoặc nhờ hỗ trợ từ người thân để trang trải các khoản chi liên quan đến giáo dục.

Khả năng bảo đảm nhu cầu chăm sóc sức khỏe cũng giảm sút. Chỉ 40% người được khảo sát cho biết thu nhập hiện nay đủ đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh cơ bản, thấp hơn mức 44% của năm 2025.

Điều kiện nhà ở của một bộ phận lao động vẫn còn nhiều khó khăn. Khoảng 32% đang thuê trọ tư nhân và gần 1% ở nhà tập thể của doanh nghiệp. Bình quân mỗi phòng trọ rộng hơn 23 m2 có khoảng ba người sinh sống, tương đương chưa đến 8 m2 mỗi người. Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho biết tỷ lệ thuê trọ tăng so với năm trước trong khi diện tích sử dụng bình quân tiếp tục giảm.

Khảo sát cũng phản ánh bức tranh tài chính còn nhiều áp lực. Có 54% lao động cho biết thu nhập chỉ vừa đủ chi tiêu cơ bản của gia đình; 17% phải chi tiêu tằn tiện; 21% không đủ sống và phải làm thêm giờ để bù đắp thu nhập. Chỉ 8% có khả năng tích lũy.

Đáng chú ý, tỷ lệ lao động thường xuyên vay mượn để bù đắp thiếu hụt chi tiêu đã tăng từ 13% năm 2025 lên 27% trong năm nay. Điều này cho thấy chi phí sinh hoạt đang tăng nhanh hơn tốc độ cải thiện thu nhập thực tế.

Dù 64% lao động được điều chỉnh lương tối thiểu vùng từ đầu năm 2026, nhiều doanh nghiệp chỉ tăng lương cho nhóm lao động có mức lương thấp để đáp ứng quy định đóng bảo hiểm xã hội. Vì vậy, thu nhập thực nhận của không ít người lao động gần như không thay đổi.

Theo số liệu của Cục Thống kê, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) 5 tháng đầu năm tăng 4,31% so với cùng kỳ năm trước. Trong 11 nhóm hàng hóa và dịch vụ chính, nhiều nhóm tăng mạnh như nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,6%; giao thông tăng 5,2%; hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng gần 4,8%.

Từ thực tế trên, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đề xuất điều chỉnh lương tối thiểu vùng từ ngày 1/1/2027 với hai phương án tăng 9,8% hoặc 8,5%. Khi đó, tiền lương 4 vùng sẽ là (đơn vị: triệu đồng):

Đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng việc điều chỉnh lương cần được tính toán hài hòa giữa mục tiêu cải thiện đời sống người lao động và khả năng duy trì sản xuất, bảo đảm việc làm của doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động.

Phân tích & Ý nghĩa

Áp lực tiền lương không chỉ là vấn đề kinh tế đơn thuần mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến các quyết định cá nhân và xã hội. Khi thu nhập không đủ để trang trải các nhu cầu thiết yếu như nhà ở, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, người lao động buộc phải trì hoãn kế hoạch kết hôn và sinh con. Điều này có thể tác động lâu dài đến cơ cấu dân số và sự phát triển bền vững của xã hội.

Đặc biệt, chi phí giáo dục và chăm sóc sức khỏe tăng cao khiến nhiều gia đình phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi sinh thêm con. Trong khi đó, tỷ lệ người lao động phải vay mượn để bù đắp chi tiêu tăng lên cho thấy mức sống chưa thực sự được cải thiện tương xứng với mức tăng lương tối thiểu.

Kết luận

Khảo sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã phản ánh chân thực áp lực tài chính đang đè nặng lên người lao động, ảnh hưởng đến các quyết định quan trọng như kết hôn và sinh con. Việc điều chỉnh lương tối thiểu vùng là cần thiết nhưng cần được cân nhắc kỹ lưỡng để vừa cải thiện đời sống người lao động, vừa đảm bảo sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Hình ảnh từ bài viết

Các nữ công nhân trong dây chuyền may mặc một công ty KCN Quang Châu, Bắc Ninh, tháng 3/2026. Ảnh: Phạm Chiểu

Một phòng trọ công nhân tại TP HCM. Ảnh: Thanh Tùng

Nguồn