Bảo đảm công bằng khi bồi thường đất dự án Vành đai 5 Hà Nội
Dự án xây dựng Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội đang thu hút sự quan tâm lớn của người dân và các đại biểu Quốc hội, đặc biệt về vấn đề bồi thường đất đai. Liệu có sự chênh lệch bất hợp lý giữa các địa phương giáp ranh? Người dân sẽ được hỗ trợ ra sao để ổn định cuộc sống sau khi nhường đất? Những câu hỏi này đang được Bộ Xây dựng giải đáp chi tiết.
Bối cảnh
Dự án Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội dài khoảng 349 km, đi qua nhiều tỉnh, thành gồm Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ. Đây là dự án trọng điểm quốc gia, được chia thành 22 dự án thành phần với tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 288.200 tỷ đồng, vốn từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác. Trong giai đoạn 2026-2030, ngân sách trung ương dự kiến bố trí khoảng 59.700 tỷ đồng để xây dựng tuyến cao tốc chính.
Để thực hiện dự án, khoảng 4.011 ha đất sẽ được thu hồi, trong đó có 1.776 ha đất trồng lúa, 465 ha đất ở, 210 ha đất lâm nghiệp và 1.560 ha đất khác. Việc thu hồi đất ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sinh kế của người dân, đặc biệt tại các khu vực giáp ranh giữa các tỉnh, thành.
Diễn biến chính
Bộ Xây dựng vừa báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội về chủ trương đầu tư dự án Vành đai 5. Trong quá trình thảo luận, các đại biểu đề nghị cần thống nhất mức bồi thường tại khu vực giáp ranh, tránh tình trạng cùng nhường đất nhưng hưởng chính sách khác nhau gây bất công.
Theo Luật Đất đai năm 2024, giá đất để tính bồi thường do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định dựa trên bảng giá đất, giá đất cụ thể, nguyên tắc thị trường và điều kiện thực tế từng địa bàn. Tuy nhiên, mỗi địa phương có bảng giá đất và chính sách riêng, nên có thể xảy ra sự chênh lệch.
Để khắc phục, các tỉnh, thành có tuyến đi qua đã phối hợp rà soát, đối chiếu giá đất và chính sách bồi thường, hỗ trợ tại khu vực giáp ranh trước khi phê duyệt phương án. Những thửa đất tương đồng về vị trí, mục đích sử dụng và điều kiện ở hai bên địa giới sẽ được bồi thường, hỗ trợ ở mức tương đương nhằm đảm bảo công bằng.
Bên cạnh tiền bồi thường đất và tài sản trên đất, người dân bị ảnh hưởng còn được xây dựng phương án phục hồi sinh kế riêng. Phương án này bao gồm hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, đào tạo nghề, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm, với dự toán kinh phí cụ thể được tính độc lập trong tổng mức đầu tư của dự án thành phần bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Để đảm bảo người dân có việc làm lâu dài sau khi nhường đất, các địa phương phải xây dựng chương trình đào tạo nghề theo nhu cầu tuyển dụng của các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và cơ sở dịch vụ dọc tuyến dự án.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc thống nhất mức bồi thường ở khu vực giáp ranh là rất quan trọng để tránh tình trạng người dân cùng chịu thiệt hại nhưng nhận được mức hỗ trợ khác nhau, gây bức xúc và khiếu kiện kéo dài. Luật Đất đai 2024 giao quyền quyết định giá đất cho UBND cấp tỉnh, nên sự phối hợp giữa các địa phương là cần thiết để đảm bảo sự công bằng và minh bạch trong bồi thường.
Phương án phục hồi sinh kế được xây dựng riêng biệt với kinh phí bồi thường đất và xây dựng khu tái định cư cho thấy sự quan tâm đến đời sống lâu dài của người dân, không chỉ đơn thuần là tiền bồi thường một lần. Việc đào tạo nghề và hỗ trợ tìm việc làm giúp người dân thích nghi với môi trường mới, giảm thiểu rủi ro thất nghiệp sau khi mất đất.
Đặc biệt, yêu cầu tái định cư phải "đi trước một bước" với hạ tầng kỹ thuật, xã hội đồng bộ và phù hợp văn hóa, phong tục địa phương nhằm giảm thiểu xáo trộn đời sống, nhất là tại các khu vực có đồng bào dân tộc thiểu số. Việc ưu tiên bố trí tái định cư tại chỗ hoặc gần nơi ở cũ giúp người dân giữ được mối liên hệ cộng đồng và tập quán sinh hoạt truyền thống.
Kết luận
Dự án Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội là công trình trọng điểm với quy mô lớn, ảnh hưởng đến hàng nghìn hộ dân. Bộ Xây dựng và các địa phương đã có những bước chuẩn bị kỹ lưỡng để đảm bảo công bằng trong bồi thường, hỗ trợ phục hồi sinh kế và tái định cư phù hợp. Đây là cơ sở quan trọng để dự án triển khai thuận lợi, đồng thời bảo vệ quyền lợi người dân bị ảnh hưởng.
Hình ảnh từ bài viết
Công trường xây dựng Vành đai 4 tại TP Hà Nội. Ảnh: Thế Bằng
Bảo đảm công bằng khi bồi thường đất dự án Vành đai 5 Hà Nội