Bảo hiểm xã hội bắt buộc cho tài xế công nghệ: Giải pháp an sinh cần thiết tại Việt Nam
Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh chóng, TP HCM vừa đề xuất đưa tài xế công nghệ vào diện tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm lấp đầy khoảng trống an sinh cho hàng trăm nghìn lao động linh hoạt, vốn đang phải tự xoay xở khi gặp rủi ro trong nghề nghiệp.
Bối cảnh
TP HCM là trung tâm kinh tế lớn nhất Việt Nam, đồng thời cũng là nơi phát triển mạnh mẽ các dịch vụ công nghệ số, trong đó có các nền tảng gọi xe như Grab và Uber. Hơn một thập kỷ kể từ khi các hãng này bắt đầu hoạt động tại thành phố, lực lượng tài xế công nghệ đã lên tới khoảng 400.000 người theo số liệu của Trung tâm Tư vấn Ứng dụng Kinh tế thuộc Viện Nghiên cứu Phát triển TP HCM.
Khác với giai đoạn đầu, khi nhiều tài xế chỉ chạy xe để kiếm thêm thu nhập, hiện nay nhiều người xem đây là nghề chính, có thu nhập ổn định và phụ thuộc lớn vào các nền tảng số. Tuy nhiên, do được xác định là đối tác chứ không phải nhân viên chính thức, họ không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc theo quy định hiện hành.
Diễn biến chính
Đầu tháng 6, Bảo hiểm xã hội TP HCM đã góp ý sửa đổi Luật BHXH, Luật Bảo hiểm y tế và các chính sách liên quan, đề xuất đưa tài xế công nghệ vào diện tham gia BHXH bắt buộc. Ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội TP HCM, cho biết hiện nhóm tài xế này có thể tham gia BHXH tự nguyện với mức đóng 22% trên thu nhập lựa chọn, nhưng số người tham gia thực tế rất ít dù số lượng lớn.
Theo khảo sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam phối hợp cùng các tổ chức, thu nhập thực nhận của nhiều tài xế chỉ khoảng 7-9 triệu đồng mỗi tháng sau khi trừ chi phí, trong khi họ phải làm việc từ 8 đến 13 giờ mỗi ngày, có gần 23% làm việc trong khung giờ từ 22h đến 6h. Ngoài ra, tài xế công nghệ còn đối mặt với nhiều rủi ro như tai nạn giao thông, cướp giật, áp lực tài chính và các vấn đề sức khỏe.
Ông Thanh nhấn mạnh việc đưa nhóm này vào diện BHXH bắt buộc nhằm bảo vệ họ trước các rủi ro sức khỏe và khi hết tuổi lao động. Đề xuất cũng phù hợp với Nghị quyết 28 về cải cách chính sách BHXH, đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 60% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia BHXH.
Về thiết kế chính sách, nếu Bộ luật Lao động trong tương lai xác định tài xế công nghệ là người lao động theo quan hệ lao động, cơ chế tham gia BHXH đã có sẵn với mức đóng 10,5% từ người lao động và 21,5% từ doanh nghiệp. Nếu chưa xác lập quan hệ lao động, Bảo hiểm xã hội TP HCM đề xuất bổ sung tài xế vào diện tham gia BHXH bắt buộc tương tự hộ kinh doanh cá thể, với mức đóng khoảng 25% cho BHXH và các chế độ liên quan, cộng thêm 4,5% bảo hiểm y tế.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc mở rộng phạm vi BHXH bắt buộc cho tài xế công nghệ là một bước tiến quan trọng trong việc xây dựng hệ thống an sinh xã hội phù hợp với xu hướng lao động linh hoạt và nền kinh tế số. Tuy nhiên, ông Nguyễn Quốc Thanh cũng lưu ý nếu toàn bộ khoản đóng góp do tài xế tự chi trả sẽ tạo gánh nặng lớn. Vì vậy, cần nghiên cứu cơ chế quản lý mức chiết khấu mà các nền tảng đang thu từ doanh thu cuốc xe, hiện dao động từ khoảng 20% đến hơn 30%.
Nhà nước có thể xem xét cơ chế điều tiết hoặc giới hạn mức chiết khấu để tạo dư địa cho các khoản đóng góp an sinh, đồng thời giảm áp lực tài chính cho người lao động. Đây là điểm quan trọng để bảo đảm sự công bằng và bền vững cho chính sách mới.
Đại diện cộng đồng tài xế như ông Phạm Mi Sên, Đội trưởng Liên đội Đoàn kết tài xế Grab, cũng đồng tình với việc tham gia BHXH bắt buộc vì ai cũng sẽ già và không thể làm việc mãi. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh cần kiểm soát chặt chẽ hoạt động của các nền tảng để đảm bảo mức chiết khấu minh bạch, tránh các khoản phí ẩn và ngăn chặn việc chuyển gánh nặng đóng BHXH thành hình thức tăng chiết khấu khác, cuối cùng vẫn đè lên tài xế.
Kết luận
Đề xuất đưa tài xế công nghệ vào diện tham gia BHXH bắt buộc tại TP HCM phản ánh nhu cầu cấp thiết trong việc bảo vệ quyền lợi của lực lượng lao động linh hoạt trong nền kinh tế số. Việc này không chỉ giúp lấp đầy khoảng trống an sinh xã hội mà còn góp phần xây dựng hệ thống bảo hiểm phù hợp với thực tế phát triển kinh tế và thị trường lao động hiện đại. Tuy nhiên, để chính sách thực sự hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, các nền tảng công nghệ và người lao động nhằm đảm bảo công bằng và bền vững.
Hình ảnh từ bài viết
Xe ôm, taxi công nghệ ở TP HCM, tháng 4/2026. Ảnh: Quỳnh Trần
Tài xế các hãng xe công nghệ chạy trên đường trung tâm TP HCM. Ảnh: Thanh Tùng
Bảo hiểm xã hội bắt buộc cho tài xế công nghệ: Giải pháp an sinh cần thiết tại Việt Nam