Bổ sung mô hình TOD và khai thác quỹ đất quanh ga đường sắt TP HCM - Cần Thơ
Dự án xây dựng tuyến đường sắt TP HCM - Cần Thơ với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 171.300 tỷ đồng đang được Bộ Xây dựng Việt Nam xem xét kỹ lưỡng. Liệu mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) có thể giúp dự án này phát huy hiệu quả khai thác quỹ đất quanh các nhà ga, đồng thời nâng cao tính khả thi và bền vững?
Bối cảnh
Dự án tuyến đường sắt TP HCM - Cần Thơ dài 175,2 km được xem là một trong những công trình hạ tầng trọng điểm nhằm kết nối vùng kinh tế trọng điểm phía Nam với Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, tuyến đường đi qua khu vực có nền đất yếu và địa hình phức tạp, đồng thời ảnh hưởng đến nhiều địa phương, nên việc chuẩn bị đầu tư đòi hỏi sự thận trọng và đổi mới trong cách tiếp cận.
Trong bối cảnh đó, Bộ Xây dựng đề xuất bổ sung mô hình TOD vào báo cáo nghiên cứu tiền khả thi. TOD (Transit-Oriented Development) là mô hình phát triển đô thị tập trung quanh các trạm giao thông công cộng, nhằm tạo ra các khu vực sống, làm việc và thương mại thuận tiện, giảm thiểu sử dụng xe cá nhân và tăng hiệu quả sử dụng đất đai.
Diễn biến chính
Bộ Xây dựng yêu cầu Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận phối hợp với các cơ quan liên quan cập nhật số liệu thực tế về lưu lượng hành khách và hàng hóa trên hành lang TP HCM - Cần Thơ. Việc dự báo không chỉ dừng lại ở quy mô nhu cầu vận tải mà còn phải đánh giá khả năng thu hút của đường sắt, mức độ cạnh tranh và phân chia thị phần giữa các phương thức vận tải như đường sắt, đường bộ và đường thủy nội địa.
Đặc biệt, nội dung về mô hình TOD được yêu cầu phải xác định rõ quỹ đất xung quanh các nhà ga để phát triển đô thị, dịch vụ, thương mại và logistics. Bộ Xây dựng cho biết mô hình này có thể tạo nguồn lực phát triển hạ tầng, nâng cao hiệu quả khai thác đất đai và hỗ trợ tính khả thi tài chính cho dự án.
Về phương án kỹ thuật, Bộ thống nhất chủ trương phân kỳ đầu tư giai đoạn đầu theo quy mô đường đơn, khổ đường sắt 1.435 mm, nhưng thiết kế phải tính toán ngay từ đầu để có thể nâng cấp lên đường đôi trong tương lai, tránh phát sinh chi phí lớn hoặc ảnh hưởng đến khai thác sau này.
Đối với khu vực nền đất yếu tại Đồng bằng sông Cửu Long, Bộ yêu cầu lựa chọn giải pháp xử lý phù hợp để đảm bảo ổn định lâu dài, hạn chế nguy cơ lún và đáp ứng yêu cầu an toàn chạy tàu. Hồ sơ dự án được yêu cầu hoàn thiện trong tháng 7.
Tuyến đường sắt có điểm đầu tại ga An Bình (phường Dĩ An, TP HCM), điểm cuối tại ga Cần Thơ (phường Hưng Phú, TP Cần Thơ), dự kiến bố trí 12 ga và 3 depot tại An Bình, Tân Kiên và Cần Thơ. Tốc độ thiết kế dự kiến đạt 160 km/h cho tàu khách và 120 km/h cho tàu hàng.
Khoảng 56% tuyến đường xây dựng trên cầu vượt sông, khu vực đô thị và các công trình hạ tầng hiện hữu, còn lại 44% đi trên nền đất. Phương án đi chung cầu Cần Thơ 2 có tổng mức đầu tư khoảng 171.300 tỷ đồng, trong khi phương án cầu đường sắt độc lập tăng lên khoảng 175.110 tỷ đồng.
Theo kế hoạch, dự án sẽ được trình Quốc hội xem xét chủ trương đầu tư vào tháng 8, dự kiến khởi công năm 2028 và hoàn thành cơ bản vào năm 2035.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc bổ sung mô hình TOD vào dự án đường sắt TP HCM - Cần Thơ phản ánh xu hướng phát triển đô thị hiện đại, lấy giao thông công cộng làm trung tâm để giảm ùn tắc và ô nhiễm môi trường. Với TOD, các khu vực quanh nhà ga không chỉ là điểm dừng tàu mà còn trở thành trung tâm thương mại, dịch vụ và logistics, tạo thêm giá trị kinh tế và xã hội.
Đối với người dân và doanh nghiệp, đặc biệt là cộng đồng người Việt tại các đô thị lớn như TP HCM và Cần Thơ, dự án này hứa hẹn cải thiện kết nối giao thông, giảm thời gian di chuyển và mở rộng cơ hội kinh doanh. Tuy nhiên, do tuyến đi qua vùng nền đất yếu, việc xử lý kỹ thuật phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo an toàn và bền vững lâu dài.
Phương án đầu tư phân kỳ với đường đơn trước và nâng cấp lên đường đôi sau cũng cho thấy sự cân nhắc về mặt tài chính và kỹ thuật, nhằm tránh lãng phí nguồn lực và đảm bảo tiến độ dự án. Điều này cũng giúp giảm thiểu rủi ro phát sinh chi phí lớn trong quá trình xây dựng và vận hành.
Kết luận
Dự án đường sắt TP HCM - Cần Thơ với tổng mức đầu tư hơn 171 nghìn tỷ đồng đang được Bộ Xây dựng nghiên cứu kỹ lưỡng, đặc biệt là việc áp dụng mô hình TOD để khai thác hiệu quả quỹ đất quanh ga và nâng cao tính khả thi tài chính. Đây là bước tiến quan trọng trong phát triển hạ tầng giao thông và đô thị vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, hứa hẹn mang lại nhiều lợi ích cho người dân và doanh nghiệp.
Hình ảnh từ bài viết
Đường sắt Lào chạy với vận tốc tối đa 160 km/h. Ảnh: Xinhua
Bổ sung mô hình TOD và khai thác quỹ đất quanh ga đường sắt TP HCM - Cần Thơ