Bốn lời khuyên quan trọng khi chuyển giao sản nghiệp gia đình cho con cái
Chuyển giao quyền điều hành sản nghiệp gia đình không phải chuyện đơn giản, đặc biệt khi các thế hệ có sự khác biệt về tầm nhìn và cách tiếp cận. Làm sao để quá trình này diễn ra thuận lợi, tránh xung đột và giữ được sự gắn kết trong gia đình? Bài viết dưới đây sẽ chia sẻ bốn lời khuyên thiết thực từ các chuyên gia quốc tế, dựa trên khảo sát doanh nghiệp gia đình Việt Nam và thế giới.
Bối cảnh
Khảo sát Doanh nghiệp Gia đình của PwC năm 2025 cho thấy doanh nghiệp gia đình Việt Nam thuộc nhóm có định hướng tăng trưởng cao nhất toàn cầu, với gần một phần ba đang theo đuổi chiến lược mở rộng mạnh mẽ. Điều này phản ánh sự phát triển bền vững và tiềm năng lớn của các doanh nghiệp do gia đình Việt sở hữu.
Tuy nhiên, sau nhiều thập kỷ gây dựng, nhiều doanh nghiệp thế hệ sáng lập đang đứng trước thách thức chuyển giao quyền điều hành sang thế hệ kế tiếp. Quá trình này không hề đơn giản, bởi sự khác biệt về quan điểm, mức độ sẵn sàng của con cái, cũng như thiếu các kế hoạch bài bản thường gây ra những mâu thuẫn và tranh chấp.
Diễn biến chính
Trên thế giới, việc chuyển giao quyền điều hành trong doanh nghiệp gia đình không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Tại Mỹ, tranh chấp thừa kế trong các gia đình siêu giàu ngày càng phổ biến do tuổi thọ tăng và sự phức tạp trong quản lý tài sản, theo chuyên gia Scott Rahn của công ty luật RMO. CNBC đã tổng hợp bốn khuyến nghị quan trọng giúp quá trình chuyển giao thuận lợi hơn.
- Trao đổi càng sớm càng tốt: Mallory Findley, chuyên gia tại Rockefeller Capital Management, nhấn mạnh sai lầm lớn nhất là chờ đến khi khủng hoảng xảy ra mới bàn chuyện kế thừa. Khi đó, cảm xúc thường căng thẳng và lòng tin giữa các thành viên dễ bị rạn nứt. Thay vào đó, nên bắt đầu thảo luận khi mọi người còn khỏe mạnh, vui vẻ, có thể tham gia thấu đáo. Các dịp như thành viên mới chào đời hay thay đổi cơ cấu sở hữu là thời điểm thích hợp để mở lời.
- Chuyển giao dần dần: Valerie Galinskaya, Giám đốc Merrill Center for Family Wealth, cho biết suy giảm nhận thức của người đứng đầu thường diễn ra từ từ, nên quá trình chuyển giao cũng nên tiến hành từng bước. Thay vì tranh giành quyền kiểm soát, các thành viên nên xác định ai phù hợp nhất để đảm nhận từng phần việc cụ thể. Dan Griffith từ Huntington Bank cảnh báo việc con cái cố giành quyền kiểm soát quá nhanh có thể phản tác dụng, thậm chí khiến cha mẹ dễ bị lợi dụng.
- Tôn trọng người tạo dựng tài sản: Mark Parthemer, Giám đốc chiến lược tài sản tại Glenmede, nhấn mạnh sự khéo léo trong việc trao quyền. Người sáng lập thường gắn bó sâu sắc với vai trò điều hành và là trụ cột gia đình. Việc đưa họ khỏi vị trí này cần tinh tế, có thể bằng cách mời họ làm chủ tịch danh dự hoặc cố vấn cấp cao, để họ vẫn cảm thấy hữu ích và được trân trọng.
- Tạo đồng thuận trong gia đình: Valerie Galinskaya cho biết hiếm khi tất cả anh chị em trong gia đình đông con có cùng quan điểm. Việc tổ chức họp gia đình thường xuyên giúp giải tỏa những điều chưa được nói ra, giảm thiểu nghi ngờ và rạn nứt. Các cuộc họp có thể đặt ra nguyên tắc riêng, ví dụ không để bạn đời tham gia, hoặc sử dụng hình thức trực tuyến để mọi người đều có cơ hội phát biểu công bằng.
Phân tích & Ý nghĩa
Chuyển giao sản nghiệp gia đình là bước ngoặt quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và sự hòa thuận trong gia đình. Việc trao đổi sớm giúp giảm thiểu xung đột không cần thiết, đồng thời tạo điều kiện cho thế hệ kế tiếp chuẩn bị kỹ càng hơn về năng lực và tâm thế. Chuyển giao dần dần cũng giúp duy trì sự ổn định trong quản lý và tránh những quyết định vội vàng gây tổn hại.
Việc tôn trọng người sáng lập không chỉ giữ được giá trị tinh thần mà còn giúp duy trì sự gắn kết và truyền cảm hứng cho thế hệ mới. Đồng thời, tạo đồng thuận trong gia đình là yếu tố then chốt để mọi người cùng hướng về mục tiêu chung, tránh những mâu thuẫn kéo dài ảnh hưởng đến cả doanh nghiệp và quan hệ gia đình.
Kết luận
Chuyển giao sản nghiệp gia đình đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, thảo luận sớm và tôn trọng lẫn nhau giữa các thế hệ. Bốn lời khuyên trên đây từ các chuyên gia quốc tế là kim chỉ nam giúp các gia đình Việt có thể thực hiện quá trình này một cách suôn sẻ, giữ vững sự phát triển của doanh nghiệp và sự hòa thuận trong gia đình.
Bốn lời khuyên quan trọng khi chuyển giao sản nghiệp gia đình cho con cái