Cách các nước Nhật, Hàn, Pháp, Bỉ giảm giờ làm hiệu quả
Giảm giờ làm không đơn thuần là cắt giảm số giờ lao động trên giấy tờ mà còn là cả một quá trình tổ chức lại sản xuất, kiểm soát giờ làm thêm và hỗ trợ người lao động cũng như doanh nghiệp. Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp và Bỉ là những ví dụ điển hình cho cách tiếp cận này, giúp nâng cao năng suất và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người lao động.
Bối cảnh
Việc giảm giờ làm đang được nhiều quốc gia quan tâm như một giải pháp nâng cao năng suất lao động và cải thiện đời sống người lao động. Tại Việt Nam, dự thảo sửa đổi Bộ luật Lao động cũng đề xuất giảm giờ làm trong doanh nghiệp xuống còn 40-44 giờ mỗi tuần, nhằm đồng bộ với khu vực công. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy giảm giờ làm không chỉ là giảm số giờ trên giấy mà còn cần có lộ trình và các chính sách đồng bộ để tránh làm tăng giờ làm thêm, gây áp lực cho người lao động và doanh nghiệp.
Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp và Bỉ đều đã trải qua quá trình này với những cách làm khác nhau nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào thời gian lao động sang tăng năng suất lao động.
Diễn biến chính
Nhật Bản bắt đầu giảm giờ làm từ năm 1987, khi sửa Luật Tiêu chuẩn Lao động, chuyển từ tuần làm việc 48 giờ xuống 40 giờ vào năm 1997. Quốc gia này đặt mục tiêu duy trì tổng thời gian làm việc khoảng 1.800 giờ mỗi năm. Để đạt được, Nhật Bản triển khai đồng thời ba nhóm chính sách: phổ biến tuần làm việc năm ngày, khuyến khích người lao động sử dụng đầy đủ ngày nghỉ phép có lương và giảm giờ làm thêm ngoài kế hoạch.
Đáng chú ý, Nhật Bản cho phép doanh nghiệp áp dụng thời giờ làm việc linh hoạt theo tháng hoặc năm, miễn sao thời gian làm việc bình quân không vượt giới hạn luật định. Điều này giúp doanh nghiệp điều chỉnh giờ làm theo mùa vụ và nhu cầu sản xuất thay vì cắt đồng đều từng ngày. Với doanh nghiệp nhỏ và ngành dịch vụ khó giảm giờ làm, chính phủ còn hỗ trợ tài chính để đầu tư thiết bị tiết kiệm lao động, tuyển thêm người hoặc tổ chức lại hoạt động.
Hàn Quốc từng có chuẩn 44 giờ làm việc mỗi tuần trước khi chuyển sang 40 giờ. Quá trình này bắt đầu từ năm 2004 với tuần làm việc năm ngày, áp dụng theo nhóm doanh nghiệp. Năm 2018, Luật Tiêu chuẩn Lao động sửa đổi giảm thời gian làm việc tối đa từ 68 xuống 52 giờ mỗi tuần, gồm 40 giờ làm việc bình thường và tối đa 12 giờ làm thêm. Chính phủ cũng quy định nghỉ ngơi tối thiểu 11 giờ và tăng cường thanh tra các ngành có giờ làm dài.
Để hỗ trợ doanh nghiệp, chính phủ Hàn Quốc trợ cấp cho việc giảm giờ làm, cải tổ ca kíp, đào tạo lao động và áp dụng chế độ nghỉ dài ngày. Đặc biệt, với doanh nghiệp nhỏ và vừa, có các chương trình tư vấn và hỗ trợ thích ứng. Đến năm 2021, khảo sát cho thấy đa số người lao động đánh giá tích cực chính sách, dù vẫn có bộ phận bị giảm thu nhập do làm thêm ít hơn. Chính phủ tiếp tục hỗ trợ cân bằng công việc - cuộc sống và chi phí lao động.
Pháp là quốc gia nổi tiếng với luật giảm giờ làm xuống 35 giờ mỗi tuần, nhưng mục tiêu ban đầu không chỉ là cải thiện đời sống mà còn tạo việc làm. Giảm tổng giờ làm giúp doanh nghiệp tuyển thêm lao động để duy trì sản lượng, chia sẻ việc làm cho nhiều người hơn. Thời gian làm việc được tổ chức linh hoạt theo chu kỳ, người lao động có thể làm nhiều giờ trong tuần cao điểm và nghỉ bù ở tuần khác, miễn sao tổng giờ bình quân đáp ứng quy định.
Bỉ áp dụng thời gian làm việc tối đa 38 giờ mỗi tuần từ ngày 1/1/2003 nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống. Doanh nghiệp có thể giảm trực tiếp giờ làm hoặc giữ lịch 40 giờ nhưng cấp ngày nghỉ bù để đảm bảo thời gian bình quân không vượt quá giới hạn. Cách làm này tạo sự linh hoạt cho doanh nghiệp trong tổ chức sản xuất và cho người lao động trong cân bằng công việc và cuộc sống.
Phân tích & Ý nghĩa
Những ví dụ trên cho thấy giảm giờ làm không phải là việc cắt giảm giờ làm cơ học mà cần một lộ trình dài hạn, kết hợp nhiều chính sách đồng bộ. Việc kiểm soát giờ làm thêm là yếu tố then chốt để tránh tình trạng giảm giờ làm chính thức nhưng tăng giờ làm thêm, khiến người lao động không thực sự được nghỉ ngơi nhiều hơn.
Chính sách linh hoạt về thời giờ làm việc giúp doanh nghiệp điều chỉnh theo đặc thù ngành nghề và mùa vụ, đồng thời giảm áp lực phải cắt giảm giờ làm đều cho mọi ngày. Các chương trình hỗ trợ tài chính và tư vấn giúp doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thích ứng với thay đổi mà không làm giảm năng suất.
Với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, những chính sách này có thể ảnh hưởng đến cách tổ chức công việc, đặc biệt trong các ngành dịch vụ, nhà hàng, nail hay siêu thị. Việc hiểu rõ lộ trình và quy định về giờ làm sẽ giúp người lao động và chủ doanh nghiệp Việt chủ động hơn trong việc sắp xếp lịch làm việc, nghỉ ngơi và đảm bảo quyền lợi hợp pháp.
Kết luận
Giảm giờ làm là xu hướng toàn cầu nhằm nâng cao năng suất và cải thiện đời sống người lao động. Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp và Bỉ đều cho thấy thành công khi kết hợp giảm giờ làm với kiểm soát làm thêm, tổ chức lại sản xuất và hỗ trợ doanh nghiệp. Đây là bài học quý giá cho các quốc gia đang cân nhắc thay đổi chính sách lao động, trong đó có Việt Nam và cộng đồng người Việt tại châu Âu.
Hình ảnh từ bài viết
Người lao động làm việc tại một nhà máy tại Nhật Bản. Ảnh: jobsinjapan.com
Người lao động Pháp làm việc tại văn phòng ở Veauche, Loire. Ảnh: commisceo-global.com
Cách các nước Nhật, Hàn, Pháp, Bỉ giảm giờ làm hiệu quả