Chiến lược Mỹ tăng sức ép kinh tế lên Iran và tác động quốc tế

Chiến lược Mỹ tăng sức ép kinh tế lên Iran và tác động quốc tế

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa tuyên bố sẽ áp dụng các biện pháp mạnh mẽ nhằm gây sức ép kinh tế lên Iran. Vậy Mỹ có thể dùng những công cụ nào để siết chặt trừng phạt Tehran? Các biện pháp này sẽ ảnh hưởng ra sao đến quan hệ quốc tế và kinh tế toàn cầu?

Bối cảnh

Từ cuối thập niên 1970, Mỹ cùng Liên Hợp Quốc và Liên minh châu Âu (EU) đã áp đặt nhiều biện pháp trừng phạt kinh tế lên Iran, chủ yếu liên quan đến chương trình hạt nhân và việc Tehran hỗ trợ các nhóm vũ trang. Trong những năm gần đây, đặc biệt kể từ khi chiến sự bùng phát vào cuối tháng 2 năm nay, Washington đã tăng cường các lệnh cấm vận, nhắm vào lĩnh vực hàng hải, năng lượng và tài chính, đồng thời phong tỏa các cảng biển của Iran nhằm ngăn chặn xuất khẩu dầu mỏ – nguồn thu chính của quốc gia này.

Đáng chú ý, Mỹ tập trung vào việc phong tỏa "đội tàu bóng tối" – những tàu vận chuyển dầu của Iran mà không đăng ký chính thức, cùng các công ty bảo hiểm hàng hải và các cá nhân, tổ chức hỗ trợ Tehran mua vũ khí hoặc giao dịch tài sản số. Mục tiêu là đóng băng lượng tiền số ước tính lên tới 500 tỷ USD liên quan đến Iran, nhằm làm suy yếu khả năng tài chính của nước này.

Diễn biến chính

Giới chuyên gia nhận định chính quyền ông Trump có thể triển khai thêm một số biện pháp sau đây để tăng cường sức ép:

• Trừng phạt các nhà máy lọc dầu tư nhân Trung Quốc: Các nhà máy lọc dầu độc lập chiếm khoảng 25% công suất lọc dầu của Trung Quốc và tiêu thụ phần lớn dầu Iran xuất khẩu bằng đường biển. Do biên lợi nhuận mỏng và ít liên quan đến hệ thống tài chính Mỹ, những nhà máy này có nguy cơ bị áp dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp – nhằm vào các tổ chức hỗ trợ đối tượng chịu trừng phạt trực tiếp. Trước đây, các nhà máy lọc dầu lớn hơn đã e ngại mua dầu Iran do sợ bị trừng phạt, nhưng các cơ sở nhỏ hơn vẫn hoạt động và có thể trở thành mục tiêu mới.
• Áp chế tài lên các ngân hàng Trung Quốc: Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ đã áp dụng lệnh trừng phạt thứ cấp với một số tổ chức tài chính nhỏ tại Trung Quốc và Hong Kong, cáo buộc họ hỗ trợ giao dịch dầu mỏ trị giá hàng tỷ USD cho Iran. Đồng thời, Mỹ cảnh báo hai ngân hàng lớn của Trung Quốc có thể bị trừng phạt nếu tiếp tục để dòng tiền Iran đi qua hệ thống của họ. Tuy nhiên, việc siết chặt này có thể khiến Bắc Kinh phản ứng mạnh mẽ, đặc biệt khi Mỹ đang cố gắng hạ nhiệt căng thẳng trước cuộc gặp giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến cuối năm nay.
• Gia tăng rào cản thương mại và phong tỏa đường bộ Iran: Mỹ có thể mở rộng nhắm vào các cá nhân, tổ chức ở Iran cũng như các thực thể tại Trung Quốc và vùng Vịnh bị cáo buộc giúp Tehran lách trừng phạt. Một số quan chức Mỹ và Israel đã đề cập đến khả năng phong tỏa Iran qua đường bộ, cần sự phối hợp của các nước láng giềng như Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, Afghanistan, Turkmenistan, Azerbaijan và Armenia. Tuy nhiên, địa hình đồi núi và khó kiểm soát ở biên giới Iran – Afghanistan khiến biện pháp này khó thực hiện. Nếu thành công, phong tỏa đường bộ sẽ làm tăng áp lực lên người dân Iran bằng cách ngăn chặn nhập khẩu thực phẩm, năng lượng và hàng dệt may.
• Đánh thuế nhập khẩu thứ cấp: Ông Trump từng đe dọa áp thuế với hàng hóa từ các quốc gia làm ăn với Iran. Tuần trước, Thượng viện Mỹ thông qua dự luật trừng phạt Nga quy mô lớn, trong đó có các chế tài mới với Iran và trao thêm quyền cho Tổng thống về áp thuế. Nếu dự luật được Hạ viện thông qua, ông Trump có thể dùng quyền này để đánh thuế các quốc gia hỗ trợ thương mại và mua sắm vũ khí của Iran. Tuy nhiên, đây là điểm gây tranh cãi, khi nhiều nghị sĩ Dân chủ và một số nghị sĩ Cộng hòa lo ngại về tác động của các biện pháp thuế nhập khẩu.

Phân tích & Ý nghĩa

Những biện pháp trên cho thấy Mỹ đang tìm cách siết chặt vòng vây kinh tế nhằm làm suy yếu khả năng tài chính và thương mại của Iran, qua đó gây áp lực buộc Tehran thay đổi chính sách. Việc nhắm vào các nhà máy lọc dầu và ngân hàng Trung Quốc cho thấy Washington không chỉ tập trung vào Iran mà còn muốn hạn chế sự hỗ trợ gián tiếp từ các đối tác thương mại lớn của Tehran.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng các biện pháp trừng phạt thứ cấp và phong tỏa đường bộ có thể khó thực hiện và không chắc tạo ra sức ép đủ lớn để thay đổi hành vi của Iran. Tehran có thể linh hoạt bằng cách thành lập các tổ chức mới để thay thế những đơn vị bị trừng phạt. Đồng thời, việc siết chặt với Trung Quốc có nguy cơ làm căng thẳng thêm quan hệ Mỹ - Trung, đặc biệt trong bối cảnh hai nước chuẩn bị có cuộc gặp cấp cao.

Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, các biện pháp này có thể gián tiếp ảnh hưởng đến ngành kinh doanh nhỏ, đặc biệt là những lĩnh vực liên quan đến nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc hoặc Iran. Ngoài ra, căng thẳng thương mại và tài chính toàn cầu cũng có thể tác động đến chi phí vận chuyển và giá cả hàng hóa, từ đó ảnh hưởng đến sinh hoạt và kinh doanh của người Việt tại châu Âu.

Kết luận

Tổng thống Donald Trump và chính quyền Mỹ đang chuẩn bị áp dụng các biện pháp trừng phạt kinh tế mới nhằm tăng sức ép lên Iran, bao gồm trừng phạt các nhà máy lọc dầu và ngân hàng Trung Quốc, phong tỏa đường bộ và đánh thuế nhập khẩu thứ cấp. Dù có thể gây áp lực tài chính đáng kể, các biện pháp này cũng đối mặt với nhiều thách thức về mặt thực thi và nguy cơ làm căng thẳng quan hệ quốc tế, đặc biệt với Trung Quốc.

Hình ảnh từ bài viết

Màn hình hiển thị quốc kỳ Iran tại Quảng trường Enghelab ở Tehran, Iran ngày 15/6. Ảnh: AFP

Nguồn