Chính phủ Séc muốn tăng thâm hụt ngân sách, kinh tế gia và đối lập phản ứng mạnh
Chính phủ Cộng hòa Séc đang đề xuất thay đổi luật để cho phép mức thâm hụt ngân sách cao hơn trong năm 2027, bất chấp sự phản đối từ các chuyên gia kinh tế và phe đối lập. Liệu quyết định này có thể ảnh hưởng thế nào đến nền kinh tế và đời sống người dân, đặc biệt là cộng đồng người Việt tại Séc?
Bối cảnh
Trong lịch sử tài chính của Séc, mức thâm hụt ngân sách vượt quá 400 tỷ Kč chỉ xảy ra trong những tình huống đặc biệt, như đại dịch Covid-19 năm 2021, khi thâm hụt lên tới 419,7 tỷ Kč. Theo các quy định hiện hành, chính phủ không được phép để mức thâm hụt ngân sách vượt quá giới hạn này trong năm tới.
Hiện tại, Hội đồng Ngân sách Quốc gia (Národní rozpočtová rada) - một cơ quan độc lập chuyên đánh giá tình hình tài chính công và tuân thủ các quy định ngân sách - dự tính mức thâm hụt ngân sách năm 2027 là khoảng 156 tỷ Kč. Nếu tính thêm khoản đầu tư cho nhà máy điện hạt nhân Dukovany, con số này có thể lên tới 190 tỷ Kč, cùng với một số ngoại lệ khác có thể liên quan đến quốc phòng.
Diễn biến chính
Andrej Babiš (An-đrây Ba-bít), cựu Thủ tướng và lãnh đạo đảng ANO, phát biểu rằng chính phủ muốn giữ mức thâm hụt càng thấp càng tốt nhưng đồng thời cũng cần đầu tư cho phát triển. Ông cho rằng việc giảm mức thâm hụt ngân sách dự kiến năm nay từ 310 tỷ Kč xuống một nửa sẽ gây tổn hại cho nền kinh tế Séc.
Trong năm 2026, ngân sách nhà nước dự kiến có tổng thu nhập khoảng 2,1 nghìn tỷ Kč và chi tiêu lên tới 2,4 nghìn tỷ Kč. Chính phủ đang tìm cách thay đổi luật ngân sách để được phép duy trì mức thâm hụt cao hơn so với quy định hiện hành.
Tuy nhiên, Hội đồng Ngân sách Quốc gia và nhiều chuyên gia kinh tế lại phản đối kế hoạch này. Daniel Bárta, nhà phân tích của hội đồng, cho biết nền kinh tế đang tăng trưởng tốt, tỷ lệ thất nghiệp thấp, mức tăng lương mạnh và lạm phát gần với mục tiêu 2%. Trong bối cảnh kinh tế thuận lợi như vậy, việc tăng thâm hụt ngân sách là không hợp lý.
Bên cạnh đó, các cố gắng tiết kiệm chi phí hoạt động của chính phủ được đánh giá là không đủ lớn để bù đắp cho mức thâm hụt tăng lên. Theo ông Bárta, nếu chính phủ chỉ tiết kiệm chi phí vận hành, số tiền thu về chỉ là vài tỷ korun, trong khi để có tiết kiệm đáng kể cần phải xem xét lại các khoản chi lớn như y tế, giáo dục, giao thông hay lương hưu.
Phân tích & Ý nghĩa
Helena Horská, kinh tế trưởng của ngân hàng Raiffeisenbank, nhận định rằng ngân sách hiện nay trở nên kém minh bạch, khó kiểm soát và chi phí phục vụ nợ công đã tăng gấp đôi trong sáu năm qua, hiện chiếm khoảng 1,4% GDP. Điều này cho thấy áp lực tài chính ngày càng lớn đối với ngân sách nhà nước.
Phe đối lập, đặc biệt là đảng ODS, lên án kế hoạch tăng thâm hụt ngân sách là một “thảm họa ngân sách”. Chủ tịch ODS, Martin Kupka, nhấn mạnh rằng chính phủ không chỉ tạo ra các khoản thâm hụt lớn mà còn muốn thay đổi luật ngân sách bất chấp sự phản đối của đa số chuyên gia và việc tổng thống Petr Pavel đã phủ quyết dự luật này.
Hơn 20 nhà kinh tế hàng đầu Séc, bao gồm các cựu thống đốc Ngân hàng Trung ương Séc như Jiří Rusnok và Zdeněk Tůma, cùng với chủ tịch Hội đồng Ngân sách Quốc gia Mojmír Hampl, đã gửi thư tới các nghị sĩ, khẳng định rằng các quy định ngân sách là luật quan trọng của các quốc gia phát triển. Những quy định này giúp đảm bảo tài chính công được quản lý bền vững, tránh gánh nặng cho các thế hệ tương lai.
Liên minh các đảng ANO, SPD và Motoristé đang cố gắng vượt qua sự phủ quyết của tổng thống bằng cách đưa vấn đề ra Quốc hội vào ngày 25 tháng 8 tới. Đồng thời, chính phủ cũng điều chỉnh kế hoạch cải thiện tài chính công, cho phép mức thâm hụt ngân sách lên tới 2,8% GDP trong năm tới, thay vì giới hạn 1,25% GDP như trước đây, cộng thêm các ngoại lệ cho quốc phòng.
Đáng chú ý, các quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) phải tuân thủ các quy định chung về ngân sách, trong đó mức thâm hụt ngân sách không được vượt quá 3% GDP và nợ công không vượt quá 60% GDP. Nếu vi phạm lâu dài, Ủy ban châu Âu có thể khởi động các thủ tục xử lý đối với quốc gia đó.
Kết luận
Việc chính phủ Séc muốn tăng mức thâm hụt ngân sách vượt quy định hiện hành đang gây ra nhiều tranh cãi gay gắt giữa các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia kinh tế và phe đối lập. Trong khi chính phủ nhấn mạnh nhu cầu đầu tư và phát triển, các chuyên gia cảnh báo về nguy cơ làm giảm tính bền vững tài chính công và tăng gánh nặng cho các thế hệ tương lai. Đối với cộng đồng người Việt tại Séc, quyết định này có thể ảnh hưởng đến các chính sách tài chính quốc gia, từ đó tác động đến chi phí sinh hoạt và các dịch vụ công thiết yếu.
Chính phủ Séc muốn tăng thâm hụt ngân sách, kinh tế gia và đối lập phản ứng mạnh