Chính phủ yêu cầu hoàn thành dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng tại TP HCM trong năm 2026
Sau hơn một thập kỷ triển khai và nhiều lần trễ hẹn, dự án chống ngập do triều tại TP HCM với tổng mức đầu tư ban đầu gần 10.000 tỷ đồng, nay đã tăng lên hơn 14.400 tỷ đồng, đang đứng trước áp lực hoàn thành trong năm 2026. Liệu dự án có thể về đích đúng hạn khi những vướng mắc pháp lý và cơ chế thanh toán vẫn chưa được tháo gỡ triệt để?
Bối cảnh
Dự án chống ngập do triều khu vực TP HCM được khởi công từ năm 2016, do Tập đoàn Trung Nam làm nhà đầu tư theo hình thức hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao). Công trình bao gồm các cống ngăn triều lớn và hệ thống đê kè ven sông Sài Gòn, nhằm kiểm soát tình trạng ngập úng cho khu vực rộng khoảng 570 km2, nơi sinh sống của khoảng 6,5 triệu người dân.
Ban đầu, tổng mức đầu tư dự án gần 10.000 tỷ đồng, tuy nhiên sau hơn 10 năm triển khai, dự án mới hoàn thành hơn 90% khối lượng công việc. Trong quá trình thực hiện, dự án nhiều lần bị đình trệ do vướng mắc pháp lý và cơ chế thanh toán quỹ đất cho nhà đầu tư chưa được giải quyết dứt điểm. Hai nhiệm kỳ Chính phủ trước đã từng ban hành nghị quyết tháo gỡ khó khăn cho dự án, nhưng đến nay công trình vẫn chưa thể vận hành.
Diễn biến chính
Phó thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã kết luận rằng TP HCM hiện có đủ thẩm quyền để xử lý các vướng mắc còn lại của dự án. Đồng thời, BIDV - ngân hàng trung gian tiếp nhận và tái cấp vốn từ Ngân hàng Nhà nước cho dự án - cũng đề xuất phương án hỗ trợ nhà đầu tư hoàn thành công trình trong năm 2026 nếu thành phố giao đất kịp thời.
Chính phủ yêu cầu Chủ tịch UBND TP HCM chỉ đạo các đơn vị liên quan phối hợp với nhà đầu tư để sớm giải quyết dứt điểm các tồn tại. Việc xử lý phải đảm bảo kịp thời, đúng quy định, tránh thất thoát, lãng phí hoặc phát sinh tiêu cực gây thiệt hại cho Nhà nước.
Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, BIDV cùng các cơ quan liên quan được giao phối hợp, hướng dẫn TP HCM tháo gỡ khó khăn trong quá trình triển khai. Nhà đầu tư cũng phải chủ động làm việc với thành phố để thống nhất phương án xử lý, bảo đảm hoàn thành dự án trong năm 2026. Chủ tịch UBND TP HCM và nhà đầu tư sẽ chịu trách nhiệm nếu công trình không về đích đúng hạn.
Về phương thức thanh toán, UBND TP HCM báo cáo Thủ tướng rằng việc thanh toán hợp đồng BT vẫn còn vướng mắc. Thành phố đề xuất thanh toán bằng 7 lô đất theo hợp đồng đã ký, phần chênh lệch giữa giá trị công trình và quỹ đất sẽ chi bằng ngân sách. Trong khi đó, nhà đầu tư Trung Nam muốn được thanh toán toàn bộ giá trị dự án bằng đất theo nguyên tắc ngang giá, dựa trên kết luận của Kiểm toán Nhà nước.
Giá trị 7 lô đất mà thành phố dự kiến thanh toán khoảng 4.983 tỷ đồng, tương đương hơn một phần ba tổng mức đầu tư sau điều chỉnh. Nếu chấp nhận đề xuất của nhà đầu tư, TP HCM phải bố trí thêm quỹ đất để thanh toán phần còn lại.
Thành phố cũng nêu khả năng dừng hợp đồng BT và chuyển phần còn lại của dự án sang đầu tư công nếu không thống nhất được với nhà đầu tư. Tuy nhiên, Bộ Tài chính cho rằng phương án này cần nhiều thủ tục pháp lý, trong khi dự án phải hoàn thành trong năm 2026 nên TP HCM phải đánh giá kỹ tính khả thi, tác động và chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình.
Phân tích & Ý nghĩa
Dự án chống ngập do triều tại TP HCM là một trong những công trình trọng điểm nhằm giải quyết tình trạng ngập úng kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống người dân và phát triển kinh tế của thành phố. Việc Chính phủ ra 'tối hậu thư' yêu cầu hoàn thành trong năm 2026 cho thấy áp lực rất lớn để dự án không tiếp tục kéo dài, gây lãng phí nguồn lực đầu tư và ảnh hưởng đến niềm tin xã hội.
Đồng thời, những vướng mắc về cơ chế thanh toán bằng quỹ đất cho nhà đầu tư phản ánh khó khăn trong việc áp dụng hợp đồng BT, một hình thức đầu tư công - tư phổ biến tại Việt Nam. Việc không thống nhất được phương án thanh toán có thể khiến dự án bị đình trệ thêm, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả đầu tư.
Với quy mô lớn và ảnh hưởng trực tiếp đến hàng triệu người dân TP HCM, dự án cũng có tác động đến các ngành kinh doanh nhỏ lẻ, dịch vụ và đời sống sinh hoạt hàng ngày, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và mực nước biển dâng cao.
Kết luận
Chính phủ đã đặt ra thời hạn rõ ràng cho TP HCM và nhà đầu tư hoàn thành dự án chống ngập do triều trong năm 2026, đồng thời yêu cầu xử lý các vướng mắc pháp lý và cơ chế thanh toán một cách dứt điểm, tránh thất thoát và tiêu cực. Đây là bước đi quan trọng nhằm thúc đẩy tiến độ dự án trọng điểm, góp phần cải thiện điều kiện sống và phát triển bền vững cho thành phố.
Hình ảnh từ bài viết
Cống ngăn triều Mương Chuối thuộc dự án. Ảnh: Thanh Tùng
Vị trí xây 6 cống ngăn triều của dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng. Đồ họa: Khánh Hoàng
Chính phủ yêu cầu hoàn thành dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng tại TP HCM trong năm 2026