Chống lồng ghép lợi ích nhóm trong xây dựng luật: Bài học và định hướng mới
Ủy ban Thường vụ Quốc hội Việt Nam đã tổ chức hội nghị quan trọng vào sáng ngày 16 tháng 6 để triển khai định hướng lập pháp cho nhiệm kỳ Quốc hội khóa 16. Trong bối cảnh khối lượng công việc xây dựng pháp luật rất lớn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã nhấn mạnh sự cần thiết phải nâng cao chất lượng luật, kiểm soát quyền lực và đặc biệt là ngăn chặn tình trạng lợi ích nhóm len lỏi vào quá trình làm luật.
Bối cảnh
Việt Nam đang bước vào nhiệm kỳ Quốc hội khóa 16 với kế hoạch xây dựng tới 192 nhiệm vụ pháp luật, trong đó Chính phủ giữ vai trò chủ đạo. Đây là một khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành để đảm bảo luật được chuẩn bị kỹ lưỡng, có chất lượng cao và phù hợp với thực tiễn.
Trước đó, trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa 15, đã có những hạn chế như dự án luật chậm tiến độ, phải xin lùi thời gian trình Quốc hội, hoặc luật mới ban hành đã phải sửa đổi. Ngoài ra, việc chậm ban hành các văn bản quy định chi tiết cũng làm giảm hiệu quả thi hành pháp luật, gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp trong việc áp dụng.
Diễn biến chính
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh toàn bộ quy trình lập pháp phải đi kèm với kiểm soát chặt chẽ quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình và phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Ông đặc biệt cảnh báo không để xảy ra tình trạng lồng ghép “lợi ích nhóm” hay “lợi ích cục bộ” trong quá trình xây dựng luật.
Để khắc phục tình trạng “luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư”, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu khi trình luật, các cơ quan phải đồng thời chuẩn bị các văn bản hướng dẫn như nghị định, thông tư để luật có thể đi vào cuộc sống ngay khi có hiệu lực. Điều này nhằm tránh tình trạng luật ra đời nhưng không thể thực thi hiệu quả do thiếu các văn bản chi tiết.
Ông cũng đề cao vai trò của người đứng đầu trong quá trình chuẩn bị và trình dự án luật. Theo đó, các dự án luật trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc Quốc hội phải do bộ trưởng hoặc người đứng đầu cơ quan chịu trách nhiệm báo cáo, trừ trường hợp có Phó thủ tướng tham dự. Yêu cầu này nhằm bảo đảm trách nhiệm chính trị và chuyên môn, nâng cao chất lượng dự án luật.
Chủ tịch Quốc hội còn yêu cầu cơ quan soạn thảo phải thực hiện nghiêm túc việc lấy ý kiến của các đối tượng chịu tác động bởi luật, tránh tình trạng văn bản ban đầu không có ý kiến góp ý nhưng khi ban hành lại gặp phản ứng. Đại biểu Quốc hội cũng được khuyến khích chủ động phát hiện những quy định pháp luật có vướng mắc để kịp thời sửa đổi hoặc bãi bỏ.
Phân tích & Ý nghĩa
Phó thủ tướng Lê Tiến Châu cho biết Chính phủ được giao thực hiện 171 nhiệm vụ lập pháp trong nhiệm kỳ này. Ông nhấn mạnh xây dựng pháp luật là công cụ quan trọng để tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao năng lực quản trị quốc gia.
Theo Phó thủ tướng, mỗi chính sách trình Quốc hội phải trả lời rõ ràng về mục tiêu như giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và đảm bảo sự đồng bộ, minh bạch trong hệ thống pháp luật. Những vấn đề mang tính kỹ thuật, biến động nhanh sẽ được giao cho Chính phủ, bộ ngành hoặc địa phương quy định, đi kèm với kiểm soát nguồn lực và trách nhiệm giải trình.
Việc Chính phủ cam kết siết chặt kỷ luật nội bộ trong xây dựng pháp luật, kiểm soát chất lượng chính sách ngay từ đầu, kết hợp với việc lấy ý kiến rộng rãi và đánh giá tác động đầy đủ, sẽ góp phần hạn chế tình trạng lợi ích nhóm chi phối quá trình làm luật. Đặc biệt, từ quý III/2026, việc thí điểm đánh giá chấm điểm KPI trong công tác xây dựng pháp luật sẽ giúp đo lường tiến độ, chất lượng và xác định trách nhiệm của từng bộ ngành, tạo cơ sở để đánh giá người đứng đầu.
Kết luận
Hội nghị triển khai định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa 16 đã đặt ra những yêu cầu nghiêm ngặt nhằm nâng cao chất lượng luật pháp, bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm trong quá trình xây dựng luật. Việc chống lồng ghép lợi ích nhóm và tăng cường kiểm soát quyền lực được xem là trọng tâm để xây dựng hệ thống pháp luật hiệu quả, phục vụ tốt hơn cho người dân và doanh nghiệp.
Hình ảnh từ bài viết
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: Hoàng Phong
Phó thủ tướng Lê Tiến Châu. Ảnh: Hoàng Phong
Chống lồng ghép lợi ích nhóm trong xây dựng luật: Bài học và định hướng mới