Chuyên gia phân tích nhập siêu hơn 20 tỉ USD: Bản chất và tác động
Việt Nam đang trải qua chuỗi 9 tháng nhập siêu liên tiếp, với con số nhập siêu lên tới hơn 20 tỉ USD trong 8 tháng đầu năm 2026. Liệu đây có phải là dấu hiệu xấu cho nền kinh tế hay lại là một tín hiệu tích cực ẩn chứa bên trong? Những phân tích từ các chuyên gia kinh tế sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về thực trạng này.
Bối cảnh
Nhập siêu là hiện tượng khi giá trị hàng hóa nhập khẩu vượt quá giá trị hàng hóa xuất khẩu trong một khoảng thời gian nhất định. Theo số liệu từ Cục Thống kê Việt Nam, trong 8 tháng đầu năm 2026, nhập siêu đạt 20,46 tỉ USD, trong đó riêng nhóm hàng điện tử nhập siêu lên tới 60,57 tỉ USD. Đây là mức đảo chiều lớn so với cùng kỳ năm trước, khi Việt Nam vẫn duy trì xuất siêu.
Xuất khẩu trong 8 tháng đạt 374,8 tỉ USD, tăng 22,4%, trong khi nhập khẩu đạt 395,3 tỉ USD, tăng 35,3%. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt mức kỷ lục 770,14 tỉ USD. Việc nhập siêu bắt đầu từ tháng 12-2025 và kéo dài đến hết tháng 8-2026, chưa có tháng nào cán cân thương mại dương trở lại.
Diễn biến chính
Theo ông Phan Quốc Bửu, Giám đốc Trung tâm Phân tích Chứng khoán BIDV (BSC), nguyên nhân chính của nhập siêu là do nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu. Ông chia ra ba yếu tố:
- Chu kỳ mở rộng sản xuất và đầu tư mạnh mẽ trong các ngành công nghệ cao.
- Dịch chuyển chuỗi cung ứng điện tử về Việt Nam.
- Cấu trúc sản xuất phụ thuộc lớn vào nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu.
Ông Bửu nhấn mạnh phần lớn kim ngạch nhập khẩu là tư liệu sản xuất, tức là tiền đầu tư cho sản xuất và xuất khẩu, không phải tiêu dùng cuối cùng. Điều này có nghĩa nhập siêu không hoàn toàn tiêu cực mà phản ánh sự phát triển của chuỗi sản xuất.
Chuyên gia TS. Bùi Trinh cho biết cán cân thương mại của Việt Nam chủ yếu phụ thuộc vào khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Khu vực FDI vẫn xuất siêu 10,13 tỉ USD trong 8 tháng, nhưng giảm sâu so với mức 29,61 tỉ USD cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 30,60 tỉ USD, tăng mạnh so với 15,58 tỉ USD năm 2025.
Điều này cho thấy cả hai khu vực đều góp phần làm tăng nhập siêu của Việt Nam. Khối FDI chiếm tới 80% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực trong nước chỉ chiếm 19,9%. Xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước tăng 7,4%, thấp hơn nhiều so với mức 26,9% của khối FDI.
Phân tích & Ý nghĩa
Nhóm hàng điện tử chiếm phần lớn sự đảo chiều trong cán cân thương mại. Sau 8 tháng, nhóm này xuất khẩu đạt 101,06 tỉ USD tăng 51,1%, nhưng nhập khẩu lên tới 161,63 tỉ USD tăng 68,3%, dẫn đến nhập siêu 60,57 tỉ USD. Nhóm điện tử chiếm 40,9% tổng kim ngạch nhập khẩu, tăng mạnh so với các năm trước.
Ông Phan Quốc Bửu giải thích mức tăng nhập khẩu điện tử chịu ảnh hưởng lớn từ giá đầu vào tăng, không chỉ do sản lượng tăng. Ví dụ, giá các sản phẩm DRAM, chip và HBM đã tăng mạnh, khiến kim ngạch nhập khẩu tăng dù sản lượng không tăng tương ứng.
Thông tin từ TrendForce cho biết giá DRAM quý 1-2026 tăng kỷ lục 90% so với cùng kỳ, do nguồn cung hạn chế và ưu tiên sản xuất chip cho trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo, đẩy giá linh kiện lên cao.
TS. Bùi Trinh nhận định công nghiệp điện tử Việt Nam hiện vẫn chủ yếu là lắp ráp. Khi gộp nhóm điện tử và điện thoại, cán cân lắp ráp 8 tháng thâm hụt 21,85 tỉ USD, trong khi cùng kỳ năm trước còn xuất siêu.
Ông Bửu nhấn mạnh phần lớn kim ngạch nhập khẩu điện tử là đầu vào cho sản xuất và xuất khẩu, nên giá trị nhập siêu sẽ được thu hẹp dần trong chuỗi xuất khẩu. Vấn đề quan trọng là Việt Nam giữ lại được bao nhiêu giá trị gia tăng trong mỗi USD xuất khẩu.
Báo cáo của Chứng khoán An Bình cảnh báo rủi ro từ quy mô nhập khẩu điện tử tăng nhanh có thể khiến các đối tác thương mại tăng cường giám sát Việt Nam về nguồn gốc xuất xứ, tỉ lệ nội địa hóa và chống lẩn tránh thương mại. Rủi ro đang chuyển từ thiếu đơn hàng sang tuân thủ thương mại.
Kết luận
Nhập siêu hơn 20 tỉ USD trong 8 tháng đầu năm 2026 phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của ngành công nghệ cao và chuỗi cung ứng điện tử tại Việt Nam, đồng thời cho thấy sự phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu. Dù tạo tâm lý lo lắng, nhưng đây cũng là dấu hiệu của đầu tư và sản xuất mở rộng, đặc biệt từ khối FDI. Người Việt tại Séc và châu Âu có thể quan tâm đến tác động của xu hướng này đến ngành kinh doanh, xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa liên quan đến công nghệ cao.
Hình ảnh từ bài viết
Tàu chở hàng xuất khẩu tại cảng Cát Lái, TP.HCM - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Việt Nam đang nhập siêu 9 tháng liên tiếp - Ảnh: QUÂN NGUYỄN
Xuất siêu vẫn dựa vào khối FDI, trong khi doanh nghiệp trong nước luôn luôn nhập siêu - Ảnh: QUÂN NGUYỄN
Nhập siêu nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng vọt thời gian gần đây - Ảnh: QUÂN NGUYỄN
Điện thoại và các linh kiện xuất siêu 38,72 tỉ USD sau 8 tháng - Ảnh: QUÂN NGUYỄN
Chuyên gia phân tích nhập siêu hơn 20 tỉ USD: Bản chất và tác động