Cục trưởng Bản quyền: Giải pháp dẹp website lậu là khóa nguồn thu bất chính
Việt Nam đang bước vào đợt cao điểm xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ trên môi trường số, tập trung vào các website cung cấp phim, âm nhạc, trò chơi điện tử và chương trình truyền hình lậu với lượng truy cập lớn. Vậy thực trạng vi phạm bản quyền hiện nay như thế nào và giải pháp nào được đặt ra để ngăn chặn tình trạng này?
Bối cảnh
Trong bối cảnh công nghệ số phát triển nhanh chóng, thị trường nội dung số tại Việt Nam như phim, âm nhạc, truyền hình và trò chơi điện tử cũng mở rộng mạnh mẽ. Tuy nhiên, đi kèm với sự phát triển này là tình trạng xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan trên môi trường mạng ngày càng phức tạp. Nhiều website, ứng dụng và nền tảng số vẫn cung cấp trái phép các nội dung giải trí mà chưa được sự cho phép của chủ sở hữu quyền.
Công tác quản lý và thực thi quyền tác giả trên môi trường số gặp nhiều khó khăn do tốc độ lan truyền nội dung rất nhanh, tính ẩn danh và xuyên biên giới của hành vi vi phạm, cùng với hạn chế về nguồn lực và công nghệ phục vụ giám sát, xử lý. Thói quen sử dụng nội dung miễn phí của một bộ phận người dùng, cùng với sự phát triển của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI) và deepfake cũng tạo ra thách thức lớn cho công tác bảo vệ bản quyền.
Diễn biến chính
Cục trưởng Bản quyền tác giả Trần Hoàng cho biết, trong thời gian qua, Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực trong việc bảo hộ và thực thi quyền tác giả. Hệ thống pháp luật được hoàn thiện dần, nhận thức của xã hội và doanh nghiệp được nâng cao. Nhiều nền tảng và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ nội dung số đã chủ động cấp phép, trả tiền bản quyền và hợp tác với chủ thể quyền.
Tuy nhiên, tình trạng vi phạm bản quyền phim, âm nhạc vẫn còn tồn tại, đặc biệt là các website lậu hoạt động công khai và thu hút lượng truy cập rất lớn. Âm nhạc, điện ảnh, chương trình truyền hình và nội dung giải trí trực tuyến là những lĩnh vực chịu tác động nặng nề nhất do có tốc độ lan truyền nhanh và khả năng khai thác thương mại lớn.
Đáng chú ý, các vụ án hình sự về xâm phạm quyền tác giả trong lĩnh vực âm nhạc đã được khởi tố, thể hiện quyết tâm của Chính phủ Việt Nam trong việc xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm. Các vụ án này cho thấy âm nhạc không chỉ là sản phẩm nghệ thuật mà còn là tài sản trí tuệ có giá trị kinh tế cao, tạo ra doanh thu và thu hút quảng cáo trên nền tảng số.
Điều này dẫn đến việc một số doanh nghiệp và cá nhân cố tình khai thác tác phẩm âm nhạc mà không xin phép hoặc không trả tiền bản quyền để tối đa hóa lợi nhuận. Ngoài ra, nhận thức của một số đơn vị khai thác âm nhạc về quyền tác giả vẫn còn nhiều điểm mơ hồ, khi cho rằng chỉ cần xin phép nghệ sĩ hoặc ghi nguồn là hợp pháp, trong khi thực tế một sản phẩm âm nhạc có nhiều lớp quyền khác nhau như quyền tác giả, quyền người biểu diễn, quyền nhà sản xuất bản ghi âm, quyền phát sóng trên môi trường số.
Phân tích & Ý nghĩa
Điểm nghẽn lớn nhất trong việc xử lý triệt để vi phạm bản quyền trên môi trường số là lợi ích kinh tế rất lớn từ việc khai thác trái phép nội dung. Các website lậu thu lợi từ quảng cáo, bán tài khoản VIP, donate... trong khi chi phí vận hành thấp, thậm chí gần như bằng không. Thói quen sử dụng nội dung miễn phí của người dùng cũng tạo điều kiện cho vi phạm lan rộng.
Công nghệ hiện đại như VPN, thay đổi tên miền liên tục, tài khoản giả mạo và máy chủ đặt ở nước ngoài khiến việc xác minh và truy vết chủ thể vi phạm rất khó khăn. Một số nền tảng trung gian phản hồi chậm trong việc gỡ bỏ nội dung vi phạm dù đã có quy định về trách nhiệm "notice-and-takedown" (thông báo và gỡ bỏ). Bên cạnh đó, giá và sự đa dạng của các dịch vụ hợp pháp chưa đáp ứng tốt nhu cầu người dùng, tạo kẽ hở cho nội dung lậu phát triển.
Đặc biệt, các website phát sóng lậu xuyên biên giới tồn tại lâu dài do có hệ sinh thái kiếm tiền từ quảng cáo, cá cược, donate và thanh toán điện tử. Chi phí lập website, thay đổi tên miền hoặc chuyển máy chủ ra nước ngoài thấp khiến việc xử lý như "xóa điểm này, mọc điểm khác". Đây là thách thức lớn cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp liên quan.
Kết luận
Việc dẹp các website lậu không thể chỉ dựa vào việc chặn nội dung mà phải khóa được nguồn thu bất chính từ quảng cáo, cá cược và các hình thức thanh toán điện tử. Cục trưởng Trần Hoàng nhấn mạnh sự phối hợp giữa Cục Bản quyền tác giả, Bộ Công an, các nền tảng trung gian, doanh nghiệp quảng cáo và thanh toán điện tử là chìa khóa để xử lý tận gốc các đường dây tổ chức website lậu xuyên biên giới, góp phần xây dựng môi trường nội dung số lành mạnh và minh bạch tại Việt Nam.
Hình ảnh từ bài viết
Ông Trần Hoàng, Cục trưởng Bản quyền tác giả. Ảnh: Xuân Trường
Cục trưởng Bản quyền: Giải pháp dẹp website lậu là khóa nguồn thu bất chính