Cuộc chạy đua tìm hài cốt liệt sĩ giữa những manh mối mơ hồ
Liệu những ký ức của nhân chứng có còn chính xác sau hàng chục năm? Cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ Việt Nam vẫn đang diễn ra trong điều kiện nhiều khó khăn, khi manh mối chỉ là những lời kể mơ hồ và thiên nhiên khắc nghiệt. Làm sao để đưa các anh trở về trong khi thời gian và bom mìn vẫn còn là thử thách lớn?
Bối cảnh
Việt Nam đã trải qua hơn nửa thế kỷ kể từ khi chiến tranh kết thúc, với hàng triệu liệt sĩ đã hy sinh trên các chiến trường trong và ngoài nước như Lào, Campuchia. Việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ thiêng liêng, nhằm tri ân và mang lại sự an ủi cho các gia đình có người thân mất tích. Tuy nhiên, sau nhiều thập kỷ, nhiều khu vực chiến trường đã thay đổi địa hình, bom mìn sót lại còn nguy hiểm, và những nhân chứng sống ngày càng ít đi, khiến công tác tìm kiếm gặp nhiều khó khăn.
Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được phát động từ ngày 15/3/2026, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/2027). Mục tiêu của chiến dịch là tìm kiếm khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ, lấy mẫu ADN từ hàng trăm nghìn ngôi mộ chưa xác định danh tính, xây dựng cơ sở dữ liệu gene thân nhân liệt sĩ, đồng thời đẩy mạnh rà phá bom mìn tại các địa bàn trọng điểm. Đây là một trong những nỗ lực lớn nhất của Nhà nước nhằm hoàn thành nhiệm vụ lịch sử này.
Diễn biến chính
Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ 589, thuộc Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị, là một trong những đơn vị tham gia tích cực nhất trong chiến dịch. Suốt 37 năm qua, đội đã duy trì lịch trình hàng năm vào mùa khô để sang Lào tìm kiếm hài cốt các quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại đây.
Điểm đến năm nay là tỉnh Khăm Muộn, nằm bên kia dãy Trường Sơn, cách cửa khẩu Cha Lo (Quảng Bình) khoảng 100 km. Hành trình kéo dài gần 8 tháng, từ tháng 10 đến tháng 5 năm sau, đội phải băng qua hàng trăm km đường rừng nguyên sinh, vượt sông suối và những hang đá hiểm trở. Không có sóng điện thoại, không có ngày nghỉ, cuộc sống của các chiến sĩ chỉ gói gọn trong núi rừng và những cuộc tìm kiếm gian nan.
Trong một ví dụ điển hình, đội đã đào bới hàng nghìn mét vuông đất bên sông Xe Bang Fai (Lào) suốt hai tháng mùa khô, dựa trên lời kể của một cựu chiến binh Lào về nơi chôn cất 39 chiến sĩ Việt Nam năm 1972. Tuy nhiên, không có dấu tích hay mẩu xương nào được tìm thấy. Thượng tá Nguyễn Thanh Bình, đội trưởng Đội 589, cho biết có thể nước lũ đã cuốn trôi hoặc khu vực đã thay đổi địa hình hoàn toàn sau hơn nửa thế kỷ.
Đây chỉ là một trong hàng trăm trường hợp mà các chiến sĩ phải trở lại nhiều lần với hy vọng tìm được manh mối mới. Sau gần 4 tháng triển khai chiến dịch, toàn quốc đã tìm kiếm, quy tập được 1.425 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 401 hài cốt trong nước, 174 hài cốt tại Lào và 850 hài cốt tại Campuchia.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ không chỉ là công tác kỹ thuật mà còn là hành trình cảm xúc đầy ý nghĩa, gắn liền với ký ức của những nhân chứng đang ngày càng già yếu. Những lời kể mơ hồ, những địa điểm thay đổi theo thời gian và thiên nhiên khắc nghiệt khiến công việc trở nên gian nan hơn bao giờ hết.
Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ nhằm quy tập hài cốt mà còn tập trung lấy mẫu ADN để xác định danh tính, giúp các gia đình có thể biết chính xác người thân mình đang nằm ở đâu. Điều này có ý nghĩa lớn với cộng đồng, đặc biệt là những gia đình Việt Nam có người thân hy sinh tại các chiến trường Lào, Campuchia, nơi nhiều người Việt từng tham gia chiến đấu hoặc làm nhiệm vụ hỗ trợ.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, những nỗ lực này cũng mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc, khi mà nhiều gia đình vẫn còn người thân ở quê nhà chưa tìm thấy hài cốt. Việc cập nhật thông tin và hỗ trợ từ xa về quá trình tìm kiếm, quy tập có thể giúp kiều bào hiểu rõ hơn về tình hình và tham gia đóng góp nếu có thể.
Kết luận
Cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ vẫn là một hành trình dài và đầy thử thách, đòi hỏi sự kiên trì và lòng tận tụy của nhiều thế hệ chiến sĩ. Dù manh mối còn mơ hồ, điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt và thời gian đang lấy đi những nhân chứng cuối cùng, chiến dịch vẫn tiếp tục với quyết tâm cao để đưa các anh trở về, mang lại sự an ủi cho hàng trăm nghìn gia đình Việt Nam.
Hình ảnh từ bài viết
Các chiến sĩ thắp hương khi tìm thấy một hài cốt liệt sĩ trong hang động tại Lào. Ảnh: Đội 589 cung cấp
Trung tướng Hoàng Khánh Hưng, Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam. Ảnh: Sơn Hà
Hài cốt liệt sĩ tìm kiếm tại Campuchia được đưa về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ Vĩnh Hưng - Tân Hưng mùa khô năm nay. Ảnh: Hoàng Nam
Chiến sĩ Đội K73 quy tập hài cốt liệt sĩ tại tỉnh Battambang mùa khô năm nay. Ảnh: Hoàng Nam
Các di vật đội 589 (Quảng Trị) tìm được khi tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại Lào. Ảnh: Đội 589 cung cấp
Các chiến sĩ Đội 589 (Quảng Trị) trên đường quy tập hài cốt liệt sĩ tại Lào. Ảnh: Đội 589 cung cấp
Cuộc chạy đua tìm hài cốt liệt sĩ giữa những manh mối mơ hồ