Đại biểu Quốc hội đề xuất bổ sung quyền từ chối hiến tạng cho người dưới 18 tuổi
Việc mở rộng đối tượng được phép hiến mô, bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi đang được Quốc hội Việt Nam xem xét trong dự luật sửa đổi về hiến, lấy, ghép mô và bộ phận cơ thể người. Tuy nhiên, nhiều đại biểu nhấn mạnh cần có các quy định chặt chẽ để bảo vệ quyền lợi, đặc biệt là quyền từ chối hiến tạng của người chưa thành niên, tránh nguy cơ bị áp lực, cưỡng ép.
Bối cảnh
Dự luật sửa đổi về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác đang được trình Quốc hội xem xét nhằm cập nhật, mở rộng phạm vi và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan. Một điểm mới đáng chú ý là đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi được quyền hiến bộ phận cơ thể sau khi chết nếu đã đăng ký hoặc có nguyện vọng trước khi mất, đồng thời được người đại diện hợp pháp đồng ý.
Hiện nay, theo luật hiện hành, quyền hiến tạng chủ yếu dành cho người trưởng thành. Việc mở rộng đối tượng sang nhóm chưa thành niên nhằm tăng cơ hội cứu chữa cho người bệnh, đặc biệt là bệnh nhi cần mô, bộ phận cơ thể phù hợp về kích thước và đặc điểm giải phẫu. Tuy nhiên, người dưới 18 tuổi là nhóm đối tượng được pháp luật bảo vệ đặc biệt, có nhiều hạn chế về năng lực hành vi dân sự và dễ bị ảnh hưởng bởi người lớn xung quanh.
Diễn biến chính
Chính phủ đề xuất bổ sung các nguyên tắc bảo đảm không bị cưỡng ép, bảo vệ lợi ích tốt nhất cho trẻ em và người chưa có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Dự luật cũng cấm các hành vi lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế, nuôi con nuôi để ép buộc người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể trái quy định.
Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội nêu rõ đây là chính sách mới so với luật hiện hành, nhằm tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình, đồng thời tạo thêm cơ hội cứu chữa cho người bệnh. Tuy nhiên, ủy ban cũng đề nghị tiếp tục đánh giá kỹ lưỡng các hệ lụy về tâm lý, đạo đức, xã hội, nguy cơ bị lợi dụng quan hệ phụ thuộc để tạo áp lực hoặc cưỡng ép.
Đại biểu Siu Hương (Gia Lai) đồng tình với mục đích nhân đạo của việc mở rộng đối tượng hiến mô, nhưng nhấn mạnh người chưa thành niên thường phụ thuộc về tâm lý và điều kiện sống vào người đại diện, nên việc đánh giá tính tự nguyện và nguy cơ cưỡng ép rất khó khăn. Bà đề nghị bổ sung các nguyên tắc bảo vệ quyền từ chối hiến tạng của người dưới 18 tuổi, thành lập hội đồng đánh giá độc lập và cơ chế tư vấn phù hợp với độ tuổi, khả năng nhận thức.
Đại biểu Dương Minh Ánh (Hà Nội) cũng bày tỏ lo ngại về nguy cơ xung đột lợi ích trong gia đình, áp lực tâm lý hoặc lợi dụng quan hệ giám hộ để ép buộc hiến tạng. Bà đề nghị chỉ cho phép người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi, có năng lực nhận thức đầy đủ đăng ký hiến sau khi chết, với sự chứng kiến của bên thứ ba độc lập và giám sát của cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc mở rộng đối tượng hiến tạng sang nhóm người dưới 18 tuổi là bước tiến trong chính sách y tế nhân đạo, nhằm tăng nguồn mô, bộ phận cơ thể phù hợp cho người bệnh, đặc biệt là trẻ em cần ghép tạng có kích thước tương đồng. Tuy nhiên, nhóm tuổi này có đặc điểm tâm lý và pháp lý riêng biệt, chưa đủ năng lực hành vi dân sự để tự quyết định các vấn đề phức tạp như hiến tạng.
Do đó, các đề xuất bổ sung quyền từ chối hoặc rút lại sự đồng ý hiến tạng, thành lập hội đồng đánh giá độc lập và cơ chế tư vấn riêng biệt rất cần thiết để bảo vệ quyền lợi của người hiến chưa thành niên, tránh tình trạng bị áp lực hoặc cưỡng ép từ gia đình hoặc người đại diện. Đây cũng là cách để đảm bảo tính minh bạch, công bằng và nhân đạo trong quá trình hiến tạng.
Kết luận
Dự luật sửa đổi về hiến, lấy, ghép mô và bộ phận cơ thể người đang được Quốc hội thảo luận với nhiều điểm mới, trong đó có mở rộng quyền hiến tạng cho người dưới 18 tuổi. Tuy nhiên, các đại biểu nhấn mạnh cần bổ sung các quy định bảo vệ quyền từ chối hiến tạng, tránh áp lực cưỡng ép, và thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ nhằm đảm bảo quyền lợi và sự tự nguyện thực sự của người chưa thành niên.
Hình ảnh từ bài viết
Các y bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai cuối đầu tri ân người hiến tạng - Ảnh: BVCC
Đề xuất người dưới 18 tuổi được quyền hiến tạng: Cần các nguyên tắc bảo đảm quyền từ chối hiến - Ảnh 2.
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình tờ trình tại Quốc hội - Ảnh: GIA HÂN
Đại biểu Quốc hội đề xuất bổ sung quyền từ chối hiến tạng cho người dưới 18 tuổi