Đại biểu Quốc hội nêu giải pháp khiếu nại vụ thu phí ETC và ePass
Vụ việc thu phí giao thông đường bộ tự động không dừng (ETC) tại Việt Nam đang gây chú ý khi có hai đơn vị lớn là VETC và VDTC (ePass) cùng tham gia, tạo nên thị trường song quyền. Điều này khiến người dùng đặt câu hỏi về quyền lợi và cách bảo vệ khi gặp sự cố. Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đã có những chia sẻ sâu sắc về vấn đề này, giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi cũng như cách thức khiếu nại, khởi kiện nếu cần.
Bối cảnh
Thị trường thu phí giao thông đường bộ tự động không dừng (ETC) tại Việt Nam đã chuyển từ mô hình độc quyền sang song quyền, với sự tham gia của hai doanh nghiệp lớn là VETC và VDTC (ePass). Đây là cấu trúc thị trường mà theo lý thuyết cạnh tranh rất dễ phát sinh hành vi phối hợp ngầm, khi hai doanh nghiệp có thể quan sát và bắt chước nhau mà không cần thỏa thuận chính thức. Điều này làm dấy lên lo ngại về việc lạm dụng vị trí thị trường và ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng.
Gần đây, Cục Đường bộ Việt Nam đã yêu cầu hai đơn vị này tạm dừng thu phí để rà soát chính sách, đồng thời các bên cũng công bố ngừng thu phí tạm thời. Đây là biện pháp xử lý kịp thời nhằm bảo vệ quyền lợi người dùng trong bối cảnh còn nhiều khoảng trống pháp lý liên quan đến dịch vụ này.
Diễn biến chính
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, cho biết bản chất khoản thu phí hiện nay được xác định là phí sử dụng phương tiện thanh toán theo quy định của pháp luật ngân hàng, không phải là phí sử dụng đường bộ hay phí sử dụng tài khoản giao thông. Điều này cho thấy sự phân tách trong quản lý khi khoản thu gắn với dịch vụ gần như bắt buộc để lưu thông trên cao tốc lại thuộc nhiều cơ quan quản lý khác nhau.
Ông Sơn chỉ ra ba khoảng trống pháp lý chính cần được khắc phục:
- Thứ nhất, khoảng trống điều tiết giá: Giá dịch vụ sử dụng đường bộ do Nhà nước định giá, nhưng phí trung gian thanh toán liên quan đến tài khoản giao thông lại không được kiểm soát giá, tạo dư địa để doanh nghiệp chuyển chi phí sang người dùng mà không bị kiểm soát.
- Thứ hai, chuẩn công bố thông tin hiện tại quá thấp so với tính chất gần như bắt buộc của dịch vụ. Cần có quy định về thời hạn thông báo tối thiểu trước mọi thay đổi biểu phí, kèm theo nghĩa vụ công bố biểu phí đối chiếu giữa các phương thức thanh toán.
- Thứ ba, theo Điều 28 Luật Bảo vệ người tiêu dùng, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ có số lượng lớn người tiêu dùng sử dụng thường xuyên phải đăng ký hợp đồng theo mẫu với cơ quan quản lý trước khi sử dụng. Tuy nhiên, dịch vụ thu phí ETC và ví điện tử giao thông hiện chưa nằm trong danh mục này, dù gần như bắt buộc để lưu thông trên cao tốc. Vì vậy, cần đưa hợp đồng dịch vụ ETC và ví giao thông vào danh mục phải đăng ký hợp đồng theo mẫu.
Phân tích & Ý nghĩa
Về quyền lợi người tiêu dùng, ông Sơn nhấn mạnh theo Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, người dùng có quyền lựa chọn dịch vụ và quyết định tham gia giao dịch. Tuy nhiên, quyền này chỉ thực sự có ý nghĩa khi có sự lựa chọn đa dạng. Trong trường hợp dịch vụ ETC là bắt buộc khi đi cao tốc và không có tuyến đường song hành miễn phí, đồng thời mọi phương thức thanh toán đều tính phí, quyền lựa chọn của người dùng bị thu hẹp đáng kể, chỉ còn mang tính hình thức.
Điều 24 Luật cũng quy định khi có cách hiểu khác nhau về hợp đồng, việc giải thích phải theo hướng có lợi cho người tiêu dùng. Việc doanh nghiệp phải giải thích lại sau gần ba tuần cho thấy thông báo ban đầu chưa rõ ràng và đầy đủ, làm ảnh hưởng đến quyền lợi người dùng.
Đại biểu Sơn cho rằng các cơ quan quản lý cần rà soát, kiểm tra kỹ lưỡng để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong bối cảnh dịch vụ ETC tác động đến hàng triệu người sử dụng.
Kết luận
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn khẳng định người tiêu dùng hoàn toàn có thể bảo vệ quyền lợi của mình thông qua các cơ chế pháp luật hiện hành. Luật năm 2023 cho phép người tiêu dùng yêu cầu thương lượng với doanh nghiệp, và doanh nghiệp phải tiếp nhận, xử lý trong thời hạn quy định. Nếu cần thiết, người dùng có thể khởi kiện tại tòa án với thủ tục rút gọn, không phải nộp tiền tạm ứng án phí, và doanh nghiệp phải chứng minh mình không có lỗi. Đây là những công cụ quan trọng giúp người tiêu dùng bảo vệ quyền lợi trong vụ việc thu phí ETC và ePass.
Hình ảnh từ bài viết
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội - Ảnh: Quốc hội
- Ảnh 2.
Dịch vụ thu phí điện tử không dừng ảnh hưởng tới quyền lợi hàng triệu người sử dụng - Ảnh: T.T
Đại biểu Quốc hội nêu giải pháp khiếu nại vụ thu phí ETC và ePass