Đề xuất chỉ định thầu và nội địa hóa trong các dự án đường sắt trọng điểm
Bộ Công Thương đang xây dựng dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm với đề xuất giao Thủ tướng quyết định áp dụng cơ chế nội địa hóa đối với các dự án lớn như đường sắt tốc độ cao, đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị. Liệu chính sách này sẽ tạo ra những thay đổi gì cho ngành công nghiệp và doanh nghiệp Việt Nam?
Bối cảnh
Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia, trong đó đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị là những lĩnh vực được ưu tiên đầu tư. Tuy nhiên, việc tham gia của doanh nghiệp trong nước vào các dự án này còn hạn chế, chủ yếu do thiếu cơ chế hỗ trợ và năng lực công nghệ chưa đủ mạnh.
Dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm được Bộ Công Thương soạn thảo nhằm tạo ra khung pháp lý mới, thúc đẩy nội địa hóa – tức là ưu tiên sử dụng hàng hóa, dịch vụ và công nghệ trong nước – nhằm nâng cao năng lực sản xuất và cạnh tranh của doanh nghiệp Việt. Đây cũng là bước đi phù hợp với chủ trương phát triển công nghiệp nền tảng, công nghiệp ưu tiên và công nghiệp mũi nhọn đã được xác định qua nhiều nhiệm kỳ.
Diễn biến chính
Bộ Công Thương đề xuất một số cơ chế cụ thể để thúc đẩy nội địa hóa trong các dự án trọng điểm, bao gồm:
- Chia nhỏ gói thầu để doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia nhiều hơn, tránh tình trạng các gói thầu lớn chỉ dành cho nhà thầu nước ngoài hoặc doanh nghiệp lớn.
- Cho phép chỉ định nhà đầu tư hoặc nhà thầu trong nước đối với một số hạng mục quan trọng, nhằm bảo đảm sự tham gia chủ động của doanh nghiệp Việt.
- Ban hành danh mục sản phẩm, dịch vụ bắt buộc phải thực hiện nội địa hóa, đồng thời có cơ chế bảo đảm nguồn vốn để triển khai các dự án này.
Dự thảo cũng đặt ra yêu cầu về năng lực của doanh nghiệp tham gia cơ chế nội địa hóa, như phải có khả năng tự chủ trong các khâu sản xuất, bảo trì, bảo dưỡng hoặc sửa chữa thiết bị chính. Ngoài ra, doanh nghiệp được khuyến khích đảm nhận các công việc có giá trị gia tăng cao như tổng thầu EPC (thiết kế, mua sắm, xây dựng), tổng thầu thiết kế, tư vấn lập dự án, quản lý dự án, tích hợp hệ thống, vận hành công trình và sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ.
Không chỉ giới hạn trong lĩnh vực đường sắt, cơ chế này còn được đề xuất áp dụng cho nhiều dự án trọng điểm khác có ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng và an ninh như điện gió, điện mặt trời, nhiệt điện, điện hạt nhân module nhỏ, sản xuất hydrogen xanh, điện tử, bán dẫn, công nghệ cao, khai thác và chế biến dầu khí, khoáng sản chiến lược, cùng các dự án về môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc áp dụng cơ chế nội địa hóa và chỉ định thầu trong các dự án trọng điểm sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp, từ đó nâng cao năng lực công nghệ và khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế. Đây cũng là cách để giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung cấp nước ngoài, góp phần bảo vệ an ninh kinh tế và quốc phòng.
Đồng thời, cơ chế này khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo, đặc biệt trong các ngành công nghiệp nền tảng và công nghiệp hỗ trợ. Điều này phù hợp với Nghị quyết 29 của Đảng về đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, ưu tiên phát triển các lĩnh vực như luyện kim, cơ khí chế tạo, vật liệu mới, công nghiệp năng lượng, công nghệ số và công nghiệp sinh học.
Kết luận
Dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm với đề xuất chỉ định thầu và cơ chế nội địa hóa cho các dự án đường sắt và nhiều lĩnh vực trọng điểm khác đánh dấu bước tiến quan trọng trong chiến lược phát triển công nghiệp của Việt Nam. Nếu được thông qua, chính sách này sẽ giúp doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực, tham gia sâu hơn vào các dự án lớn, đồng thời góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế quốc gia.
Hình ảnh từ bài viết
Tuyến metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên di chuyển trên xa lộ Hà Nội (đường Võ Nguyên Giáp). Ảnh: Quỳnh Trần
Đề xuất chỉ định thầu và nội địa hóa trong các dự án đường sắt trọng điểm