Đề xuất cho phép lao động tự nguyện tham gia hưu trí bổ sung không qua chủ sử dụng
Việc tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung hiện nay thường gắn liền với hợp đồng lao động và chủ sử dụng lao động. Tuy nhiên, Bộ Nội vụ vừa đề xuất sửa đổi luật để cho phép cá nhân có thể trực tiếp tham gia loại hình bảo hiểm này theo hình thức tự nguyện, không cần thông qua người sử dụng lao động. Động thái này nhằm mở rộng đối tượng tham gia, đặc biệt là những người có thu nhập cao nhưng không có hợp đồng lao động hoặc đang nghỉ việc.
Bối cảnh
Bảo hiểm hưu trí bổ sung là hình thức bảo hiểm tự nguyện dành cho người lao động và người sử dụng lao động đã tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc. Chương trình này do doanh nghiệp và các quỹ quản lý chủ động xây dựng nhằm tăng thêm nguồn thu nhập cho người lao động khi về hưu. Từ ngày 10 tháng 5, lao động có hợp đồng có thể tự nguyện đóng bảo hiểm hưu trí bổ sung qua thỏa thuận với chủ sử dụng lao động và doanh nghiệp quản lý quỹ, với mức đóng do hai bên tự thỏa thuận.
Hiện nay, các doanh nghiệp quản lý quỹ hưu trí bổ sung đã bắt đầu thành lập từ năm 2021 và đến năm 2025 đã có 7 quỹ hoạt động, với tổng giá trị tài sản ròng khoảng 2.200 tỷ đồng, tăng 53% so với năm 2024 và gấp 26 lần so với năm 2021. Toàn hệ thống ghi nhận hơn 28.500 người tham gia với tổng giá trị tài sản gần 2.300 tỷ đồng. Cơ cấu tài sản của các quỹ chủ yếu là trái phiếu Chính phủ, tiền gửi ngân hàng, chứng chỉ quỹ đầu tư chứng khoán và các khoản thu nhập từ lãi, cổ tức.
Diễn biến chính
Bộ Nội vụ đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội nhằm cho phép cá nhân trực tiếp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung trên cơ sở tự nguyện mà không cần thông qua chủ sử dụng lao động. Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh cần huy động thêm nguồn lực tài chính cho phát triển kinh tế và thu hút đa dạng đối tượng tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung.
Đặc biệt, nhiều cá nhân có thu nhập cao nhưng không có hợp đồng lao động hoặc đang nghỉ việc vẫn có nhu cầu tham gia loại hình bảo hiểm này. Việc mở rộng diện tham gia sẽ góp phần tăng nguồn vốn dài hạn cho các quỹ đầu tư, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển quỹ hưu trí bổ sung.
Hiện tại, lao động sau độ tuổi nghỉ hưu được hưởng lương hưu từ khoản đóng góp vào Quỹ Bảo hiểm xã hội theo hình thức bắt buộc với người có hợp đồng lao động, hoặc tự nguyện cho khu vực phi chính thức. Đến hết năm 2025, cả nước có hơn 21,5 triệu lao động tham gia BHXH, chiếm khoảng 45% lực lượng lao động trong độ tuổi. Trong đó, hơn 19,3 triệu người thuộc khu vực bắt buộc và 2,2 triệu người thuộc khu vực tự nguyện.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc cho phép cá nhân trực tiếp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung mà không cần qua chủ sử dụng lao động là bước tiến quan trọng nhằm đa dạng hóa và mở rộng đối tượng tham gia. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những người lao động tự do, người làm việc không theo hợp đồng chính thức hoặc những người đã nghỉ việc nhưng vẫn muốn duy trì đóng góp cho quỹ hưu trí.
Hình thức bảo hiểm hưu trí bổ sung không chỉ giúp người tham gia có thêm nguồn thu nhập khi về già mà còn góp phần huy động nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế thông qua các quỹ đầu tư. Các quỹ này đầu tư vào trái phiếu Chính phủ, cổ phiếu, tiền gửi ngân hàng và các chứng chỉ quỹ, từ đó tạo ra lợi nhuận tăng giá trị tài sản quỹ.
Đối với cộng đồng người Việt tại Cộng hòa Séc và các nước EU, đề xuất này có thể mở ra cơ hội tham gia các hình thức bảo hiểm hưu trí tương tự nếu áp dụng tại Việt Nam hoặc trong các chính sách hợp tác lao động quốc tế. Đồng thời, việc mở rộng hình thức tham gia bảo hiểm cũng phản ánh xu hướng phát triển của thị trường lao động hiện đại, nơi ngày càng nhiều người làm việc tự do hoặc không theo hợp đồng truyền thống.
Kết luận
Bộ Nội vụ đề xuất sửa đổi luật để cho phép cá nhân tự nguyện tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung mà không cần qua chủ sử dụng lao động, nhằm mở rộng đối tượng tham gia và huy động nguồn lực tài chính cho phát triển kinh tế. Đây là bước đi phù hợp với xu hướng đa dạng hóa thị trường lao động và nhu cầu bảo đảm an sinh xã hội ngày càng cao.
Hình ảnh từ bài viết
Giờ giao dịch tại một ngân hàng, tháng 2/2025. Ảnh: Giang Huy
Đề xuất cho phép lao động tự nguyện tham gia hưu trí bổ sung không qua chủ sử dụng