Đề xuất điều chỉnh cách tính thời gian hưởng lương hưu tại Việt Nam
Việc tính lương hưu là vấn đề quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của hàng triệu người lao động Việt Nam. Gần đây, Bộ Nội vụ đã đưa ra đề xuất sửa đổi cách làm tròn thời gian đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) khi tính mức hưởng lương hưu, nhằm tạo sự công bằng hơn giữa các nhóm người nghỉ hưu. Vậy cụ thể những thay đổi này là gì và chúng có ý nghĩa ra sao?
Bối cảnh
Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành quy định thời gian đóng BHXH để tính điều kiện hưởng lương hưu và trợ cấp tuất hàng tháng phải được tính theo năm, với mỗi năm đủ 12 tháng đóng. Tuy nhiên, với những tháng lẻ, cách làm tròn hiện nay là 1-6 tháng lẻ được tính là nửa năm, còn 7-11 tháng lẻ được tính tròn một năm. Cách tính này đôi khi gây ra sự không đồng đều trong quyền lợi giữa những người có thời gian đóng BHXH gần tương đương nhau.
Bộ Nội vụ, trong dự thảo sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội, đề xuất điều chỉnh cách làm tròn thời gian đóng BHXH khi tính mức hưởng lương hưu, nhằm đảm bảo công bằng hơn và đồng bộ với quy định mức hưởng lương hưu nhỏ nhất được tính theo tháng lẻ là 0,25 năm.
Diễn biến chính
Cụ thể, đề xuất mới phân chia thời gian đóng BHXH có tháng lẻ thành các mức làm tròn như sau:
- Từ 1 đến 3 tháng lẻ được tính là 0,25 năm;
- Từ 4 đến 6 tháng lẻ được tính là 0,5 năm;
- Từ 7 đến 9 tháng lẻ được tính là 0,75 năm;
- Từ 10 đến 11 tháng lẻ được tính tròn thành một năm.
Điều này khác với quy định hiện hành, theo đó 1-6 tháng lẻ được tính là nửa năm, còn 7-11 tháng lẻ được tính tròn một năm. Ví dụ, người có 5 tháng lẻ sẽ được tính làm tròn nửa năm như hiện nay, nhưng người đóng dưới 3 tháng sẽ được tính là 0,25 năm thay vì nửa năm như trước.
Đối với lao động thuộc khu vực tự nguyện, Luật hiện hành cho phép đóng một lần cho số năm còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu, không quá 5 năm, với thời điểm đóng là tháng liền kề trước tháng đủ tuổi nghỉ hưu. Dự thảo sửa đổi đề xuất chuyển thời điểm đóng sang đúng tháng người đó nghỉ hưu, nhằm thống nhất quyền lợi giữa các nhóm tham gia.
Ví dụ, nếu một người đủ tuổi nghỉ hưu vào tháng 7/2026 nhưng còn thiếu 12 tháng đóng BHXH, theo luật hiện hành người này có thể đóng một lần vào tháng 6/2026, còn theo dự thảo sẽ đóng vào tháng 7/2026.
Ngoài ra, dự thảo luật cũng bổ sung quy định về trách nhiệm đóng BHXH của người sử dụng lao động đối với lao động nghỉ ốm đau từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng, trong khi luật hiện hành quy định nếu nghỉ trên 14 ngày thì cả người lao động và người sử dụng không phải đóng BHXH tháng đó, trừ khi có thỏa thuận khác.
Thêm vào đó, dự thảo đề xuất giao Chính phủ quy định giảm tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống 70 tuổi tùy điều kiện từng thời kỳ, tách mức tham chiếu tính đóng - hưởng chế độ BHXH khỏi lương cơ sở, và bỏ giới hạn một năm với giấy ủy quyền nhận lương hưu.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc điều chỉnh cách làm tròn thời gian đóng BHXH sẽ giúp đảm bảo quyền lợi công bằng hơn cho người lao động có thời gian đóng BHXH không tròn năm. Cách tính mới chi tiết hơn, phân chia rõ ràng các mức làm tròn theo tháng lẻ, tránh tình trạng người đóng dưới 3 tháng được tính nửa năm như trước, giúp giảm thiểu sự chênh lệch không hợp lý.
Đồng thời, việc thay đổi thời điểm đóng BHXH một lần cho lao động tự nguyện sang đúng tháng nghỉ hưu sẽ giúp thống nhất quyền lợi và thủ tục, tránh trường hợp đóng trước một tháng như hiện hành có thể gây khó khăn cho người lao động.
Quy định bổ sung trách nhiệm đóng BHXH cho người sử dụng lao động khi lao động nghỉ ốm đau dài ngày cũng thể hiện sự bảo vệ quyền lợi tốt hơn cho người lao động, đồng thời tạo sự công bằng trong nghĩa vụ đóng BHXH giữa các bên.
Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến hàng triệu người hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH tại Việt Nam, giúp họ nhận được mức lương hưu phù hợp hơn với thời gian đóng góp thực tế.
Kết luận
Dự thảo sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội với các đề xuất điều chỉnh cách tính thời gian đóng BHXH khi hưởng lương hưu, thời điểm đóng BHXH một lần và trách nhiệm đóng BHXH của người sử dụng lao động nhằm nâng cao tính công bằng và phù hợp trong chính sách bảo hiểm xã hội. Dự án luật dự kiến trình Quốc hội xem xét và thông qua tại kỳ họp tháng 10, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.
Hình ảnh từ bài viết
Người cao tuổi Hà Nội làm thủ tục ủy quyền nhận lương hưu, tháng 6/2026. Ảnh: Thu Hương
Đề xuất điều chỉnh cách tính thời gian hưởng lương hưu tại Việt Nam