Đề xuất doanh nghiệp xăng dầu công bố giá mới trước ít nhất 30 phút

Đề xuất doanh nghiệp xăng dầu công bố giá mới trước ít nhất 30 phút

Giữa bối cảnh thị trường xăng dầu biến động phức tạp, Bộ Công Thương vừa đưa ra dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu với nhiều điểm đổi mới đáng chú ý. Trong đó, doanh nghiệp được phép tự quyết định giá bán nhưng phải công bố mức giá mới trước ít nhất 30 phút, nhằm tăng tính minh bạch và tránh tình trạng tăng giá bất ngờ hay trì hoãn giảm giá gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

Bối cảnh

Trong nhiều năm qua, giá xăng dầu tại Việt Nam được điều hành theo cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở định kỳ, nhằm kiểm soát biến động giá và bảo vệ người tiêu dùng. Tuy nhiên, cơ chế này cũng gây ra nhiều bất cập như thiếu linh hoạt, khó phản ứng kịp thời với biến động thị trường thế giới. Do đó, Bộ Công Thương đề xuất chuyển sang mô hình doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối tự quyết giá bán, đồng thời tăng cường giám sát và minh bạch thông tin.

Việc này nhằm tạo điều kiện cho thị trường xăng dầu vận hành theo cơ chế thị trường hơn, đồng thời giảm gánh nặng quản lý cho Nhà nước. Tuy nhiên, để tránh tình trạng doanh nghiệp lợi dụng điều chỉnh giá để trục lợi hoặc gây bất ổn thị trường, dự thảo quy định doanh nghiệp phải công bố giá mới trước ít nhất 30 phút và không được tăng giá sớm hay trì hoãn giảm giá.

Diễn biến chính

Dự thảo nghị định quy định rõ các điểm sau:

• Doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối được tự quyết định giá bán xăng dầu, kê khai và kết nối dữ liệu với cơ quan quản lý để kiểm tra, giám sát.
• Thời điểm áp dụng giá mới phải được công khai trước tối thiểu 30 phút, ghi rõ giờ, phút hiệu lực nhằm tránh việc tăng giá sớm hoặc trì hoãn giảm giá.
• Doanh nghiệp không được lợi dụng việc điều chỉnh giá để ngừng bán hoặc hạn chế bán hàng trái quy định.
• Tất cả thông báo, dữ liệu về thời điểm công bố, cập nhật giá và giao dịch liên quan phải được lưu giữ, cấm chỉnh sửa hay xóa. Bộ Công Thương và UBND cấp tỉnh sẽ sử dụng dữ liệu này để theo dõi, ngăn chặn hành vi thông đồng, độc quyền.
• Thương nhân phân phối cùng hệ thống được tự quyết giá bán nhưng không được vượt mức giá đầu mối cung cấp công bố. Giá bán tại các địa bàn xa cảng, kho đầu mối có thể cao hơn nhưng chênh lệch không quá 2%.
• Bộ Công Thương sẽ công bố mức điều chỉnh chi phí kinh doanh định mức theo chỉ số CPI hàng năm, chậm nhất ngày 31/1. Doanh nghiệp phải báo cáo chi phí thực tế hàng năm và kiểm toán độc lập mỗi ba năm.
• Dự thảo cũng xác định dấu hiệu để điều tra hạn chế cạnh tranh, như nhóm từ hai đầu mối hoặc phân phối trên cùng địa bàn có tổng thị phần từ 30% trở lên thông đồng, thỏa thuận giá không dựa trên biến động đầu vào.
• Nhà nước có thể can thiệp bằng cách quy định giá tối đa, khung giá hoặc giá cụ thể có thời hạn khi thị trường biến động bất thường.
• Điều kiện kinh doanh được điều chỉnh, yêu cầu doanh nghiệp đầu mối phải sở hữu ít nhất 40 cửa hàng bán lẻ, thay thế quy định cũ về số lượng doanh nghiệp phân phối cùng hệ thống.
• Đối với doanh nghiệp đang hoạt động, có lộ trình chuyển tiếp: năm 2028 phải sở hữu ít nhất 10 cây xăng, từ đầu 2029 tăng lên 40 cây xăng.
• Doanh nghiệp phân phối vẫn được mua bán xăng dầu với nhau, nhưng hàng mua từ đơn vị phân phối khác chỉ được bán trong hệ thống của thương nhân đó hoặc tổ chức sử dụng xăng dầu, đảm bảo truy xuất nguồn gốc qua hóa đơn điện tử và chứng từ giao nhận.
• Quỹ bình ổn giá xăng dầu dự kiến chấm dứt trích lập, chi sử dụng từ năm 2027, trừ nguồn tạm ứng ngân sách theo Nghị quyết 69. Doanh nghiệp chậm quyết toán quỹ có thể bị đình chỉ kinh doanh hoặc thu hồi giấy phép.

Phân tích & Ý nghĩa

Việc cho phép doanh nghiệp tự quyết giá bán xăng dầu là bước chuyển quan trọng nhằm thúc đẩy thị trường xăng dầu vận hành linh hoạt và phù hợp hơn với cơ chế thị trường. Tuy nhiên, quy định về công bố giá mới trước ít nhất 30 phút nhằm tăng tính minh bạch, giúp người tiêu dùng và các bên liên quan có thời gian chuẩn bị, tránh tình trạng doanh nghiệp lợi dụng điều chỉnh giá gây thiệt hại.

Đồng thời, việc lưu giữ dữ liệu giao dịch, công bố giá và giám sát chặt chẽ sẽ giúp cơ quan quản lý phát hiện sớm các hành vi thông đồng, độc quyền, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và đảm bảo cạnh tranh lành mạnh trên thị trường.

Quy định về số lượng cửa hàng bán lẻ mà doanh nghiệp đầu mối phải sở hữu cũng nhằm tăng trách nhiệm cung ứng, đảm bảo nguồn hàng ổn định, đặc biệt trong những thời điểm nguồn cung khó khăn. Lộ trình chuyển tiếp giúp doanh nghiệp có thời gian thích nghi với quy định mới.

Việc chấm dứt Quỹ bình ổn giá xăng dầu từ năm 2027 cũng là dấu hiệu cho thấy Nhà nước muốn giảm bớt can thiệp trực tiếp vào giá xăng dầu, đồng thời tăng cường vai trò của thị trường và doanh nghiệp trong việc quyết định giá bán.

Kết luận

Dự thảo nghị định về kinh doanh xăng dầu với nhiều điểm đổi mới như cho phép doanh nghiệp tự quyết giá bán nhưng phải công bố trước ít nhất 30 phút, tăng cường giám sát và minh bạch thông tin, điều chỉnh điều kiện kinh doanh đã thể hiện nỗ lực của Bộ Công Thương trong việc tạo lập thị trường xăng dầu cạnh tranh, minh bạch và ổn định hơn. Những quy định này cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí kinh doanh và sinh hoạt của người dân, trong đó có cộng đồng người Việt tại các nước đang quan tâm đến chính sách giá năng lượng.

Hình ảnh từ bài viết

Cơ cấu giá bán lẻ xăng dầu khi doanh nghiệp có thể được tự quyết. Đồ họa:Phương Dung (AI hỗ trợ)

Nhân viên thay bảng giá tại một cây xăng ở Hà Nội. Ảnh: Hoàng Giang

Nguồn