Đề xuất giảm giờ làm khu vực tư xuống 40-44 giờ/tuần: Cần lộ trình thận trọng
Việc giảm giờ làm việc trong khu vực tư nhân từ mức tối đa hiện nay là 48 giờ/tuần xuống còn 40-44 giờ đang được đề xuất, thu hút sự quan tâm của nhiều người lao động và doanh nghiệp. Liệu đây có phải là bước tiến để cải thiện chất lượng cuộc sống và năng suất lao động, hay sẽ gây áp lực cho doanh nghiệp và thu nhập người lao động? Những ý kiến khác nhau đang được đưa ra để tìm ra hướng đi phù hợp.
Bối cảnh
Hiện nay, theo Bộ luật Lao động 2019 của Việt Nam, thời giờ làm việc bình thường tối đa được quy định là 48 giờ mỗi tuần đối với khu vực doanh nghiệp tư nhân. Trong khi đó, khu vực hành chính, sự nghiệp công lập đã áp dụng tuần làm việc 40 giờ từ năm 1999. Sự khác biệt này tạo ra khoảng cách khá lớn về điều kiện lao động giữa hai khu vực.
Sở Nội vụ tỉnh Sơn La mới đây đã kiến nghị sửa đổi luật để giảm giờ làm việc bình thường trong khu vực tư xuống còn 40-44 giờ/tuần, nhằm đồng bộ với khu vực công. Tuy nhiên, Bộ Nội vụ - cơ quan chủ trì soạn thảo dự luật - đã không tiếp thu kiến nghị này trong bản tiếp thu, giải trình. Dù vậy, đề xuất vẫn nhận được sự quan tâm từ nhiều phía, trong đó có Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, vốn nhiều lần kiến nghị giảm giờ làm.
Diễn biến chính
Đại biểu Quốc hội Phạm Trọng Nhân (TP.HCM) chia sẻ rằng việc giảm giờ làm việc trong khu vực tư nhân là mong đợi lâu nay của người lao động. Ông nhấn mạnh rằng Bộ luật Lao động 2019 đã khuyến khích tuần làm việc 40 giờ, nhưng chưa chuyển thành quy định bắt buộc. Khoảng cách hơn hai thập kỷ giữa khu vực công và tư về giờ làm việc cần được xem xét lại trong bối cảnh năng suất lao động, công nghệ và chất lượng cuộc sống ngày càng được coi trọng.
Tuy nhiên, ông Phạm Trọng Nhân cảnh báo cần thận trọng trong việc lựa chọn mức giờ làm mới, bởi giảm giờ làm không đồng nghĩa với giảm thu nhập của người lao động hay giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Ông dẫn chứng khuyến nghị của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về việc giảm dần giờ làm từ 48 xuống 40 giờ, nhưng phải phù hợp với trình độ phát triển và điều kiện từng quốc gia, ngành nghề.
Ông cũng lưu ý rằng không thể áp dụng chung một chuẩn giờ làm cho tất cả ngành nghề, bởi đặc thù sản xuất và tổ chức lao động rất khác nhau. Với các ngành thâm dụng lao động như dệt may, da giày, chế biến gỗ, thủy sản, nếu giảm giờ làm mà năng suất không tăng tương ứng sẽ làm tăng chi phí sản xuất, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Đại biểu Phạm Trọng Nhân còn nhấn mạnh không nên để mỗi địa phương có chuẩn giờ làm khác nhau, vì điều này có thể tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh trong thu hút đầu tư bằng cách duy trì chi phí lao động thấp. Ông đề xuất nghiên cứu thí điểm giảm giờ làm ở các vùng kinh tế trọng điểm, nơi tập trung vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), công nghiệp chế biến, dịch vụ hiện đại, có khả năng ứng dụng công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa và chuyển đổi số.
Đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò của nhà nước trong thúc đẩy đổi mới công nghệ, đào tạo lại kỹ năng lao động để giảm giờ làm thực sự là kết quả của tăng năng suất, chứ không phải đánh đổi bằng thu nhập của người lao động. Ông cảnh báo rằng nhiều công nhân hiện vẫn phải dựa vào tiền làm thêm giờ để đảm bảo cuộc sống, nên nếu giảm giờ làm mà thu nhập giảm theo, người lao động có thể phải tìm việc thứ hai hoặc tăng làm thêm, làm mất đi ý nghĩa nhân văn của chính sách.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) cũng đồng tình rằng giảm giờ làm xuống 40-44 giờ/tuần nếu thiết kế hợp lý sẽ giúp thu hẹp khoảng cách giữa khu vực công và tư, bảo đảm quyền nghỉ ngơi cho người lao động, nhất là trong các ngành có cường độ lao động cao. Đây là xu hướng phù hợp với nhiều quốc gia khi năng suất lao động tăng lên, người lao động cần được hưởng thành quả phát triển không chỉ bằng thu nhập mà còn bằng thời gian sống chất lượng hơn.
Tuy nhiên, bà Nga nhấn mạnh chính sách này không thể thực hiện đồng loạt và thiếu đánh giá tác động. Cơ cấu doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhiều ngành sản xuất sử dụng nhiều lao động và chịu áp lực lớn về đơn hàng, chi phí, tiến độ. Nếu giảm giờ làm mà không kèm theo nâng cao năng suất, cải tiến công nghệ, tổ chức lại ca kíp, đào tạo lại lao động thì chi phí sản xuất sẽ tăng, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh doanh nghiệp và việc làm, thu nhập của người lao động.
Do đó, bà đề xuất cần có lộ trình giảm giờ làm linh hoạt, phân nhóm theo ngành nghề, khu vực, điều kiện sản xuất và khả năng thích ứng của doanh nghiệp.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc giảm giờ làm trong khu vực tư nhân là một chủ đề nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến quyền lợi người lao động và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Mặc dù giảm giờ làm có thể cải thiện chất lượng cuộc sống, giảm áp lực công việc, tăng thời gian nghỉ ngơi cho người lao động, nhưng nếu không đi kèm với giải pháp nâng cao năng suất và cải tiến công nghệ, chi phí sản xuất sẽ tăng, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh trên thị trường, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, nhiều người làm trong các ngành dịch vụ, nhà hàng, nail hay kinh doanh nhỏ có thể thấy ảnh hưởng gián tiếp từ chính sách này nếu áp dụng tương tự ở Việt Nam. Việc giảm giờ làm cần được cân nhắc kỹ lưỡng để không làm giảm thu nhập, ảnh hưởng đến cuộc sống và kế hoạch tài chính của người lao động. Đồng thời, doanh nghiệp nhỏ và vừa trong cộng đồng cũng cần có thời gian và hỗ trợ để thích ứng với các thay đổi về giờ làm và tổ chức lao động.
Kết luận
Đề xuất giảm giờ làm việc bình thường trong khu vực tư nhân xuống còn 40-44 giờ/tuần là một bước tiến nhằm cải thiện điều kiện lao động và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người lao động. Tuy nhiên, các đại biểu Quốc hội và các cơ quan liên quan đều nhấn mạnh cần có lộ trình thận trọng, kết hợp với các giải pháp nâng cao năng suất, đổi mới công nghệ và đào tạo lao động để bảo đảm không làm giảm thu nhập người lao động và không ảnh hưởng tiêu cực đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Hình ảnh từ bài viết
Ảnh minh họa người lao động làm việc - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Đề xuất giảm giờ làm khu vực tư xuống 40 - 44 giờ/tuần, đại biểu Quốc hội: Cần thận trọng, có lộ trình - Ảnh 2.
Đai biểu Phạm Trọng Nhân - Ảnh: Media Quốc hội
Đề xuất giảm giờ làm khu vực tư xuống 40-44 giờ/tuần: Cần lộ trình thận trọng