Đề xuất mở rộng đơn vị giám định ADN hài cốt liệt sĩ để đẩy nhanh tiến độ
Việc giám định ADN hài cốt liệt sĩ đang gặp nhiều khó khăn khi mới chỉ thực hiện được hơn 1% trong tổng số hơn 18.000 mẫu cần xét nghiệm. Bộ Nội vụ Việt Nam vừa đề xuất mở rộng cơ chế cho phép các đơn vị ngoài công lập tham gia giám định, nhằm tăng năng lực và đẩy nhanh tiến độ xác định danh tính các liệt sĩ.
Bối cảnh
Giám định ADN hài cốt liệt sĩ là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin, góp phần tri ân và hoàn thiện hồ sơ liệt sĩ. Tuy nhiên, hiện nay Việt Nam còn tồn đọng hơn 18.000 mẫu cần được giám định, nhưng mới chỉ thực hiện được hơn 210 mẫu, tương đương hơn 1%. Việc này dẫn đến tiến độ xác định danh tính liệt sĩ chậm, gây khó khăn cho công tác quản lý và hỗ trợ thân nhân.
Trước thực trạng này, Bộ Nội vụ đã soạn thảo dự thảo sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 26/2026, nhằm tạo cơ chế đặc thù để mở rộng năng lực giám định ADN. Dự thảo dự kiến trình Chính phủ trong tháng 9 và có hiệu lực từ ngày ký đến hết ngày 31/7/2027.
Diễn biến chính
Theo đề xuất, ngoài các đơn vị trực thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Y tế và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đang thực hiện giám định ADN hài cốt liệt sĩ, sẽ có thêm cơ chế để lựa chọn và giao nhiệm vụ cho các đơn vị giám định ADN khác, bao gồm cả đơn vị ngoài công lập. Việc lựa chọn đơn vị này sẽ được thực hiện theo quy định pháp luật về ngân sách nhà nước và đấu thầu công khai, minh bạch.
Hiện tại, đã có một số đơn vị ngoài công lập đề nghị tham gia giám định ADN nhưng chưa có cơ sở pháp lý để huy động và phối hợp. Đề xuất này nhằm tạo hành lang pháp lý để tận dụng nguồn lực xã hội, đẩy nhanh tiến độ xét nghiệm ADN, đáp ứng yêu cầu xác định danh tính liệt sĩ.
Đáng chú ý, dự thảo cũng đề xuất áp dụng công nghệ giám định ADN mới khi được cấp thẩm quyền phê duyệt, đồng thời đảm bảo nguyên tắc quản lý chặt chẽ mức chi ngân sách. Mức chi thực hiện sẽ dựa trên định mức kinh tế - kỹ thuật do cơ quan có thẩm quyền ban hành, bảo đảm minh bạch và không vượt quá mức tối đa quy định.
Bộ Nội vụ cho biết, hiện có 7 tỉnh, thành phố đã triển khai thu nhận mẫu thân nhân liệt sĩ trước ngày 6/5/2026, thời điểm Nghị quyết 26 có hiệu lực, nhưng chưa có căn cứ pháp lý để thực hiện chế độ hỗ trợ. Vì vậy, dự thảo bổ sung quy định để các tổ chức, cá nhân tham gia lấy mẫu theo kế hoạch của cơ quan có thẩm quyền từ ngày 15/3/2026 được áp dụng chính sách hỗ trợ.
Về lưu trữ mẫu, Bộ Quốc phòng được đề xuất chủ trì phối hợp lưu trữ tập trung, lâu dài các mẫu hài cốt được lấy trong Chiến dịch "500 ngày đêm". Các đơn vị giám định ADN thuộc bộ ngành sẽ căn cứ điều kiện thực tế để tiếp tục lưu trữ mẫu, hoặc bàn giao về Viện pháp y Quân đội nếu không đảm bảo điều kiện.
Bộ Công an sẽ chủ trì phối hợp xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật cho phương pháp giám định ADN bằng công nghệ mới, còn Bộ Tài chính hướng dẫn lập dự toán, tổng hợp nhu cầu kinh phí và thanh quyết toán. UBND các tỉnh, thành phố sẽ chi ngân sách địa phương cho những khoản vượt mức chi tối đa theo quy định.
Hiện nay, việc mua sắm trang thiết bị, lưu trữ mẫu lâu dài hài cốt liệt sĩ và ngân hàng bảo quản mẫu thân nhân chưa có cơ quan đầu mối quản lý. Một số quân khu, địa phương có nhu cầu kinh phí lấy mẫu vượt mức chi tối đa (trên 6 triệu đồng mỗi mộ) nên chưa có cơ sở pháp lý để chi trả, gây khó khăn cho công tác giám định.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc mở rộng cơ chế cho phép các đơn vị ngoài công lập tham gia giám định ADN hài cốt liệt sĩ là bước đi cần thiết nhằm tăng năng lực xét nghiệm, giảm tải cho các đơn vị công lập hiện đang quá tải. Điều này giúp đẩy nhanh tiến độ xác định danh tính liệt sĩ, góp phần hoàn thiện hồ sơ, tạo điều kiện cho thân nhân liệt sĩ được hưởng các chế độ chính sách kịp thời.
Đề xuất cũng thể hiện sự linh hoạt trong quản lý ngân sách nhà nước, khi cho phép áp dụng công nghệ mới và điều chỉnh mức chi phù hợp với thực tế. Việc này không chỉ nâng cao hiệu quả công tác giám định mà còn đảm bảo tính minh bạch, công khai trong sử dụng ngân sách.
Đối với cộng đồng người Việt, đặc biệt là thân nhân liệt sĩ, chính sách này có ý nghĩa quan trọng trong việc sớm xác định danh tính người thân, giúp họ yên tâm và được hưởng quyền lợi theo quy định. Đồng thời, đây cũng là biểu hiện của sự quan tâm, trách nhiệm của Nhà nước trong công tác đền ơn đáp nghĩa.
Kết luận
Bộ Nội vụ Việt Nam đang trình dự thảo sửa đổi nghị quyết nhằm mở rộng cơ chế giám định ADN hài cốt liệt sĩ, cho phép các đơn vị ngoài công lập tham gia để đẩy nhanh tiến độ xét nghiệm. Đây là bước đi thiết thực nhằm giải quyết tồn đọng hơn 18.000 mẫu cần giám định, góp phần xác định danh tính liệt sĩ và hỗ trợ thân nhân một cách hiệu quả hơn.
Hình ảnh từ bài viết
Mẫu hài cốt liệt sĩ được bảo quản tại Trung tâm Giám định ADN, Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam chờ giám định. Ảnh: Giang Huy
Tiêu binh làm lễ trước giờ vận chuyển ADN hài cốt liệt sĩ từ TP HCM đi Hà Nội phục vụ xác định danh tính, tháng 8/2026. Ảnh: Thanh Tùng
Đề xuất mở rộng đơn vị giám định ADN hài cốt liệt sĩ để đẩy nhanh tiến độ