Định danh bưu kiện: Doanh nghiệp ủng hộ nhưng lo ngại thủ tục phát sinh
Bộ Khoa học - Công nghệ đang đề xuất sửa đổi Luật Bưu chính, theo đó mỗi bưu kiện gửi đi sẽ được gắn một mã định danh riêng biệt, giúp theo dõi và truy vết suốt quá trình vận chuyển. Liệu quy định mới này có thực sự giúp minh bạch thị trường hay lại tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp? Đây là câu hỏi được nhiều người kinh doanh quan tâm.
Bối cảnh
Luật Bưu chính hiện hành đang được Bộ Khoa học - Công nghệ xây dựng dự thảo sửa đổi, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10 năm 2026. Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc áp dụng mã định danh riêng cho từng bưu kiện gửi đi, nhằm tăng cường khả năng theo dõi, truy vết và quản lý trong toàn bộ quá trình cung cấp dịch vụ bưu chính.
Việc này xuất phát từ nhu cầu minh bạch hóa thông tin người gửi, giảm thiểu các rủi ro như hàng giả, hàng cấm và tăng trách nhiệm của các bên tham gia chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, các doanh nghiệp vận chuyển và người kinh doanh nhỏ lẻ đang bày tỏ nhiều ý kiến trái chiều về cách thức triển khai và tác động thực tế của quy định mới.
Diễn biến chính
Chị Thanh Thảo, chủ một cửa hàng mỹ phẩm và đồ chăm sóc cá nhân tại TP.HCM, cho biết mỗi ngày cửa hàng gửi từ vài chục đến hơn 100 đơn hàng qua nhiều đơn vị vận chuyển khác nhau. Các đơn hàng đến từ nhiều nguồn như sàn thương mại điện tử, Facebook, Zalo hay livestream, khiến thông tin người gửi, địa chỉ lấy hàng và mã đơn không đồng nhất trên một hệ thống duy nhất.
Chị Thảo chia sẻ: "Có đơn tạo trên sàn thì rất rõ, nhưng đơn ngoài sàn lại phải nhập tay hoặc tạo trên app của từng hãng vận chuyển. Mỗi bên một kiểu xác thực, một kiểu lưu thông tin. Nếu sau này có định danh chung, shop chỉ cần xác thực một lần rồi dùng được cho nhiều đơn vị giao hàng thì sẽ đỡ mất thời gian hơn nhiều".
Tuy nhiên, chị cũng lo ngại nếu quy định mới chỉ thêm bước xác thực, chụp giấy tờ hay xác nhận lại thông tin mà không cải thiện quy trình vận hành thì sẽ gây vướng mắc, đặc biệt trong mùa cao điểm khi tốc độ giao hàng là yếu tố sống còn.
Bà Lê Vũ Hoài Ngọc, Giám đốc Công ty hạt dinh dưỡng Nutshealth tại TP.HCM, đánh giá việc định danh người gửi bằng căn cước công dân và xác thực khuôn mặt là một "bộ lọc" cần thiết để thanh lọc thị trường, ngăn chặn hàng giả, hàng cấm và bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Bà Ngọc nhấn mạnh, trong ngành hàng liên quan sức khỏe và dinh dưỡng, niềm tin của người tiêu dùng không chỉ dựa vào sản phẩm mà còn ở sự minh bạch của cả chuỗi bán hàng và giao nhận. Việc định danh rõ người gửi giúp truy xuất nguồn gốc nhanh hơn khi có sự cố và buộc người bán phải chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình.
Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo nếu quy định làm phát sinh thêm nhiều giấy tờ và thao tác xác thực lặp lại ở từng đơn vị vận chuyển, sẽ tạo gánh nặng cho các doanh nghiệp nhỏ. Bà đề xuất cần có sự đồng bộ công nghệ giữa các nền tảng bưu chính, kịch bản ứng phó sự cố kỹ thuật và cam kết bảo mật dữ liệu sinh trắc học.
Các ý kiến cũng cho rằng doanh nghiệp nên được xác thực một lần, dữ liệu được dùng thống nhất trên các nền tảng vận chuyển nhưng phải đảm bảo quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân và kinh doanh của người gửi.
Về phương án triển khai, nhiều doanh nghiệp đề xuất không áp dụng đồng loạt mà nên có lộ trình, ưu tiên nhóm có tần suất gửi hàng cao và rủi ro lớn như doanh nghiệp, hộ kinh doanh, nhà bán hàng trên sàn thương mại điện tử và người bán qua mạng xã hội có sản lượng lớn.
Trong giai đoạn đầu, cơ quan quản lý có thể yêu cầu các sàn thương mại điện tử và doanh nghiệp bưu chính lớn kết nối dữ liệu định danh người gửi theo chuẩn chung, giúp người bán đã xác thực trên sàn không phải xác thực lại nhiều lần khi gửi hàng qua các đối tác vận chuyển.
Ngược lại, với cá nhân gửi hàng thông thường, quy trình cần đơn giản, tránh thủ tục phức tạp như người kinh doanh chuyên nghiệp để không làm tăng chi phí và không ảnh hưởng đến tốc độ giao hàng.
Bà Mai Linh, người có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực vận tải và chuyển phát, cho rằng chủ trương định danh người gửi là phù hợp vì nhiều vụ việc liên quan hàng cấm, hàng giả hay tranh chấp đều gặp khó khăn trong khâu xác minh thông tin người gửi.
Tuy nhiên, bà Linh cũng nhấn mạnh hiệu quả chính sách phụ thuộc lớn vào cách triển khai. Nếu quy trình định danh phức tạp hoặc phát sinh thêm thao tác tại điểm gửi hàng, sẽ ảnh hưởng đến trải nghiệm khách hàng và năng suất của doanh nghiệp bưu chính.
Bà nhận định: "Khi dữ liệu người gửi được chuẩn hóa và xác thực từ đầu, doanh nghiệp có thể giảm các bước kiểm tra thủ công, tập trung kiểm soát các trường hợp rủi ro cao, từ đó tối ưu vận hành và nâng cao chất lượng dịch vụ".
Do đó, bà Linh đề xuất nên triển khai theo lộ trình, ưu tiên định danh điện tử và quản lý theo mức độ rủi ro, thay vì kiểm tra đồng đều với mọi người gửi để vừa bảo đảm quản lý, vừa không làm nghẽn dòng chảy hàng hóa trong bối cảnh thương mại điện tử tăng nhanh.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc áp dụng mã định danh cho từng bưu kiện là bước tiến nhằm nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong ngành bưu chính, đặc biệt trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ. Mã định danh giúp theo dõi chính xác hành trình bưu kiện, giảm thiểu rủi ro hàng giả, hàng cấm và các vi phạm pháp luật khác.
Tuy nhiên, nếu quy trình xác thực người gửi không được thiết kế hợp lý, đồng bộ và thuận tiện, sẽ gây ra nhiều phiền toái cho doanh nghiệp, đặc biệt là các shop nhỏ và cá nhân gửi hàng. Việc phải xác thực nhiều lần, cung cấp giấy tờ liên tục sẽ làm chậm trễ quá trình gửi hàng, ảnh hưởng đến tốc độ giao nhận vốn rất quan trọng trong kinh doanh online.
Đồng thời, việc bảo mật dữ liệu cá nhân, đặc biệt là dữ liệu sinh trắc học như khuôn mặt, cần được đặt lên hàng đầu để tránh nguy cơ lạm dụng, rò rỉ thông tin. Các bên liên quan cần có cam kết rõ ràng về quyền kiểm soát và sử dụng dữ liệu, chỉ thu thập những thông tin cần thiết cho mục đích quản lý và truy vết.
Những phân tích trên cho thấy, để chính sách định danh bưu kiện phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp vận chuyển, sàn thương mại điện tử và người kinh doanh. Việc triển khai theo lộ trình, ưu tiên các nhóm có rủi ro cao và áp dụng công nghệ đồng bộ sẽ giúp cân bằng giữa quản lý và thuận tiện cho người dùng.
Kết luận
Định danh bưu kiện là một bước đi cần thiết để nâng cao minh bạch và trách nhiệm trong ngành bưu chính, góp phần bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp chân chính. Tuy nhiên, để tránh tạo thêm thủ tục rườm rà, ảnh hưởng đến tốc độ giao hàng và chi phí doanh nghiệp, việc triển khai cần được thực hiện thận trọng, có lộ trình rõ ràng và đặc biệt chú trọng bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Hình ảnh từ bài viết
Nhân viên văn phòng một tòa nhà trên đường Nguyễn Đình Chiểu, TP.HCM nhận hàng đặt mua online - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Định danh người gửi chỉ nên thu thập những thông tin cần thiết, chỉ sử dụng đúng mục đích quản lý bưu chính - Ảnh: Q.ĐỊNH
Định danh bưu kiện: Doanh nghiệp ủng hộ nhưng lo phát sinh thêm thủ tục - Ảnh 3.
Định danh bưu kiện: Doanh nghiệp ủng hộ nhưng lo ngại thủ tục phát sinh