Doanh nghiệp sản xuất Việt Nam nỗ lực giữ đà tăng trưởng nửa đầu năm 2026
Ngành sản xuất và xuất khẩu Việt Nam trong nửa đầu năm 2026 vẫn duy trì được sự tăng trưởng, nhưng không ít doanh nghiệp phải căng mình đối mặt với áp lực chi phí đầu vào tăng cao và biến động đơn hàng. Liệu các doanh nghiệp có thể giữ vững phong độ trong bối cảnh nhiều thách thức đang chờ đón?
Bối cảnh
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn, ngành sản xuất Việt Nam vẫn ghi nhận mức tăng trưởng tích cực trong nửa đầu năm 2026. Theo số liệu của Cục Thống kê thuộc Bộ Tài chính, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa trong 6 tháng đầu năm đạt hơn 266,5 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ năm trước. Đây là kết quả đáng khích lệ, tuy nhiên, phía sau con số này là những áp lực không nhỏ mà các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu phải đối mặt.
Đặc biệt, các ngành công nghiệp truyền thống như dệt may, da giày và thủy sản đang chịu sức ép lớn từ chi phí nguyên vật liệu nhập khẩu tăng cao và cước vận tải quốc tế leo thang. Điều này khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp ngày càng bị bào mòn, buộc nhiều công ty phải thận trọng trong việc mở rộng quy mô sản xuất.
Diễn biến chính
Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) của ngành sản xuất trang phục trong 6 tháng đầu năm tăng 10%, tương tự mức tăng của ngành dệt cũng là 10%, trong khi ngành da chỉ tăng 4%. Ngành chế biến - chế tạo có mức tăng cao hơn với 11,4%. Tuy nhiên, những con số này vẫn phản ánh sự tăng trưởng khiêm tốn so với tiềm năng và kỳ vọng.
Không chỉ vậy, các ngành sản xuất và xuất khẩu khác cũng gặp nhiều khó khăn. Ví dụ, ngành thủy sản đạt kim ngạch gần 5,8 tỷ USD với mức tăng 12,8%, nhưng đơn hàng có xu hướng ngắn hạn, chia nhỏ và cạnh tranh về giá ngày càng gay gắt, theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP).
Cuộc xung đột kéo dài 4 tháng tại Trung Đông đã gây ra áp lực lớn lên các tuyến vận tải biển, đặc biệt là qua kênh đào Suez – tuyến đường huyết mạch nối liền châu Á với châu Âu và Mỹ. Điều này làm tăng chi phí vận tải và kéo dài thời gian giao hàng, ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành như gỗ nội thất xuất khẩu sang các thị trường trọng điểm.
Khảo sát chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) của S&P Global (Mỹ) hồi tháng 4 cho thấy, xung đột Trung Đông đã đẩy chi phí đầu vào và giá cả đầu ra lên mức tăng nhanh nhất trong 15 năm qua, khiến đơn hàng mới giảm lần đầu tiên sau 8 tháng liên tiếp tăng. Tuy nhiên, từ tháng 5 và 6, đơn hàng mới bắt đầu hồi phục nhờ nhu cầu cải thiện, với chỉ số PMI tháng 6 đạt 51,8 điểm, vẫn trên ngưỡng 50 thể hiện sự tăng trưởng.
"Ngành sản xuất Việt Nam kết thúc nửa đầu năm nay với tín hiệu tích cực, khi cả số lượng đơn đặt hàng mới và sản lượng đều duy trì đà tăng", ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, nhận định.
Theo khảo sát của Cục Thống kê, có 39,4% doanh nghiệp chế biến, chế tạo đánh giá xu hướng kinh doanh quý III sẽ tốt hơn quý II, trong khi tại TP HCM – đầu tàu kinh tế của cả nước, 37,1% doanh nghiệp cho rằng tình hình kinh doanh quý này thuận lợi hơn quý trước.
Phân tích & Ý nghĩa
Mặc dù các doanh nghiệp sản xuất đang có những tín hiệu lạc quan, môi trường kinh doanh vẫn còn nhiều thách thức. Chiến sự Trung Đông tuy đã hạ nhiệt khi Mỹ và Iran đạt thỏa thuận đàm phán, nhưng những rủi ro về địa chính trị và áp lực né thuế quan khiến các nhà nhập khẩu phải gom hàng sớm ngay từ quý III, tạo ra biến động trong chuỗi cung ứng.
Chi phí vận tải vẫn ở mức cao, chỉ số Drewry World Container Index – thước đo chi phí vận chuyển container toàn cầu – trong tuần gần đây đã vượt mốc 4.500 USD cho một container 40 feet (FEU), tăng khoảng 40% so với cùng kỳ năm ngoái. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí logistics của các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, trong đó có nhiều doanh nghiệp Việt Nam tại Séc và châu Âu đang kinh doanh trong các ngành như may mặc, thủy sản, gỗ nội thất.
Khảo sát tại TP HCM cũng cho thấy các rào cản lớn nhất với doanh nghiệp sản xuất là cạnh tranh trong nước gia tăng (46,6%) và nhu cầu nội địa giảm (46,2%). Bên cạnh đó, áp lực từ lãi suất cao, nhu cầu quốc tế thấp và khó khăn về tài chính cũng là những thách thức không nhỏ.
Chỉ số IIP 6 tháng đầu năm tăng 10,8% so với cùng kỳ năm 2025, tuy nhiên vẫn thấp hơn mục tiêu cả năm đặt ra là 12-14%. Một nửa số địa phương có chỉ số IIP tăng dưới 12%, cho thấy sự phân hóa trong tăng trưởng sản xuất công nghiệp trên cả nước.
Để duy trì và thúc đẩy tăng trưởng, Cục Thống kê kiến nghị doanh nghiệp cần đa dạng hóa nguồn cung, kiểm soát chi phí logistics và chủ động quản trị chuỗi cung ứng. Về phía cơ quan quản lý, cần tháo gỡ thủ tục hành chính để khơi thông nguồn vật liệu, thúc đẩy giải ngân đầu tư công, bảo đảm an ninh năng lượng và đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong chuyển đổi số, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất.
Kết luận
Nửa đầu năm 2026, ngành sản xuất và xuất khẩu Việt Nam ghi nhận sự tăng trưởng tích cực dù phải đối mặt với nhiều áp lực từ chi phí đầu vào, logistics và biến động đơn hàng. Các doanh nghiệp, đặc biệt trong các ngành truyền thống như dệt may, da giày và thủy sản, đang nỗ lực giữ vững phong độ trong bối cảnh nhiều thách thức vẫn còn hiện hữu. Việc kiểm soát chi phí, đa dạng hóa nguồn cung và cải thiện môi trường kinh doanh sẽ là chìa khóa để duy trì đà tăng trưởng trong những tháng cuối năm.
Hình ảnh từ bài viết
Công nhân tại Công ty may mặc Dony tại xã Vĩnh Lộc A, TP HCM, tháng 8/2025. Ảnh: Quỳnh Trần
Diễn biến chỉ số Drewry World Container Index từ đầu năm đến nay. Nguồn: Drewry
Doanh nghiệp sản xuất Việt Nam nỗ lực giữ đà tăng trưởng nửa đầu năm 2026