Doanh nghiệp trăm tuổi Nhật Bản biến mất nhanh kỷ lục do chi phí và thiếu người kế nhiệm
Nhật Bản vốn nổi tiếng với các công ty lâu đời, nhiều doanh nghiệp đã tồn tại qua hàng thế kỷ. Tuy nhiên, năm 2026 chứng kiến sự biến mất với tốc độ kỷ lục của hơn 100 doanh nghiệp trăm tuổi, do chi phí leo thang, thiếu hụt lao động và khó khăn trong việc tìm người kế nhiệm. Điều này đặt ra nhiều câu hỏi về tương lai của các doanh nghiệp truyền thống tại xứ sở mặt trời mọc.
Bối cảnh
Nhật Bản là đất nước có nhiều doanh nghiệp lâu đời nhất thế giới. Theo New York Times năm 2020, quốc gia này có hơn 33.000 công ty trên 100 năm tuổi, trong đó hơn 3.100 doanh nghiệp tồn tại ít nhất 200 năm. Đặc biệt, có khoảng 140 công ty hoạt động hơn 500 năm và ít nhất 19 công ty có tuổi đời cả nghìn năm. Những doanh nghiệp này thường được điều hành theo mô hình gia đình, có tầm nhìn dài hạn và gắn bó mật thiết với cộng đồng địa phương.
Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, chi phí nguyên liệu thô tăng cao và rủi ro địa chính trị, nhiều doanh nghiệp lâu đời đang gặp khó khăn. Thị trường nội địa Nhật Bản ngày càng thu hẹp do dân số già hóa và tỷ lệ sinh giảm, khiến nguồn lao động thiếu hụt nghiêm trọng. Đây là những thách thức lớn đối với các doanh nghiệp truyền thống vốn dựa vào thị trường nội địa ổn định.
Diễn biến chính
Ví dụ điển hình là hãng dầu mè Kadoya Sesame Mills, thành lập năm 1858, đã trải qua nhiều biến cố lịch sử như chiến tranh thế giới và bong bóng tài sản. Sau hơn 20 năm niêm yết trên sàn Jasdaq, Kadoya đang chuẩn bị rời sàn thông qua thương vụ bán lại cho quỹ đầu tư tư nhân Integral. Nguyên nhân chính là chi phí nguyên liệu thô tăng và những rủi ro địa chính trị ngày càng cao.
Theo hãng dữ liệu Teikoku Databank, trong 8 tháng đầu năm 2026, số vụ phá sản của các doanh nghiệp Nhật Bản tồn tại hơn 100 năm đã tăng lên 112 vụ, mức kỷ lục. Ngoài ra, số doanh nghiệp phá sản do giá cả tăng gần 24%, lên 556 vụ trong nửa đầu năm. Số doanh nghiệp đóng cửa vì thiếu lao động cũng tăng hơn 12%, lên 227 vụ. Đặc biệt, số vụ phá sản do thiếu người kế nhiệm tăng gần 17%, lên 312 vụ.
Nhà sản xuất đậu phụ Sube Shoten, thành lập năm 1877, đã ngừng hoạt động hồi tháng 5 và chuẩn bị nộp đơn xin phá sản do biên lợi nhuận thấp và chi phí nguyên liệu tăng mạnh. Các doanh nghiệp nhỏ, phục vụ chủ yếu thị trường nội địa, đang gặp khó khăn trong việc chuyển chi phí tăng sang khách hàng do nền tảng doanh thu yếu.
Phân tích & Ý nghĩa
Shigeto Nagai, trưởng bộ phận kinh tế Nhật Bản tại Oxford Economics, cho biết các doanh nghiệp trăm tuổi duy trì sự thịnh vượng nhờ mô hình sở hữu gia đình, gắn bó với cộng đồng và nguyên tắc kinh doanh trong khả năng tài chính. Tuy nhiên, họ ngày càng lo ngại không thể duy trì lợi nhuận cao lâu dài và công ty dần suy yếu.
Harumi Taguchi, nhà kinh tế học tại S&P Global Market Intelligence, nhận định chi phí tăng và thiếu lao động là thách thức lớn sau đại dịch. Dù lạm phát giúp doanh nghiệp dễ dàng chuyển chi phí sang khách hàng hơn thời kỳ giảm phát, nhiều doanh nghiệp nhỏ vẫn không thể tăng giá bán tương ứng. Khả năng định giá trở thành yếu tố then chốt giúp công ty thích ứng với áp lực chi phí.
Ông Paul Aversano, CEO hãng tư vấn Alvarez & Marsal, cho biết đồng yen yếu, sức ép từ cổ đông và khó khăn tìm người kế vị buộc nhiều nhà sáng lập phải xem xét lại tương lai doanh nghiệp. Ngoài ra, họ còn chịu áp lực từ lạm phát, thuế nhập khẩu, chi phí lao động và lãi suất tăng. Sự kết hợp các yếu tố này ảnh hưởng lớn đến quyết định của các doanh nghiệp lâu đời.
Kết luận
Năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt khó khăn với các doanh nghiệp trăm tuổi Nhật Bản khi chi phí tăng cao, thiếu hụt lao động và khó tìm người kế nhiệm khiến nhiều công ty phải đóng cửa hoặc chuyển giao. Đây là thách thức lớn đối với mô hình kinh doanh truyền thống vốn gắn bó lâu dài với cộng đồng và thị trường nội địa. Tương lai của các doanh nghiệp này phụ thuộc nhiều vào khả năng thích ứng với biến động kinh tế và xã hội hiện nay.
Hình ảnh từ bài viết
Công nhân trong một nhà máy ở Higashiosaka tháng 6/2022. Ảnh: Reuters
Doanh nghiệp trăm tuổi Nhật Bản biến mất nhanh kỷ lục do chi phí và thiếu người kế nhiệm