Doanh nghiệp Việt chật vật tuyển lao động đi Nhật giữa thời kỳ khó khăn
Trong bối cảnh thị trường lao động Việt Nam có nhiều thay đổi, các công ty chuyên cung ứng lao động đi Nhật Bản đang gặp khó khăn lớn trong việc tuyển đủ ứng viên. Tình trạng này đặt ra câu hỏi: Vì sao nguồn lao động đi Nhật ngày càng khan hiếm, trong khi nhu cầu vẫn rất cao?
Bối cảnh
Nhật Bản là một trong ba thị trường truyền thống thu hút lao động Việt Nam đi làm việc nước ngoài, chiếm hơn 50% tổng số lao động xuất khẩu mỗi năm. Theo thống kê cuối năm 2024, Việt Nam dẫn đầu trong số 15 quốc gia phái cử thực tập sinh sang Nhật với hơn 200.000 người, trong đó diện kỹ năng chiếm khoảng 110.600 người. Nửa đầu năm 2026, Nhật Bản tiếp tục đứng đầu về số lượng tiếp nhận lao động Việt với gần 28.500 người. Tuy nhiên, nguồn cung ứng lao động lại đang giảm mạnh, khiến các doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn trong tuyển dụng.
Công ty của anh Phạm Văn Trọng, Trưởng phòng nhân lực chuyên cung ứng lao động đi Nhật Bản và Đài Loan, có trụ sở tại An Khánh, Hà Nội, đã hoạt động hơn 10 năm trong lĩnh vực này. Họ cung cấp lao động cho nhiều ngành nghề như thực phẩm, cơ khí, ôtô, chế tạo máy, thủy sản, nông nghiệp và điện tử. Dù vậy, trong gần một năm qua, công ty phải lặn lội về các vùng nông thôn, miền núi phía Bắc để tuyển người, nhưng số lượng ứng viên chỉ đạt khoảng 10% so với yêu cầu.
Diễn biến chính
Trước đây, mỗi đơn hàng đi Nhật thường thu hút từ 7-8 ứng viên đăng ký, tạo nên sự cạnh tranh gay gắt để giành suất đi. Hiện nay, con số này giảm xuống chỉ còn khoảng 2 người cho mỗi vị trí, thậm chí có những vị trí chỉ có một ứng viên là được nhận ngay. Phòng tuyển dụng phải đăng bài trên nhiều hội nhóm và chia nhau đi các tỉnh tìm người, nhưng kết quả vẫn rất hạn chế.
Để tăng số lượng ứng viên, các doanh nghiệp đã phải hạ tiêu chí tuyển chọn. Ví dụ, trong ngành thực phẩm và chế tạo linh kiện ôtô, trước đây ứng viên phải cao ít nhất 1,65 m và có thể lực tốt để chịu được điều kiện làm việc khắc nghiệt, đặc biệt vào mùa đông ở Nhật. Nay, những ứng viên chỉ gần đạt tiêu chuẩn về chiều cao và cân nặng cũng được chấp nhận. Công ty còn hỗ trợ xe đưa đón và chi phí trong quá trình đào tạo, nhưng vẫn chưa đủ chỉ tiêu lao động.
Nguyên nhân chính khiến nguồn cung lao động giảm sút được anh Trọng chỉ ra là do đồng yên Nhật mất giá mạnh so với trước. Trước đây, tỷ giá khoảng 200-220 VNĐ đổi được 1 yên, nay chỉ còn khoảng 160-170 VNĐ. Điều này làm giảm đáng kể thu nhập thực tế của người lao động khi quy đổi sang tiền Việt. Mặc dù tổng thu nhập của lao động đi Nhật đã tăng 1,2-1,5 lần so với 10 năm trước, nhưng khoản tiền tiết kiệm gửi về nhà không tăng tương xứng, khiến nhiều người cân nhắc lại quyết định đi làm việc tại đây.
Thêm vào đó, thời gian chờ đợi để xuất cảnh đi Nhật khá dài, trung bình khoảng 6 tháng, trong khi các thị trường khác ở châu Á như Đài Loan chỉ mất khoảng 1-2 tháng. Thời gian chờ này tạo ra khoảng trống thu nhập và rủi ro nợ nần do phần lớn lao động phải vay mượn để chi trả chi phí xuất cảnh.
Ngôn ngữ cũng là một rào cản không nhỏ. Tiếng Nhật yêu cầu cao ngay cả với lao động phổ thông, khiến nhiều người khó đáp ứng. Tuy nhiên, anh Trọng nhấn mạnh: "Dù là thị trường nào, càng biết tiếng thì càng có lợi cho người lao động".
Thị trường Đài Loan, vốn được xem là dễ tính hơn Nhật Bản, cũng đang chứng kiến sự sụt giảm nguồn cung lao động khoảng 30%. Với số lượng đơn hàng điện tử dao động từ 300-400 mỗi năm, các doanh nghiệp chỉ đáp ứng được khoảng 60-70% nhu cầu.
Chị Kim Thanh, phụ trách tuyển dụng lao động đi Nhật, cho biết các đơn hàng kho vận và thực phẩm trong năm nay gần như tuyển đủ chỉ tiêu, nhưng ba đơn hàng cơ khí vẫn còn thiếu khoảng 8 lao động do tính chất công việc nặng nhọc và yêu cầu cao.
Khác biệt trong quan niệm việc làm giữa các thế hệ cũng là một yếu tố ảnh hưởng. Lao động sinh những năm 1980, 1990 thường không ngại việc nặng, trong khi thế hệ trẻ hơn có nhiều cân nhắc hơn. Các đơn hàng "việc nhẹ lương cao" như thực phẩm, kho vận thường thu hút nhiều ứng viên trẻ, còn các công việc cơ khí đòi hỏi kỹ năng cao, sức khỏe tốt lại ít người lựa chọn.
Phân tích & Ý nghĩa
Tình trạng thiếu hụt lao động đi Nhật phản ánh nhiều thay đổi trong thị trường lao động Việt Nam và kinh tế toàn cầu. Đồng yên mất giá làm giảm sức hấp dẫn của thu nhập từ Nhật Bản, trong khi các công việc trong nước với mức lương cạnh tranh hơn khiến nhiều thanh niên không còn mặn mà với việc đi xuất khẩu lao động.
Thời gian chờ đợi dài và yêu cầu khắt khe về ngoại ngữ cũng là những rào cản lớn, làm tăng chi phí và rủi ro cho người lao động. Điều này khiến các doanh nghiệp phái cử phải điều chỉnh tiêu chuẩn tuyển chọn và tăng cường hỗ trợ, nhưng vẫn khó đáp ứng đủ nhu cầu từ đối tác Nhật Bản.
Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, thông tin này cho thấy xu hướng lao động Việt Nam đang dịch chuyển, với nhiều người trẻ có thể lựa chọn các thị trường khác hoặc các công việc trong nước thay vì xuất khẩu lao động truyền thống. Điều này cũng có thể ảnh hưởng đến các ngành kinh doanh nhỏ, dịch vụ liên quan đến lao động xuất khẩu.
Kết luận
Doanh nghiệp cung ứng lao động đi Nhật đang trải qua giai đoạn khó khăn chưa từng có do nguồn cung ứng giảm mạnh, trong khi nhu cầu vẫn cao. Các yếu tố như đồng yên mất giá, thay đổi trong xu hướng lao động, thời gian chờ đợi dài và yêu cầu khắt khe về ngoại ngữ là những nguyên nhân chính. Tình hình này đòi hỏi các doanh nghiệp và người lao động phải thích nghi, đồng thời mở rộng hướng đi mới trong thị trường lao động quốc tế.
Hình ảnh từ bài viết
Bộ phận tuyển dụng của doanh nghiệp về nông thôn, biên giới tìm kiếm ứng viên nhưng đi nghe chủ yếu người cao tuổi, phụ nữ trung niên. Ảnh: Văn Trọng
Một lớp học đào tạo ứng viên ở Hà Nội trước khi đi làm việc tại Nhật Bản, năm 2023. Ảnh: Hồng Chiêu
Lao động Việt Nam làm việc tại nhà máy ở Nhật Bản. Ảnh: Thái Đệ
Doanh nghiệp Việt chật vật tuyển lao động đi Nhật giữa thời kỳ khó khăn