El Nino trở lại: Thách thức thích ứng với biến đổi khí hậu toàn cầu
Miền Bắc và miền Trung Việt Nam vừa trải qua những ngày cuối tháng 6-2026 như bước vào "chảo lửa" với nền nhiệt độ lên tới 38-40 độ C, thậm chí có nơi vượt ngưỡng 40 độ C. Hiện tượng El Nino được dự báo sẽ tiếp tục mạnh lên, kéo dài đến hết năm 2026 và đầu năm 2027, có thể là một trong những đợt El Nino mạnh nhất kể từ năm 1950. Vậy El Nino là gì và nó ảnh hưởng thế nào đến cuộc sống của chúng ta?
Bối cảnh
El Nino là hiện tượng khí hậu đặc trưng bởi sự ấm lên bất thường của mặt nước biển ở vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo, gây ra những biến đổi thời tiết trên phạm vi toàn cầu. Hiện tượng này không phải là nguyên nhân duy nhất khiến Trái đất nóng lên, nhưng nó làm rõ những điểm yếu trong mô hình phát triển kinh tế và xã hội hiện nay.
Trong hơn ba thập kỷ qua, kể từ Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất tại Rio de Janeiro năm 1992 (RIO-92), thế giới đã nhận thức rõ hơn về biến đổi khí hậu và phát triển bền vững. Các hội nghị COP liên tục kêu gọi các quốc gia giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao khả năng chống chịu với thiên tai. Việt Nam cũng đã từng bước hoàn thiện chính sách về bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế xanh và tuần hoàn. Tuy nhiên, tốc độ biến đổi khí hậu đang diễn ra nhanh hơn khả năng thích ứng của con người và các hệ thống kinh tế-xã hội.
Diễn biến chính
Theo dự báo của Cục Khí tượng thủy văn thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam, El Nino sẽ tiếp tục mạnh lên trong thời gian tới, kéo theo các hiện tượng thời tiết cực đoan như:
- Nắng nóng kéo dài với nhiệt độ cao hơn mức trung bình, gây ra những đợt "chảo lửa" ở miền Bắc và miền Trung.
- Hạn hán nghiêm trọng, thiếu nước sinh hoạt và sản xuất, đặc biệt ảnh hưởng đến nông nghiệp và đời sống người dân.
- Xâm nhập mặn gia tăng ở các vùng đồng bằng ven biển, đe dọa nguồn nước ngọt và sản xuất nông nghiệp.
- Số lượng bão có thể giảm nhưng cường độ bão lại mạnh hơn, gây thiệt hại nặng nề cho hạ tầng và cộng đồng dân cư.
Những hiện tượng này không còn là sự kiện hiếm gặp mà đang trở thành thực trạng buộc con người phải thích nghi và ứng phó một cách chủ động.
Phân tích & Ý nghĩa
El Nino phơi bày những điểm yếu trong mô hình phát triển hiện nay. Việc quản lý nguồn nước kém hiệu quả dẫn đến thiếu nước trầm trọng trong mùa khô. Đô thị hóa nhanh nhưng thiếu cây xanh khiến nhiệt độ đô thị tăng cao, làm trầm trọng thêm nắng nóng. Sự phụ thuộc lớn vào thủy điện làm tăng nguy cơ thiếu điện khi mùa khô kéo dài. Nông nghiệp vẫn còn lệ thuộc nhiều vào điều kiện thiên nhiên nên chịu thiệt hại nặng nề khi thời tiết bất thường.
Do đó, điều cần thiết là thay đổi tư duy phát triển. El Nino không phải là hiện tượng bất thường để chờ nó qua đi mà phải xem thích ứng như một năng lực thường trực của nền kinh tế, địa phương và từng ngành nghề. Ví dụ:
- Đầu tư xây dựng hồ chứa nước, kết nối hệ thống thủy lợi để đảm bảo nguồn nước chiến lược.
- Ưu tiên thu gom, tái sử dụng nước và giảm thất thoát trong cấp nước như các nhiệm vụ bảo đảm an ninh năng lượng và lương thực.
- Chuyển đổi mô hình nông nghiệp thích ứng với khí hậu bằng cách cơ cấu lại cây trồng, sử dụng giống chịu hạn, áp dụng công nghệ tưới tiết kiệm và tăng cường dự báo khí tượng.
- Quy hoạch đô thị mở rộng không gian xanh, mặt nước và sử dụng vật liệu giảm hấp thụ nhiệt để giảm nhiệt độ đô thị.
- Phát triển năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời và hệ thống lưu trữ năng lượng để giảm phụ thuộc thủy điện.
- Xây dựng năng lực chống chịu thiên tai với đầu tư đồng bộ cho dự báo, cảnh báo sớm, quy hoạch dân cư và hạ tầng thích ứng.
Đặc biệt, mỗi người dân cũng cần tham gia thích ứng bằng những hành động nhỏ như tiết kiệm điện, tiết kiệm nước, hạn chế rác thải nhựa, ưu tiên sử dụng phương tiện giao thông xanh và hình thành lối sống tiêu dùng bền vững.
Kết luận
El Nino rồi sẽ qua đi nhưng sẽ còn trở lại với cường độ ngày càng mạnh hơn. Con người không thể lựa chọn thời tiết nhưng có thể lựa chọn cách chuẩn bị cho tương lai. Khả năng thích ứng không chỉ là bài toán của ngành khí tượng hay môi trường mà còn là thước đo năng lực quản trị, sức chống chịu của nền kinh tế và tầm nhìn phát triển của quốc gia. Đối với cộng đồng người Việt, đặc biệt tại các quốc gia như Séc và châu Âu, việc hiểu rõ tác động của biến đổi khí hậu và El Nino cũng giúp nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và thích ứng với những thay đổi toàn cầu.
Hình ảnh từ bài viết
Nhà cửa ở Pacifica, California, bị cuốn trôi xuống biển khi El Nino năm 1997-1998 gây thời tiết cực đoan trên toàn thế giới - Ảnh minh họa: REUTERS
El Nino trở lại: Thách thức thích ứng với biến đổi khí hậu toàn cầu