El Niño và hiện tượng Dipô Ấn Độ Dương: Tác động thời tiết toàn cầu
Hiện tượng El Niño trên Thái Bình Dương đang tăng cường nhanh chóng và được dự báo sẽ trở thành mạnh nhất từ trước đến nay trong mùa thu năm nay. Đồng thời, tại Ấn Độ Dương, một sự thay đổi đáng chú ý cũng đang diễn ra khi hiện tượng Dipô Ấn Độ Dương (Indian Ocean Dipole - IOD) bước vào giai đoạn tích cực. Sự kết hợp của hai hiện tượng này có thể gây ra những biến đổi thời tiết lớn, ảnh hưởng từ Australia, Ấn Độ đến Đông Phi và các vùng xa hơn trên thế giới.
Bối cảnh
El Niño là hiện tượng khí hậu nổi tiếng, xảy ra khi nước biển ở vùng trung và đông Thái Bình Dương xích đạo nóng lên bất thường. Hiện tượng này gây ảnh hưởng đến gió mùa, dòng khí và thời tiết toàn cầu. Dự kiến El Niño năm nay sẽ kéo dài qua mùa đông và đầu năm 2027, trở thành một trong những đợt mạnh nhất từng ghi nhận.
Trong khi đó, Dipô Ấn Độ Dương (IOD) là sự thay đổi nhiệt độ bề mặt đại dương giữa phần tây và đông Ấn Độ Dương, gần Đông Phi và Indonesia. Khi IOD ở pha tích cực, vùng biển gần Đông Phi ấm hơn, tạo điều kiện cho mưa lớn, còn khu vực Indonesia và lân cận lại khô hạn hơn, dễ dẫn đến hạn hán và cháy rừng. Mặc dù cơ chế hoạt động của IOD không hoàn toàn giống El Niño, nhưng cả hai đều ảnh hưởng đến dòng khí và thời tiết khu vực xích đạo.
Diễn biến chính
El Niño năm nay đang phát triển nhanh và được dự báo trở thành hiện tượng mạnh nhất trong lịch sử quan trắc. Đồng thời, IOD cũng đang chuyển sang pha tích cực với chỉ số nhiệt độ bề mặt đại dương tăng khoảng 0,9 độ C, dự kiến duy trì đến cuối năm.
Sự kết hợp của El Niño và pha tích cực của IOD có thể gây ra những tác động thời tiết phức tạp và đa dạng trên nhiều khu vực:
- Tại Indonesia, Malaysia và một số vùng của Australia, sự kết hợp này làm tăng nguy cơ hạn hán và cháy rừng do lượng mưa giảm mạnh. Thực tế, Indonesia đã trải qua nhiều tuần cháy rừng nghiêm trọng, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người dân và môi trường khu vực.
- Ở Đông Phi, đặc biệt là Kenya, Somalia và Tanzania, vùng biển ấm hơn ở phía tây Ấn Độ Dương thúc đẩy mưa lớn, làm tăng nguy cơ lũ lụt. El Niño cũng góp phần làm tăng lượng mưa ở đây, khiến các vùng này đối mặt với nguy cơ thiên tai cao hơn.
- Tại Ấn Độ, El Niño thường làm suy yếu gió mùa hè, dẫn đến lượng mưa giảm và ảnh hưởng tiêu cực đến nông nghiệp. Tuy nhiên, pha tích cực của IOD có thể bù đắp phần nào, giúp duy trì lượng mưa ở giai đoạn cuối mùa mưa, quan trọng cho các vụ mùa lúa, ngô, đậu tương và bông.
Phân tích & Ý nghĩa
Sự đồng thời xuất hiện của El Niño và pha tích cực của IOD là hiện tượng hiếm gặp và có thể làm tăng cường hoặc giảm nhẹ các tác động thời tiết tùy khu vực. Ở những nơi như Indonesia và Australia, sự cộng hưởng này làm trầm trọng thêm tình trạng khô hạn và cháy rừng, gây thiệt hại lớn cho môi trường và đời sống người dân.
Ngược lại, ở Đông Phi, sự kết hợp này có thể làm tăng lượng mưa, dẫn đến lũ lụt nhưng cũng giúp cải thiện nguồn nước và đất đai. Tại Ấn Độ, pha tích cực của IOD có thể giảm bớt tác động tiêu cực của El Niño lên gió mùa, giúp nông nghiệp không bị ảnh hưởng quá nghiêm trọng.
Đáng chú ý, Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) không sử dụng thuật ngữ "super El Niño" trong phân loại chính thức, dù truyền thông thường dùng để nhấn mạnh mức độ cực đoan của hiện tượng năm nay. WMO phân loại các hiện tượng ENSO (El Niño-Southern Oscillation) theo mức độ từ yếu đến rất mạnh, giúp các nhà khoa học và chính phủ có cơ sở dự báo và ứng phó.
Kết luận
El Niño và Dipô Ấn Độ Dương đang cùng lúc diễn ra với cường độ mạnh, tạo nên những biến đổi thời tiết phức tạp trên phạm vi rộng từ châu Á đến châu Phi và Australia. Hiểu rõ sự tương tác giữa hai hiện tượng này giúp dự báo chính xác hơn và chuẩn bị ứng phó hiệu quả với các tác động như hạn hán, cháy rừng hay lũ lụt. Đối với cộng đồng người Việt tại Séc và châu Âu, những biến đổi này cũng có thể gián tiếp ảnh hưởng qua chuỗi cung ứng nông sản, giá cả thực phẩm và các vấn đề môi trường toàn cầu.
El Niño và hiện tượng Dipô Ấn Độ Dương: Tác động thời tiết toàn cầu