EU và Nghị viện châu Âu đồng thuận điều chỉnh hệ thống phát thải ETS 2
Liệu chính sách giảm phát thải khí nhà kính của Liên minh châu Âu (EU) có thể vừa bảo vệ môi trường vừa giảm gánh nặng chi phí cho người dân? Vấn đề này vừa được giải quyết khi các nước thành viên EU và Nghị viện châu Âu đạt thỏa thuận về việc điều chỉnh hệ thống phát thải khí CO2 ETS 2. Đây là bước tiến quan trọng trong kế hoạch giảm phát thải và chuyển đổi năng lượng của EU.
Bối cảnh
Hệ thống phát thải khí nhà kính EU ETS (European Union Emissions Trading System) là thị trường phát thải lớn nhất thế giới, được thiết kế để giảm lượng khí CO2 thải ra môi trường bằng cách buộc các công ty phải mua giấy phép phát thải cho mỗi tấn CO2 họ thải ra. EU ETS 1 hiện áp dụng cho các ngành năng lượng, công nghiệp lớn và hàng không trong EU.
Để mở rộng phạm vi kiểm soát phát thải, EU dự kiến triển khai hệ thống ETS 2 từ năm 2028, áp dụng cho giao thông đường bộ và sưởi ấm trong các tòa nhà. Đây là những lĩnh vực chiếm phần lớn lượng khí thải nhưng chưa bị kiểm soát chặt chẽ trong hệ thống hiện tại. ETS 2 cũng bao gồm một quỹ xã hội - khí hậu nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực lên các hộ gia đình thu nhập thấp.
Diễn biến chính
Ngày 11 tháng 6 năm 2026, các nước EU và Nghị viện châu Âu đã đạt được thỏa thuận tạm thời về việc điều chỉnh hệ thống ETS 2. Theo đó, sẽ có mức trần giá cho giấy phép phát thải là 45 euro (khoảng 1100 Kč) cho mỗi tấn CO2. Khi giá giấy phép đạt mức này, hệ thống sẽ tự động giải phóng 40 triệu giấy phép từ quỹ dự trữ thị trường nhằm ngăn chặn giá phát thải tăng cao hơn nữa. Trước đó, kế hoạch chỉ dự kiến giải phóng một nửa số giấy phép này.
Điểm mới khác là quỹ dự trữ sẽ tiếp tục hoạt động sau năm 2030, thay vì kết thúc như kế hoạch ban đầu. Ngoài ra, giấy phép từ quỹ dự trữ có thể được bán ra thị trường hai lần mỗi năm, giúp tăng tính linh hoạt trong kiểm soát giá.
Thỏa thuận này được đàm phán với sự tham gia của europoslankyně Danuše Nerudová (STAN), đại diện Nghị viện châu Âu từ Cộng hòa Séc. Trước đó, một số quốc gia như Pháp và Cộng hòa Séc đã bày tỏ lo ngại về tác động của ETS 2 đối với chi phí nhiên liệu và sưởi ấm của người dân.
Hệ thống ETS 2 đã được phê duyệt trong năm 2023 như một phần của gói chính sách "Fit for 55" nhằm giảm phát thải khí nhà kính của EU xuống 42% vào năm 2030 so với mức năm 2005. Từ ngày 1 tháng 1 năm 2025, ETS 2 sẽ bắt đầu ở giai đoạn giám sát phát thải từ các nhà cung cấp nhiên liệu, và chính thức áp dụng phí phát thải từ ngày 1 tháng 1 năm 2028.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc thiết lập mức trần giá giấy phép phát thải và cơ chế giải phóng giấy phép từ quỹ dự trữ là cách tiếp cận nhằm cân bằng giữa mục tiêu giảm phát thải và tránh gây sốc về giá năng lượng. Điều này đặc biệt quan trọng với các hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ, vốn dễ bị ảnh hưởng bởi chi phí nhiên liệu tăng cao.
Đối với cộng đồng người Việt tại Cộng hòa Séc, hệ thống ETS 2 có thể tác động đến chi phí vận chuyển, sưởi ấm nhà cửa và hoạt động kinh doanh như nhà hàng, siêu thị hay dịch vụ vận tải. Việc có quỹ xã hội - khí hậu đi kèm cũng hứa hẹn giảm bớt gánh nặng cho các hộ thu nhập thấp, trong đó có nhiều lao động và gia đình người Việt.
Kết luận
Thỏa thuận vừa đạt được giữa các nước EU và Nghị viện châu Âu về ETS 2 đánh dấu bước tiến quan trọng trong chính sách khí hậu của EU. Nó không chỉ giúp kiểm soát giá phát thải khí nhà kính mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực lên người dân, tạo điều kiện cho quá trình chuyển đổi năng lượng bền vững hơn.
EU và Nghị viện châu Âu đồng thuận điều chỉnh hệ thống phát thải ETS 2