Gần 17.600 tỷ đồng nợ bảo hiểm xã hội: Thực trạng và hệ quả
Tiền chậm đóng và trốn đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) tại Việt Nam đang là vấn đề nghiêm trọng với số tiền lên tới gần 17.600 tỷ đồng tính đến hết tháng 3 năm 2026. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động mà còn gây khó khăn cho công tác quản lý và phát triển quỹ BHXH. Vậy nguyên nhân và hệ quả của vấn đề này là gì?
Bối cảnh
Bảo hiểm xã hội là một trong những chính sách quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động khi gặp rủi ro như ốm đau, tai nạn lao động, thất nghiệp hay nghỉ hưu. Tại Việt Nam, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 quy định rõ trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc đóng BHXH cho người lao động. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn chậm trễ hoặc trốn đóng khoản này.
Theo quy định, hành vi chậm đóng BHXH là việc chưa đóng hoặc đóng không đủ số tiền đã đăng ký trong thời hạn quy định. Nếu sau 60 ngày kể từ ngày hết hạn mà người sử dụng lao động không khắc phục và cơ quan BHXH đã có văn bản đôn đốc, thì hành vi này được coi là trốn đóng. Trốn đóng BHXH không chỉ vi phạm pháp luật mà còn có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Diễn biến chính
Báo cáo tổng kết thi hành Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 của Bộ Nội vụ cho biết, cơ quan BHXH đã kiểm tra hơn 3.580 đơn vị và yêu cầu khắc phục tiền chậm đóng, trốn đóng hơn 564 tỷ đồng. Đồng thời, truy thu tiền đóng của 1.875 lao động chưa tham gia hoặc đóng thiếu, và yêu cầu thu hồi tiền hưởng BHXH sai quy định của 1.038 người.
Riêng trong 3 tháng đầu năm 2026, số tiền chậm đóng và trốn đóng BHXH lên tới gần 17.600 tỷ đồng, tương đương với số tiền chậm đóng tính lũy kế đến hết tháng 4/2025 mà Bảo hiểm xã hội Việt Nam từng công bố. Đây là con số rất lớn, chiếm khoảng 3,7% tổng số phải thu của quỹ BHXH.
Tại các thành phố lớn như TP HCM và Hà Nội, tình trạng này cũng rất nghiêm trọng. Cuối năm 2025, TP HCM ghi nhận hơn 17.700 doanh nghiệp nợ BHXH của người lao động với số tiền từ vài chục triệu đến vài chục tỷ đồng, kéo dài nhiều năm. Công đoàn TP HCM đã đề xuất xây dựng cơ chế cảnh báo sớm và lập hồ sơ theo dõi đặc biệt các doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội để bảo vệ quyền lợi người lao động.
Tại Hà Nội, Bảo hiểm xã hội thành phố đã công khai danh sách dài hơn 1.700 trang với tổng cộng 22.281 doanh nghiệp trốn đóng BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) tính đến cuối tháng 6/2026. Một công ty xây dựng có số nợ cao nhất gần 50 tỷ đồng.
Phân tích & Ý nghĩa
Tình trạng chậm đóng và trốn đóng BHXH không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động mà còn làm suy yếu quỹ BHXH, gây khó khăn cho việc chi trả các chế độ bảo hiểm. Người lao động có thể mất quyền lợi khi không được đóng BHXH đầy đủ, dẫn đến rủi ro về tài chính khi gặp các sự cố như thất nghiệp, ốm đau hay nghỉ hưu.
Về phía doanh nghiệp, việc trốn đóng BHXH có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt lên đến 75 triệu đồng đối với cá nhân người sử dụng lao động và 150 triệu đồng đối với tổ chức. Ngoài ra, các doanh nghiệp vi phạm sẽ không được xem xét trao tặng thi đua, khen thưởng, ảnh hưởng đến uy tín và hoạt động kinh doanh.
Kết luận
Gần 17.600 tỷ đồng tiền chậm đóng và trốn đóng BHXH là con số cảnh báo về thực trạng quản lý và tuân thủ pháp luật trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội tại Việt Nam. Việc tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm và xây dựng cơ chế cảnh báo sớm là cần thiết để bảo vệ quyền lợi của người lao động và đảm bảo sự bền vững của quỹ BHXH.
Hình ảnh từ bài viết
Lao động tập trung trước một công ty may ở TP HCM đòi quyền lợi bảo hiểm xã hội năm 2023. Ảnh: Thanh Tùng
Gần 17.600 tỷ đồng nợ bảo hiểm xã hội: Thực trạng và hệ quả