Giá thuốc lá đắt nhất khu vực, người Séc sang Đức mua để tiết kiệm
Tại sao người dân Cộng hòa Séc lại phải sang Đức mua thuốc lá? Một nghiên cứu mới đây chỉ ra rằng mức thuế tiêu thụ đặc biệt (spotřební daň) cao cùng giá thuốc lá đắt đỏ đã khiến người Séc tìm đến các nước láng giềng để mua thuốc rẻ hơn, gây thất thu lớn cho ngân sách nhà nước. Vậy thực trạng này ảnh hưởng ra sao đến thị trường và người tiêu dùng tại Séc?
Bối cảnh
Thuế tiêu thụ đặc biệt (spotřební daň) là loại thuế áp dụng lên các sản phẩm như thuốc lá, rượu, nhằm hạn chế tiêu dùng và tăng nguồn thu cho ngân sách. Tại Cộng hòa Séc, thuế này đã được tăng dần trong những năm gần đây, đặc biệt trong gói chính sách tài chính của chính phủ cựu Thủ tướng Petr Fiala (ODS). Mục tiêu là giảm hút thuốc lá và tăng thu ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, việc tăng thuế không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả như mong muốn. Giá thuốc lá tại Séc hiện là cao nhất trong khu vực, vượt qua cả các nước láng giềng như Slovakia, Áo, Ba Lan và Đức. Điều này dẫn đến tình trạng người tiêu dùng tìm mua thuốc lá ở nước ngoài hoặc sử dụng hàng giả, làm thất thu thuế cho nhà nước.
Diễn biến chính
Theo ông Štěpán Křeček, cố vấn kinh tế từng làm việc với chính phủ, trước năm 2019, cứ mỗi ba bao thuốc lá bán ra tại Séc thì có một bao được mua từ Đức hoặc Áo. Tuy nhiên, hiện nay tình hình đã đảo ngược, khoảng 20% số bao thuốc lá được hút tại Séc là hàng giả hoặc hàng nhập lậu từ các nước như Ba Lan, nơi thuế tiêu thụ đặc biệt thấp hơn nhiều.
Điều này khiến doanh số bán thuốc lá trong nước giảm mạnh, từ hơn 20 tỷ điếu thuốc năm 2018 xuống còn khoảng một nửa hiện nay. Tỷ lệ thuế tiêu thụ đặc biệt từ thuốc lá và sản phẩm nicotine trên tổng thu ngân sách cũng giảm 30% kể từ năm 2018, chỉ còn khoảng 59,1 tỷ CZK, chiếm 5,6% tổng thu thuế.
Nguyên nhân của tình trạng này được chỉ ra gồm:
- Tăng thuế không đều đặn trong những năm gần đây, gây khó khăn cho người tiêu dùng và thị trường.
- Người hút thuốc chuyển sang các sản phẩm thay thế có thuế thấp hơn như thuốc lá điện tử hoặc sản phẩm nicotine khác.
- Giá thuốc lá tại các nước láng giềng rẻ hơn nhiều, khiến người dân Séc sang mua hoặc nhập lậu.
Hiện giá một bao thuốc lá rẻ nhất tại Séc khoảng 147 Kč, trong khi tại Slovakia và Áo là 139 Kč, Ba Lan chỉ 123 Kč. Chỉ có các thương hiệu cao cấp là đắt hơn ở Đức.
Liên minh châu Âu (EU) đang chuẩn bị áp dụng quy định mới về thuế tiêu thụ đặc biệt từ năm 2028 hoặc 2032, nhằm hài hòa mức thuế giữa các nước thành viên. Theo đó, mức thuế tối thiểu sẽ là 200 EUR cho mỗi 1000 điếu hoặc 63% giá bán lẻ. Để đáp ứng yêu cầu này, Séc sẽ phải tiếp tục tăng thuế khoảng 5% mỗi năm, khiến giá thuốc lá có thể lên tới 217 Kč vào năm 2032.
Đối với các sản phẩm khác như thuốc lá điện tử, thuốc nicotine dạng túi hay thuốc lá dùng cho shisha, mức tăng thuế sẽ khác nhau, có loại cần tăng nhanh hơn nhiều để đạt chuẩn EU.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc tăng thuế thuốc lá nhằm mục đích hạn chế hút thuốc và tăng thu ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu cho thấy chính sách này lại khiến người tiêu dùng chuyển sang mua thuốc lá ở nước ngoài hoặc sử dụng hàng giả, làm thất thu thuế cho Séc và tăng thu cho các nước láng giềng như Đức và Ba Lan.
Đây là một ví dụ điển hình cho thấy việc tăng thuế không đồng đều giữa các quốc gia trong khu vực Schengen và EU có thể dẫn đến các hành vi né thuế và buôn lậu. Đối với cộng đồng người Việt tại Séc, đặc biệt những ai kinh doanh hoặc tiêu dùng thuốc lá, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường và chi phí sinh hoạt.
Việc giá thuốc lá tăng cao cũng tác động đến các ngành kinh doanh nhỏ như cửa hàng tạp hóa, siêu thị Việt, hoặc các dịch vụ liên quan. Ngoài ra, chính sách thuế mới trong tương lai có thể khiến người tiêu dùng phải điều chỉnh thói quen hoặc tìm kiếm các sản phẩm thay thế.
Kết luận
Giá thuốc lá tại Cộng hòa Séc hiện là cao nhất trong khu vực, khiến người dân tìm cách mua hàng rẻ hơn ở nước ngoài hoặc sử dụng hàng giả, gây thất thu thuế lớn cho ngân sách nhà nước. Chính sách tăng thuế tiêu thụ đặc biệt cần được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh tác động tiêu cực đến thị trường và người tiêu dùng, đồng thời phối hợp hài hòa với các nước EU để hạn chế buôn lậu.
Giá thuốc lá đắt nhất khu vực, người Séc sang Đức mua để tiết kiệm