Giải mã mùa thu nóng bất thường và tác động của El Nino năm 2026
Mùa thu năm nay tại Việt Nam đã ghi nhận mức nhiệt độ cao kỷ lục, khiến nhiều người thắc mắc vì sao tiết trời không mát mẻ, se lạnh như mọi năm. Liệu đây có phải dấu hiệu của biến đổi khí hậu hay chỉ là hiện tượng thời tiết nhất thời? Bài viết sẽ phân tích nguyên nhân sâu xa, diễn biến và dự báo thời tiết trong mùa đông sắp tới dựa trên các số liệu và nhận định của chuyên gia khí tượng.
Bối cảnh
Mùa thu năm 2026 được ghi nhận là tháng 10 nóng nhất kể từ năm 1961, với nhiệt độ trung bình toàn quốc đạt 26,3 độ C, cao hơn trung bình nhiều năm 1,74 độ. Khu vực Bắc Bộ, đặc biệt Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ, có nhiệt độ trung bình cao hơn từ 2-3 độ C. Trong số 98 trạm khí tượng ghi nhận nhiệt độ trung bình tháng 10 đạt hoặc vượt kỷ lục lịch sử, có tới 87 trạm thuộc khu vực này. Điều này khiến mùa thu năm nay không có đặc trưng nhiệt độ giảm dần, trời mát rồi se lạnh như thông thường.
Nguyên nhân chính được xác định là do sự kết hợp của nhiều yếu tố, trong đó nổi bật là hiện tượng El Nino mạnh và xu thế nóng lên toàn cầu do biến đổi khí hậu. El Nino là hiện tượng khí hậu đặc trưng bởi sự tăng nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương, ảnh hưởng đến hoàn lưu khí quyển và thời tiết toàn cầu. Tuy nhiên, El Nino không trực tiếp làm mọi nơi đều nóng lên mà còn phụ thuộc vào hoạt động của các hệ thống thời tiết khác nhau trong từng thời kỳ.
Diễn biến chính
Tại miền Bắc, các đợt không khí lạnh đầu mùa xuất hiện yếu hoặc muộn, chưa đủ sức làm giảm nhiệt độ rõ rệt và duy trì trạng thái se lạnh đặc trưng của mùa thu. Đồng thời, hoàn lưu áp cao cận nhiệt đới cũng góp phần giữ cho thời tiết ít biến động, nền nhiệt tiếp tục cao. Vì vậy, những đợt mát ngắn ngày có thể xuất hiện nhưng không tạo thành trạng thái thời tiết đặc trưng của mùa thu.
Bên cạnh đó, xu thế nóng lên dài hạn do biến đổi khí hậu làm nền nhiệt chung tăng cao, khiến các đợt nóng trong giai đoạn chuyển mùa trở nên rõ rệt hơn. Ở các đô thị lớn như Hà Nội, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị do mật độ xây dựng cao, bê tông hóa và hoạt động của con người cũng khiến nhiệt độ duy trì ở mức cao, đặc biệt vào ban đêm, làm giảm cảm giác mát mẻ.
Chuyên gia Trương Bá Kiên từ Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển nhấn mạnh không nên quy toàn bộ hiện tượng bất thường của mùa thu năm nay cho El Nino, cũng không thể kết luận mùa thu đang biến mất hoặc ngắn lại chỉ dựa trên một năm thời tiết nóng. Cần phân tích chuỗi số liệu dài hạn về nhiệt độ, thời điểm chuyển mùa và hoạt động của gió mùa để xác định xu hướng.
Phân tích & Ý nghĩa
Mùa thu nóng bất thường không chỉ là hiện tượng thời tiết đơn lẻ mà còn phản ánh xu thế biến đổi khí hậu toàn cầu đang tác động mạnh mẽ đến Việt Nam. Nhiệt độ trung bình mùa đông dự báo cao hơn bình thường, số ngày rét có thể ít hơn và các đợt rét có xu hướng ngắn hơn. Tuy nhiên, điều này không loại trừ khả năng xuất hiện các đợt không khí lạnh mạnh gây rét đậm, rét hại, thậm chí băng giá ở vùng núi cao.
El Nino mạnh đang tác động đến hoàn lưu khí quyển khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, làm thay đổi hoạt động các hệ thống thời tiết chi phối Việt Nam. Theo dự báo, nhiệt độ tháng 11/2026 có thể cao hơn trung bình nhiều năm từ 1-2 độ C, tháng 12/2026 và tháng 1/2027 cao hơn khoảng 0,5-1,5 độ C. Khu vực Tây Nguyên và Nam Bộ cũng có khả năng ghi nhận nhiệt độ cao hơn trung bình từ 1-2 độ C. Đây là cơ sở để nhận định mùa đông năm nay có thể ấm hơn, đặc biệt về số ngày rét và nền nhiệt trung bình.
Kết luận
Mùa thu năm 2026 nóng bất thường là kết quả của sự phối hợp giữa El Nino mạnh, xu thế biến đổi khí hậu và các yếu tố thời tiết địa phương như không khí lạnh đầu mùa yếu hoặc muộn. Mùa đông sắp tới dự báo sẽ ấm hơn trung bình, nhưng vẫn có thể xuất hiện các đợt rét sâu. Người dân cần theo dõi dự báo thời tiết để chủ động ứng phó với các biến động khí hậu trong tương lai.
Hình ảnh từ bài viết
TS Trương Bá Kiên trả lời báo VnExpress. Ảnh: Gia Chính
Hà Nội mùa thu năm 2026. Ảnh: Hoàng Giang
Giải mã mùa thu nóng bất thường và tác động của El Nino năm 2026