Giải pháp giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam
Chi phí logistics đang trở thành một trong những điểm nghẽn lớn nhất đối với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, đặc biệt trong các ngành dệt may, da giày và chế biến gỗ. Tại hội nghị kết nối chuỗi cung ứng và dịch vụ logistics do Sở Công Thương TP.HCM tổ chức ngày 26 tháng 6, nhiều đại diện hiệp hội ngành hàng đã chia sẻ những khó khăn và đề xuất các giải pháp nhằm giảm chi phí, nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm Việt trên thị trường quốc tế.
Bối cảnh
Logistics là quá trình quản lý vận chuyển hàng hóa từ nơi sản xuất đến tay người tiêu dùng, bao gồm các khâu như vận tải, lưu kho, đóng gói, xếp dỡ và thủ tục hải quan. Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu, chi phí logistics thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá thành sản phẩm, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Tại Việt Nam, các ngành dệt may, da giày và chế biến gỗ là những ngành xuất khẩu chủ lực, đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu quốc gia. Tuy nhiên, những đặc thù về hàng hóa, địa lý và hạ tầng đã tạo ra nhiều thách thức trong việc tối ưu hóa chi phí logistics, khiến doanh nghiệp khó giảm giá thành sản phẩm.
Diễn biến chính
Ông Trần Văn Quy, Phó chủ tịch Hiệp hội Dệt may thời trang TP.HCM, cho biết chi phí logistics hiện chiếm khoảng 9-10% giá thành sản phẩm dệt may, trong khi biên lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp chỉ dao động từ 5-10%. Điều này đồng nghĩa với việc chỉ cần giảm được 1% chi phí logistics cũng có thể tạo ra tác động lớn đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Hiện nay, phần lớn doanh nghiệp dệt may vừa tự tổ chức logistics, vừa thuê ngoài. Khoảng 20-30% nhu cầu logistics được doanh nghiệp tự đầu tư để xử lý các đơn hàng gấp hoặc tình huống phát sinh, còn lại khoảng 70% sử dụng dịch vụ bên ngoài. Tuy việc tự đầu tư xe tải, kho bãi giúp doanh nghiệp chủ động hơn, nhưng cũng dễ phát sinh lãng phí khi xe chạy rỗng chiều về hoặc kho không được tận dụng tối đa.
Ông Quy cũng nhấn mạnh tâm lý ngại thay đổi của doanh nghiệp là một rào cản lớn. Nhiều doanh nghiệp đã quen làm việc với một nhà cung cấp dịch vụ trong nhiều năm, dù có lựa chọn mới rẻ hơn vẫn không muốn đổi vì lo ngại xáo trộn quy trình vận hành.
Ở góc độ doanh nghiệp xuất nhập khẩu, ông Trần Quý Nhân, Phó chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP.HCM, đưa ra phép tính cụ thể: một container 20 feet từ Trảng Bom về cảng Cát Lái hiện có thể tốn từ 11,3 đến 14,4 triệu đồng, bao gồm cước vận chuyển, phí xếp dỡ, hạ rỗng, nâng hạ container, niêm phong chì, khai báo và các dịch vụ khác. Ngoài ra, thời gian vận chuyển quốc tế cũng kéo dài hơn trước, ví dụ tuyến hàng đi châu Âu từ khoảng 30 ngày nay có thể lên tới 45 ngày, làm tăng chi phí vốn và ảnh hưởng đến dòng tiền của doanh nghiệp.
Đối với ngành chế biến gỗ, ông Trần Lam Sơn, Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Ban Xúc tiến thương mại và Quan hệ quốc tế Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM, cho biết logistics là nút thắt lớn do đặc thù hàng hóa cồng kềnh. Container thường đầy nhanh vì thể tích hàng chiếm nhiều, dù tải trọng chưa tới giới hạn, khiến chi phí vận chuyển trên mỗi sản phẩm cao hơn.
Ông Sơn đề xuất phát triển các điểm trung chuyển tại Cần Thơ, Vĩnh Long, Cà Mau để kết nối vùng nguyên liệu với cảng xuất khẩu. Việc sơ chế, phân loại gỗ keo tại chỗ rồi vận chuyển bằng đường thủy sẽ giảm áp lực vận chuyển đường bộ và chi phí đưa hàng về TP.HCM, thay vì đưa tất cả về cảng Cát Lái rồi mới xử lý tiếp.
Phân tích & Ý nghĩa
Chi phí logistics cao không chỉ làm tăng giá thành sản phẩm mà còn ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trên thị trường quốc tế. Việc doanh nghiệp tự đầu tư xe tải, kho bãi và tổ chức toàn bộ logistics một cách riêng lẻ dẫn đến lãng phí nguồn lực, như xe chạy rỗng chiều về hoặc phải thuê xe khác chở nguyên liệu, làm tăng chi phí vận chuyển.
Giải pháp được nhiều chuyên gia đề xuất là áp dụng mô hình kinh tế chia sẻ trong logistics, tức là dùng chung xe, kho, nền tảng dữ liệu và dịch vụ, đồng thời thuê ngoài những khâu không phải năng lực cốt lõi. Điều này giúp tối ưu hóa nguồn lực, giảm chi phí và tăng hiệu quả vận hành.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số trong logistics cũng được xem là yếu tố then chốt. Nhiều cảng đã triển khai cảng điện tử cho phép khách hàng làm thủ tục trực tuyến, nhưng nếu các hãng tàu chưa đồng bộ hệ thống để kết nối dữ liệu, thì việc truyền lệnh giao hàng điện tử vẫn gặp khó khăn, gây tắc nghẽn trong chuỗi cung ứng.
Kết luận
Chi phí logistics đang là thách thức lớn đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, đặc biệt trong các ngành dệt may, da giày và chế biến gỗ. Việc giảm chi phí này không chỉ dựa vào đầu tư hạ tầng mà còn cần sự thay đổi trong tư duy vận hành, áp dụng mô hình chia sẻ và chuyển đổi số đồng bộ. Những giải pháp này sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, góp phần thúc đẩy xuất khẩu bền vững trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng khắt khe.
Hình ảnh từ bài viết
Nhiều doanh nghiệp cho rằng bên cạnh hạ tầng, việc chia sẻ nguồn lực và chuyển đổi số là chìa khóa để giảm chi phí logistics - Ảnh: CÔNG TRUNG
Doanh nghiệp xuất khẩu đang chịu rất nhiều khoản phí gồm cước vận chuyển, phí xếp dỡ, hạ rỗng, nâng hạ container, niêm phong chì, khai báo và các dịch vụ khác... - Ảnh: CÔNG TRUNG
Giải pháp giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam