Giải thể doanh nghiệp tại Việt Nam: Khó khăn do thủ tục và phạt chồng phạt
Giải thể doanh nghiệp tưởng chừng là bước cuối cùng đơn giản, nhưng thực tế lại là hành trình gian nan với nhiều chủ doanh nghiệp tại Việt Nam. Từ những khoản nợ thuế nhỏ đến những khoản phạt lên tới hàng chục triệu đồng, nhiều doanh nghiệp phải đối mặt với núi thủ tục và áp lực tài chính khi muốn đóng cửa công ty. Vậy đâu là nguyên nhân và giải pháp cho vấn đề này?
Bối cảnh
Việc giải thể doanh nghiệp tại Việt Nam hiện đang gặp nhiều khó khăn do quy trình thủ tục và cơ chế xử lý thuế chưa đồng bộ. Theo đó, nhiều doanh nghiệp dù chỉ nợ vài triệu đồng tiền thuế nhưng lại bị phạt lên đến hàng chục triệu đồng. Có trường hợp doanh nghiệp thành lập từ năm 2013, chỉ phát sinh một hóa đơn thuế duy nhất rồi ngưng hoạt động hơn 12 năm, nhưng khi làm thủ tục giải thể vẫn phải đóng gần 100 triệu đồng để hoàn tất.
Những khó khăn này xuất phát từ sự bất bình đẳng trong cơ chế quản lý: trong khi việc thành lập doanh nghiệp được thiết kế theo cơ chế hậu kiểm khá thông thoáng, thì việc giải thể lại bị siết chặt với tư duy tiền kiểm, đòi hỏi phải kiểm tra kỹ lưỡng trước khi cho phép rút lui khỏi thị trường.
Diễn biến chính
PGS.TS Trần Huy Hoàng, Phó hiệu trưởng thường trực Trường đại học Văn Hiến, chuyên gia tài chính - ngân hàng, đã phân tích nguyên nhân và đề xuất giải pháp cho vấn đề này. Theo ông, có hai nhóm nguyên nhân chính:
- Nguyên nhân từ phía doanh nghiệp: Nhiều chủ doanh nghiệp chủ quan, nghĩ rằng khi ngưng hoạt động thì không cần kê khai thuế hay nộp lệ phí. Họ tự cho rằng doanh nghiệp đã 'chết' và tự giải thể, dẫn đến không nộp tờ khai và lệ phí nhiều năm. Khi đến lúc làm thủ tục giải thể, họ phải đối mặt với khoản nợ và phạt tích tụ.
- Nguyên nhân từ phía cơ quan quản lý: Quy trình giải thể bị siết chặt với tư duy tiền kiểm, cán bộ thuế sợ bỏ sót nợ thuế hoặc gian lận nên kéo dài thời gian kiểm tra, thậm chí ngâm hồ sơ. Hạ tầng dữ liệu chưa đủ mạnh để đối soát tự động cũng khiến việc xử lý hồ sơ bị trì hoãn.
Quy định phạt nộp chậm hiện nay căn cứ theo Nghị định 125/2020 và Nghị định 310/2025, khiến doanh nghiệp bị phạt nặng nếu chậm nộp thuế. Tuy nhiên, cơ quan thuế chưa có đủ nguồn lực để cảnh báo kịp thời, dẫn đến nhiều doanh nghiệp bị bất ngờ khi phát sinh khoản phạt lớn, ảnh hưởng đến các giao dịch như xuất cảnh, mua bán tài sản.
Phân tích & Ý nghĩa
Điểm nghẽn lớn nhất là sự thiếu cân bằng trong quản lý thủ tục doanh nghiệp. Việc áp dụng cơ chế hậu kiểm khi thành lập doanh nghiệp giúp thị trường mở cửa dễ dàng, thúc đẩy khởi nghiệp. Ngược lại, cơ chế tiền kiểm khi giải thể lại tạo ra rào cản lớn, khiến doanh nghiệp khó rút lui, gây ùn ứ hồ sơ và ảnh hưởng đến tinh thần kinh doanh.
PGS.TS Trần Huy Hoàng đề xuất cần luật hóa thời hạn duyệt quyết toán thuế của cơ quan thuế, tạo ra chế tài xử lý nếu cán bộ thuế làm chậm, và mặc định doanh nghiệp được phép đóng cửa nếu quá thời hạn mà không phát hiện sai phạm. Đồng thời, cần áp dụng "luồng xanh" tự động cho doanh nghiệp giải thể có rủi ro thấp, sửa lỗi kỹ thuật công nghệ thông tin để xử lý tờ khai và thu tiền nợ thuế trực tiếp mà không phải mở lại mã số thuế, khống chế mức trần tiền phạt hợp lý, và liên thông dữ liệu tự động giữa các cơ quan đăng ký kinh doanh, thuế và bảo hiểm xã hội.
Kết luận
Giải thể doanh nghiệp không nên là gánh nặng với chủ sở hữu mà cần được xem là bước chuyển tiếp trong vòng đời doanh nghiệp. Việc cải cách thủ tục, luật hóa thời hạn xử lý và áp dụng công nghệ sẽ giúp giải phóng hàng trăm ngàn hồ sơ đang tắc nghẽn, đồng thời nuôi dưỡng tinh thần khởi nghiệp bền vững cho nền kinh tế Việt Nam.
Hình ảnh từ bài viết
8 tháng đầu năm 2026, cả nước có gần 206.400 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động - Ảnh: CÔNG TRIỆU
PGS.TS Trần Huy Hoàng, Phó hiệu trưởng thường trực Trường đại học Văn Hiến - Ảnh: DUYÊN PHAN
Trong tháng 8, cả nước có 12.200 doanh nghiệp thành lập mới, giảm 14,4% so với tháng trước và giảm 40,5% so với cùng kỳ năm trước. Đồ họa tình hình doanh nghiệp 8 tháng đầu năm 2026 - CÔNG TRIỆU
Bình quân một tháng có 25.800 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, 19.700 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường - Ảnh: CÔNG TRIỆU
Gian truân giải thể doanh nghiệp: Sửa ngay qui định 'hồi sinh' mã số thuế chỉ để... đóng lại - Ảnh 5.
Cả nước hiện có đến 292.000 đơn vị đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất giải thể, và hơn 325.000 công ty không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký - Ảnh: CÔNG TRIỆU
Giải thể doanh nghiệp tại Việt Nam: Khó khăn do thủ tục và phạt chồng phạt