Giám sát nợ đọng bảo hiểm xã hội tại doanh nghiệp: Cần giải pháp hiệu quả
Tình trạng nợ đọng bảo hiểm xã hội (BHXH) tại các doanh nghiệp, đặc biệt là khối tư nhân, đang gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động. Liệu có giải pháp nào để khắc phục vấn đề này một cách hiệu quả? Cuộc họp giám sát chuyên đề của Thường vụ Quốc hội về BHXH mới đây đã đặt ra nhiều đề nghị quan trọng nhằm làm rõ thực trạng và tìm hướng xử lý.
Bối cảnh
Bảo hiểm xã hội là một trong những chính sách quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động, bao gồm các chế độ như hưu trí, ốm đau, thai sản, thất nghiệp và tai nạn lao động. Tại Việt Nam, BHXH được quản lý bởi Bảo hiểm Xã hội Việt Nam, cơ quan nhà nước chịu trách nhiệm thu, quản lý và chi trả các chế độ này.
Tuy nhiên, trong giai đoạn 2021-2026, thực trạng nợ đọng BHXH tại các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân, vẫn diễn biến phức tạp. Việc này không chỉ làm giảm nguồn thu cho quỹ BHXH mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của hàng triệu người lao động, khiến họ gặp khó khăn khi cần giải quyết các chế độ bảo hiểm.
Diễn biến chính
Ngày 3 tháng 7, Đoàn giám sát chuyên đề của Thường vụ Quốc hội về thực hiện chính sách, pháp luật BHXH đã tổ chức phiên họp đầu tiên để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp. Phó tổng Giám đốc BHXH Việt Nam, ông Chu Mạnh Sinh, nhấn mạnh cần tiến hành giám sát, khảo sát tại tất cả các loại hình doanh nghiệp, từ nhà nước đến tư nhân.
Ông Chu Mạnh Sinh cho biết: "Vấn đề nợ đọng, tình trạng chậm đóng và trốn đóng BHXH xảy ra nhiều nhất ở khối doanh nghiệp tư nhân", đồng thời cảnh báo điều này gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động và làm khó khăn trong việc giải quyết các chế độ bảo hiểm.
Đại biểu Lê Nhật Thành, chuyên trách tại Hội đồng Dân tộc, đề nghị Đoàn giám sát nên đến các địa phương có nhiều doanh nghiệp FDI (đầu tư trực tiếp nước ngoài), các khu vực tập trung đông lao động phi chính thức, tỉnh miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số để phản ánh đầy đủ, toàn diện thực trạng BHXH hiện nay.
Ông cũng đề nghị cụ thể hóa bộ tiêu chí lựa chọn địa phương nhằm đảm bảo tính đại diện cho bức tranh chung của cả nước, bao gồm các nơi có tỷ lệ tham gia BHXH cao và thấp khác nhau.
Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh kết luận phiên họp, nhấn mạnh đây là chuyên đề giám sát có phạm vi rộng, nội dung phức tạp và tác động trực tiếp đến quyền lợi hàng chục triệu lao động. Bà đề nghị lựa chọn địa bàn giám sát đảm bảo tính đại diện vùng miền và điều kiện phát triển kinh tế xã hội, ưu tiên các địa phương có số người tham gia lớn như Hà Nội, TP HCM và vùng núi hoặc Tây Nguyên.
Đáng chú ý, cuối năm 2025, Bảo hiểm Xã hội TP HCM cho biết có hơn 17.700 doanh nghiệp đang nợ BHXH của người lao động, trong đó nhiều doanh nghiệp nợ số tiền chậm đóng lên tới hàng chục tỷ đồng, phản ánh tình trạng vi phạm nghĩa vụ bảo hiểm vẫn diễn biến phức tạp.
Theo Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành, người sử dụng lao động có hành vi chậm đóng hoặc trốn đóng BHXH, bảo hiểm y tế sẽ bị buộc phải nộp đủ số tiền còn thiếu, đồng thời phải nộp thêm khoản tiền phạt tính theo mức 0,03% mỗi ngày trên số tiền và số ngày chậm đóng hoặc trốn đóng.
Bên cạnh nghĩa vụ tài chính, doanh nghiệp vi phạm còn bị xử phạt vi phạm hành chính và không được xét tặng các danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng. Nếu trốn đóng bảo hiểm, người sử dụng lao động có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Phân tích & Ý nghĩa
Tình trạng nợ đọng BHXH không chỉ ảnh hưởng đến quỹ bảo hiểm xã hội mà còn trực tiếp làm giảm quyền lợi của người lao động, đặc biệt là những người làm việc tại các doanh nghiệp tư nhân. Khi doanh nghiệp chậm đóng hoặc trốn đóng BHXH, người lao động sẽ gặp khó khăn trong việc hưởng các chế độ như ốm đau, thai sản hay hưu trí.
Việc giám sát chặt chẽ, khảo sát thực trạng tại nhiều loại hình doanh nghiệp và địa phương khác nhau là cần thiết để có cái nhìn toàn diện, từ đó đề ra các giải pháp phù hợp và hiệu quả. Đặc biệt, với các doanh nghiệp FDI và khu vực lao động phi chính thức, việc tuân thủ pháp luật BHXH cần được tăng cường để bảo vệ quyền lợi người lao động một cách công bằng.
Kết luận
Đề nghị giám sát thực trạng nợ đọng BHXH tại doanh nghiệp là bước đi quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi người lao động và đảm bảo tính bền vững của quỹ bảo hiểm xã hội. Việc khảo sát sâu rộng và lựa chọn địa bàn đại diện sẽ giúp cơ quan chức năng có giải pháp xử lý hiệu quả, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của doanh nghiệp.
Hình ảnh từ bài viết
Phó tổng Giám đốc BHXH Việt Nam Chu Mạnh Sinh.
Giám sát nợ đọng bảo hiểm xã hội tại doanh nghiệp: Cần giải pháp hiệu quả