Giảm tuổi hiến mô, tạng: Bệnh viện Nhi Trung ương nhấn mạnh quyền lợi trẻ em phải được đặt lên hàng đầu
Việc Quốc hội Việt Nam đang xem xét dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) với đề xuất giảm độ tuổi hiến mô, tạng từ đủ 18 xuống đủ 15 tuổi trong một số trường hợp gây nhiều tranh luận. Liệu trẻ vị thành niên có đủ khả năng hiểu và tự nguyện hiến mô, tạng? Quyền lợi của trẻ được bảo vệ ra sao? GS.TS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, đã chia sẻ những góc nhìn sâu sắc về vấn đề này.
Bối cảnh
Dự án luật sửa đổi về hiến, lấy, ghép mô và bộ phận cơ thể người đang được Quốc hội Việt Nam thảo luận nhằm mở rộng nguồn hiến tạng, mô, đặc biệt là cho trẻ em mắc các bệnh hiểm nghèo cần ghép tạng hoặc tế bào gốc tạo máu. Hiện nay, độ tuổi tối thiểu để hiến mô, tạng là 18 tuổi, nhưng dự thảo luật đề xuất giảm xuống còn 15 tuổi trong một số trường hợp đặc biệt. Điều này nhằm tăng cơ hội cứu sống những bệnh nhi đang trong tình trạng nguy kịch, đồng thời đặt ra nhiều câu hỏi về quyền lợi, sức khỏe và sự tự nguyện của trẻ vị thành niên.
Việc hiến mô, tạng không chỉ là vấn đề y tế mà còn liên quan chặt chẽ đến đạo đức y học và quyền trẻ em được quốc tế bảo vệ. WHO và các tổ chức chuyên môn đã có những khuyến nghị về việc cho phép người chưa thành niên hiến tế bào có khả năng tái sinh trong phạm vi gia đình, với điều kiện nghiêm ngặt nhằm bảo vệ người hiến.
Diễn biến chính
GS.TS Trần Minh Điển phân biệt rõ hai trường hợp hiến mô, tạng trong dự thảo luật:
- Hiến mô tái sinh khi còn sống: Đây là việc lấy các tế bào hoặc mô có khả năng tái tạo, như tế bào gốc tạo máu, từ người hiến để điều trị cho người thân trong gia đình. Ví dụ, một em nhỏ dưới 18 tuổi có thể hiến tế bào gốc tạo máu cho anh chị mắc bệnh hiểm nghèo như bạch cầu hoặc suy tủy xương, khi không tìm được người hiến trưởng thành phù hợp.
- Hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn: Đây là việc lấy tạng từ người đã qua đời để ghép cho người bệnh khác. Đặc biệt với trẻ em, nguồn tạng phù hợp rất hạn chế do yêu cầu về kích thước và mức độ tương hợp. Việc mở rộng độ tuổi hiến tạng sau khi chết não xuống 15 tuổi có thể giúp tăng nguồn tạng cho những bệnh nhi đang chờ ghép.
Đáng chú ý, chết não là trạng thái mất hoàn toàn và không thể phục hồi chức năng não, khác với hôn mê sâu hay bệnh nặng. Việc xác định chết não phải do hội đồng chuyên môn độc lập thực hiện, không bao gồm những người trực tiếp điều trị hay tham gia lấy ghép tạng để đảm bảo tính khách quan.
Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, tính đến ngày 25/10/2026, có 60 bệnh nhi mắc bệnh gan giai đoạn cuối cần ghép tạng. Trong đó, 25 em ở tình trạng nặng cần ghép trong vòng 3-6 tháng. Việc mở rộng nguồn hiến tạng có thể cứu sống nhiều trường hợp trong số này.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc giảm tuổi hiến mô, tạng xuống 15 tuổi mở ra cơ hội cứu sống nhiều bệnh nhi, đặc biệt trong các trường hợp tế bào gốc tạo máu có thể tái sinh và phục hồi sau khi lấy. Tuy nhiên, GS.TS Trần Minh Điển nhấn mạnh cần đảm bảo sự tự nguyện và quyền lợi của trẻ em được đặt lên hàng đầu.
Trẻ 15 tuổi chưa hẳn đã đủ khả năng nhận thức và quyết định như người trưởng thành. Các nghiên cứu cho thấy nhiều trẻ trong độ tuổi này có thể hiểu được thông tin y khoa cơ bản và hậu quả của quyết định, nhưng vẫn bị ảnh hưởng bởi tâm lý, tình cảm và áp lực từ gia đình, xã hội. Do đó, việc đánh giá năng lực nhận thức phải được thực hiện riêng biệt cho từng trẻ bởi chuyên gia nhi khoa và tâm lý.
Quyền quyết định hiến mô, tạng cần có sự đồng thuận giữa trẻ và người đại diện hợp pháp. Nếu trẻ phản đối, quyền từ chối phải được tôn trọng ngay cả khi cha mẹ đồng ý. Ngược lại, nếu trẻ đồng ý nhưng cha mẹ không đồng ý, việc hiến mô cũng không thể tiến hành nếu không có sự đồng thuận hợp pháp. Khi có bất đồng, cần có tư vấn và đánh giá độc lập để bảo vệ lợi ích tốt nhất cho trẻ.
Kết luận
Đề xuất giảm tuổi hiến mô, tạng xuống 15 tuổi trong dự thảo luật có cơ sở khoa học và ý nghĩa nhân văn sâu sắc, giúp mở rộng nguồn hiến tạng, tế bào gốc cứu sống nhiều bệnh nhi. Tuy nhiên, việc này phải đi kèm với các điều kiện nghiêm ngặt về sức khỏe, sự tự nguyện và quyền lợi của trẻ em, được đánh giá kỹ lưỡng bởi chuyên gia và tuân thủ quy trình pháp lý chặt chẽ để bảo vệ quyền trẻ em và đạo đức y học.
Hình ảnh từ bài viết
GS. TS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương. Ảnh: Bệnh viện Nhi Trung ương
Giảm tuổi hiến mô, tạng: Bệnh viện Nhi Trung ương nhấn mạnh quyền lợi trẻ em phải được đặt lên hàng đầu