GS Hoàng Văn Cường: Thể chế phải đi trước trong đổi mới mô hình phát triển Việt Nam
Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt quan trọng trong tư duy phát triển đất nước khi Nghị quyết 19 của Trung ương Đảng đề cập đến đổi mới mô hình phát triển toàn diện. Nhưng điều gì sẽ quyết định thành công của mô hình này? GS Hoàng Văn Cường, Phó chủ tịch Hội Khoa học kinh tế Việt Nam, cho rằng thể chế phải đi trước, trở thành nguồn lực thúc đẩy phát triển bền vững và toàn diện.
Bối cảnh
Nghị quyết 19 của Trung ương Đảng về đổi mới mô hình phát triển đất nước Việt Nam đã đánh dấu một bước tiến mới trong tư duy phát triển. Mô hình này không chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế mà còn bao gồm 7 lĩnh vực trọng yếu: kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường, quốc phòng - an ninh, đối ngoại và quản trị quốc gia. Trong đó, quản trị quốc gia với tổ chức bộ máy nhà nước, phân công quyền lực và thể chế luật pháp được xem là nền tảng bao trùm, quyết định sự vận hành hiệu quả của toàn bộ hệ thống.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều nước đã thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình nhờ cải cách mạnh mẽ mô hình quản trị quốc gia. Việt Nam cũng đang hướng tới mục tiêu không chỉ là tăng trưởng mà còn xây dựng đất nước giàu mạnh, hùng cường, có vị thế quốc tế, xã hội công bằng và người dân ấm no, hạnh phúc.
Diễn biến chính
GS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh Nghị quyết 19 thể hiện tinh thần đổi mới tư duy về thể chế và luật pháp, chuyển từ nhà nước quản lý hành chính sang nhà nước kiến tạo phát triển. Thay vì cơ chế "xin cho" và tiền kiểm, nhà nước chuyển sang hậu kiểm, tạo điều kiện để doanh nghiệp tự do kinh doanh dựa trên khuôn khổ pháp luật rõ ràng, đồng thời chịu trách nhiệm công khai, minh bạch.
Nhà nước kiến tạo không loại bỏ thị trường mà sử dụng các công cụ thị trường để điều tiết, khuyến khích hoặc hạn chế các lĩnh vực kinh tế phù hợp với định hướng phát triển. Việc đánh giá hoạt động của cơ quan quản lý cũng chuyển từ đánh giá quy trình sang đánh giá kết quả phục vụ doanh nghiệp và người dân.
Bên cạnh đó, Nghị quyết còn nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) như động lực chính cho phát triển. Để đạt được điều này, cần xây dựng hệ sinh thái số quốc gia đồng bộ với hạ tầng hiện đại, dữ liệu liên thông và thể chế pháp luật phù hợp để điều chỉnh các quan hệ trên nền tảng số.
- Thể chế phải bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, chấp nhận rủi ro trong đổi mới sáng tạo.
- Nhà nước cần xác định chiến lược phát triển khoa học công nghệ tập trung vào thế mạnh và khoảng trống của thế giới.
- Kết nối hoạt động nghiên cứu của nhà nước và doanh nghiệp để đưa kết quả vào thực tiễn.
Phân tích & Ý nghĩa
Việc đổi mới mô hình phát triển theo hướng hiệu quả cao, sáng tạo, xanh, tự chủ, bao trùm và hội nhập có ý nghĩa then chốt trong bối cảnh toàn cầu hóa và biến động kinh tế hiện nay. Kinh tế hiệu quả cao đòi hỏi phân bổ nguồn lực dựa trên tín hiệu thị trường và sự điều tiết hợp lý của nhà nước.
Mô hình kinh tế sáng tạo dựa trên khoa học công nghệ, kinh tế số và trí tuệ nhân tạo sẽ tạo ra đột phá về năng suất và phát triển bền vững. Tiêu chuẩn xanh không chỉ là yêu cầu môi trường mà còn là tiêu chí cạnh tranh quan trọng để Việt Nam tiếp cận các thị trường phát triển.
Tự chủ kinh tế giúp tăng khả năng chống chịu với các cú sốc bên ngoài, trong khi hội nhập sâu rộng mở ra cơ hội khai thác thị trường quốc tế và bổ sung sức mạnh từ bên ngoài. Tăng trưởng bao trùm hướng tới mục tiêu không để ai bị bỏ lại phía sau, đảm bảo công bằng về cơ hội và thành quả phát triển.
Kết luận
Nghị quyết 19 đã mở ra hướng đi mới cho phát triển đất nước Việt Nam với trọng tâm là đổi mới thể chế và mô hình quản trị quốc gia. Thể chế đi trước sẽ tạo nền tảng vững chắc để thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế xanh, từ đó xây dựng một Việt Nam giàu mạnh, công bằng và hạnh phúc.
Hình ảnh từ bài viết
GS Hoàng Văn Cường - Ảnh: GIA HÂN
GS Hoàng Văn Cường: Đổi mới mô hình phát triển - Thể chế phải đi trước - Ảnh 2.
Các tiêu chuẩn xanh không chỉ là yêu cầu phát triển bền vững mà trở thành tiêu chuẩn của cạnh tranh. Trong ảnh là một góc TP.HCM - Ảnh: QUANG ĐỊNH
GS Hoàng Văn Cường: Đổi mới mô hình phát triển - Thể chế phải đi trước - Ảnh 3.
GS Hoàng Văn Cường: Thể chế phải đi trước trong đổi mới mô hình phát triển Việt Nam