GS Nguyễn Đức Khương: Đào tạo tư duy làm chủ công nghệ, không để AI dẫn dắt
Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa chuyển đổi mô hình tăng trưởng quan trọng, hướng tới mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045. Nhưng làm thế nào để công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển bền vững? GS Nguyễn Đức Khương, Chủ tịch AVSE Global và nhà nghiên cứu cấp cao tại Đại học Cambridge, đã chia sẻ những góc nhìn sâu sắc về thách thức và giải pháp trong bối cảnh này.
Bối cảnh
Hội thảo châu Á của Hiệp hội Kinh tế lượng - Đông và Đông Nam Á (AMES 2026) diễn ra ngày 1 tháng 8, quy tụ gần 300 học giả và nhà hoạch định chính sách từ các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và các đại học danh tiếng như Harvard, MIT, Cambridge. Đây là diễn đàn quan trọng để thảo luận về các giải pháp phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam trong giai đoạn tới.
Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045, theo Nghị quyết của Đảng và Quốc hội. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, đất nước cần vượt qua nhiều thách thức lớn, đặc biệt trong giai đoạn 2026-2030, khi nền kinh tế toàn cầu và trong nước đang biến động mạnh mẽ.
Diễn biến chính
GS Nguyễn Đức Khương chỉ ra ba thách thức trọng tâm cần giải quyết. Thứ nhất là nâng cao năng suất lao động, trong đó có cải thiện năng suất nhân tố tổng hợp (TFP). TFP là chỉ số đo lường hiệu quả sử dụng các yếu tố đầu vào như vốn, lao động, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
Thứ hai, năng lực hấp thụ công nghệ của các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs), còn hạn chế. Nhóm này chiếm số lượng lớn trong nền kinh tế nhưng chưa đủ sức để tận dụng các công nghệ hiện đại, trong khi chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo đang trở thành nền tảng cho mô hình tăng trưởng mới.
Thứ ba là chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ dựa vào vốn, lao động và tài nguyên sang dựa vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây là xu hướng không thể đảo ngược, giúp Việt Nam thay đổi cách vận hành và tạo ra giá trị gia tăng cao hơn cho nền kinh tế.
GS Khương nhấn mạnh rằng công nghệ không phải là yếu tố quyết định duy nhất mà phải đi cùng với nguồn nhân lực có khả năng sử dụng và làm chủ công nghệ thông minh. Nếu để AI hay công nghệ dẫn dắt mà không có tư duy làm chủ, con người sẽ luôn phải chạy theo công nghệ thay vì tận dụng nó để phát triển.
Phân tích & Ý nghĩa
Để xây dựng lực lượng lao động làm chủ công nghệ, GS Khương cho rằng cần một quá trình dài hạn bắt đầu từ giáo dục và đào tạo, bao gồm nâng cao chất lượng học sinh, sinh viên, chương trình giảng dạy và đội ngũ giảng viên. Trong ngắn hạn, các chương trình đào tạo về trí tuệ nhân tạo (AI) thực chiến và AI phổ thông cần được ưu tiên để giúp người lao động tiếp cận và ứng dụng công nghệ mới trong công việc, từ đó nâng cao năng suất và hiệu quả tổ chức.
Đồng thời, nhà nước cần xây dựng chiến lược quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, giúp họ tiếp cận nguồn vốn, phát triển đội ngũ nghiên cứu và phát triển (R&D) - yếu tố cốt lõi để đổi mới mô hình kinh doanh và sản xuất. Việc trao quyền và tạo hành lang thể chế thông thoáng cũng rất quan trọng để doanh nghiệp phát triển quy mô, nâng cao năng lực quản lý và hấp thụ công nghệ mới.
GS Khương cũng chỉ ra các ngành công nghệ tương lai mà Việt Nam có lợi thế, như lĩnh vực bán dẫn với các hoạt động đóng gói thông minh và thiết kế chiplet, cùng các ứng dụng AI phục vụ sản xuất kinh doanh. Đây là những điểm sáng có thể giúp nâng cao năng suất lao động và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới.
Kết luận
Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng với nguồn nhân lực đủ năng lực và tư duy làm chủ. Đào tạo tư duy làm chủ công nghệ, thay vì để AI dẫn dắt, là chìa khóa để Việt Nam đạt được mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045.
Hình ảnh từ bài viết
GS Nguyễn Đức Khương, Chủ tịch AVSE Global, tại sự kiện. Ảnh: ĐH Thương Mại
Một số chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội từ nay đến 2030 theo Nghị quyết của Quốc hội. Đồ họa: Anh Tú
GS Nguyễn Đức Khương: Đào tạo tư duy làm chủ công nghệ, không để AI dẫn dắt